on 09/08/2026
ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΑΣΟΠΥΡΟΣΒΕΣΗΣ ΤΩΡΑ!!!
ΘΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΟ ΜΑΣ ΚΑΘΗΚΟΝ;
 |
|
Ερωτήσεις και σχόλια για το σύστημα Δασοπυρόσβεσης της Ελλάδας
Ερώτηση 1: Μήπως πρέπει να αξιολογηθεί το πραγματικό δόγμα της Πυροσβεστικής;
Σε συνέντευξη ενός εκπροσώπου της Πυροσβεστικής και συνδικαλιστή και ανερχόμενου αξιωματικού της Πυροσβεστικής στην Τηλεόραση του OPEN, το πρωί της 2ας Αυγούστου του 2026, δήλωσε ότι ανάμεσα στα αίτια της πολύ μεγάλης καταστροφής στην Βοιωτία και Αττική που κατέκαυσε το μεγαλύτερο δασικό σύμπλεγμα που απέμεινε σε όλη την Αττική, ήταν και η απουσία να ενεργήσουν τα εναέρια μέσα, επομένως και η αδυναμία των επίγειων δυνάμεων να αντιμετωπίσουν την φωτιά στα δάση. Οπότε στόχος είναι να προστατεύσουμε ανθρώπινες ζωές και περιουσίες (η δήλωση αποδίδεται από όσα μπόρεσα να συγκρατήσω αλλά αποδίδω την ουσία).
Σε ερώτηση δημοσιογράφου (του κου Τσιγουρή): Δηλαδή στην περίπτωση αυτή δεν ενεργείτε στα δάση; Η απάντηση ήταν έμμεσα καταφατική.
Έχουμε διαπιστώσει βέβαια εδώ και χρόνια την παραίτηση της Πυροσβεστικής για την προστασία των δασών. Και είναι αυτονόητη μια και δεν μπορούν να ξέρουν από πού θα μπουν, από πού θα βγουν, που θα μπορούσαν να πάρουν αναπνοές, από πού θα μπορούσαν να ανεφοδιαστούν με νερό κ.λπ.
Και μπορεί το δόγμα φαινομενικά να είναι σωστό δηλαδή η ιεράρχηση:
Ανθρώπινες ζωές → Περιουσίες → Δάση
Όμως έτσι αφήνουν τα δάση απροστάτευτα, δεν έχουν ποτέ σχέδια κατάσβεσης αν χαθεί η πρώτη πλήξη, δεν έχουν γραμμές κύρια πλήξης ή γραμμές δευτερεύουσας τοπικής πλήξης.
Το αποτέλεσμα είναι οι φωτιές να φτάνουν θηριώδεις στα χωριά και στις πόλεις και επομένως χάνουμε τεράστιες εκτάσεις με δενδροκομικές καλλιέργειες, να οργανώνουμε τεράστιες και δύσκολες εκκενώσεις οικισμών και μοιραία να χάνουμε περιουσίες και ανθρώπους.
Είναι λοιπόν ανάγκη να κάνουμε τάχιστα αλλαγές στο σύστημα με την ανάθεση οριοθετημένων αρμοδιοτήτων στις Δασικές Υπηρεσίες αφού βέβαια τις ενισχύσουμε.
Ερώτηση 2: Σε ποια χώρα της Ευρώπης ή της Αμερικής, με παρόμοια προβλήματα λειτουργεί πρακτικά μόνο η Πυροσβεστική στην κατάσβεση Δασικών Πυρκαγιών;
Απάντηση; ΣΕ ΚΑΜΙΑ. Σε όλες τις χώρες περισσότερο ή λιγότερο αλλά αποφασιστικά και κύρια, για τις Δασικές Πυρκαγιές, ενεργεί και συντονίζει η Δασική Υπηρεσία.
Στις ΗΠΑ, Τουρκία και Κύπρο ενεργούν και συντονίζουν την κατάσβεση των Δασικών Πυρκαγιών αποκλειστικά οι Δασικές Υπηρεσίες με δικά τους μέσα.
Στις υπόλοιπες Χώρες της Ευρώπης λειτουργούν υβριδικά συστήματα. Για να τα καταλάβουμε παραθέτουμε σχηματικά τους βραχίονες της Πολιτικής προστασίας.
Ερώτηση 3: Τι λείπει από την δικιά μας Δασοπυρόσβεση;
Μας λείπει ο πρώτος βραχίονας του διαγράμματος. Αυτός της ΔΑΣΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ.
Για την συμπλήρωση του συστήματος Δασοπυρόσβεσης είναι ανάγκη να λειτουργήσουμε όπως και οι άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες με ανάλογα προβλήματα. Να δημιουργήσουμε ένα ευέλικτο σώμα ΣΤΗΝ ΔΑΣΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ που θα προετοιμάζει τα δάση τον χειμώνα έτσι ώστε να μην καίγονται. Δηλαδή να διαχειρίζεται τα δάση.
Η μελέτη διαχείρισης του δάσους
Στο πλαίσιο αυτό συντάσσει πλήρες σχέδιο Δασοπροστασίας με ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΑΣΩΝ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟΝ ΤΗΣ ΠΥΡΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ.
Η μελέτη διαχείρισης περιλαμβάνει: Περιγραφή της περιοχής (θέση, έκταση, ιδιοκτησιακό καθεστώς), Φυσικά χαρακτηριστικά (ανάγλυφο, γεωλογία, εδάφη, κλίμα, υδρολογία). Δασοπονική απογραφή (είδη δέντρων, ηλικίες, πυκνότητα, ξυλαπόθεμα, αναγέννηση). Βιοποικιλότητα (χλωρίδα, πανίδα, προστατευόμενα είδη και οικοτόπους). Αξιολόγηση κινδύνων (πυρκαγιές, έντομα, ασθένειες, διάβρωση, πλημμύρες, κλιματική αλλαγή). Στόχους διαχείρισης (προστασία, παραγωγή ξυλείας, αναψυχή, διατήρηση οικοσυστημάτων).
Περιλαμβάνει ακόμα: Προγραμματισμό δασοτεχνικών έργων, όπως αραιώσεις και καλλιεργητικές υλοτομίες, αναδασώσεις και φυσική αναγέννηση, συντήρηση δασικού οδικού δικτύου, αντιδιαβρωτικά και υδρονομικά έργα. Μέτρα πρόληψης και προστασίας, όπως ο αντιπυρικός σχεδιασμός, ζώνες πυροπροστασίας, δίκτυο υδροληψιών, επιτήρηση και σχέδια επέμβασης και σχέδια πρόληψης και πρωτόκολλα κατάσβεσης στα δάση.
Καθορίζει τις Χρήσεις και λειτουργίες του δάσους (βόσκηση, δασική αναψυχή, θήρα, συλλογή δασικών προϊόντων). Καταλήγει στην Περιβαλλοντική αξιολόγηση και συμμόρφωση με τη δασική και περιβαλλοντική νομοθεσία και στο Χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της μελέτης, με προϋπολογισμό και σύστημα παρακολούθησης της διαχείρισης.
Στόχος της μελέτης είναι η αειφορική διαχείριση του δάσους, ώστε να διατηρούνται η οικολογική του αξία, η ανθεκτικότητα στις φυσικές καταστροφές και οι ωφέλειες που παρέχει στην κοινωνία.
Επομένως καταλήγει εύκολα στα σενάρια έναρξης και εξέλιξης μιας Δασικής Πυρκαγιάς και ΠΡΩΤΗΣ και ΚΥΡΙΑΣ πλήξης της Δασικής πυρκαγιάς.
Μόνο μέσω της διαχείρισης ενός Δασικού Συμπλέγματος ο διαχειριστής ξέρει που και πως θα πάει να πλήξει την Πυρκαγιά ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ και βέβαια γνωρίζει πως και από πού θα φύγει αν κάτι δεν πάει καλά, αλλά γνωρίζει και που θα πάει να σταθεί αντί να το βάλει στα πόδια, που θα ανεφοδιαστεί από τις πηγές του δάσους και που θα πάρει αναπνοές.
Γνωρίζει ακόμα ποιες συστάδες έχουν υλοτομηθεί και επομένως είναι λιγότερο εύφλεκτες, ποιες πρέπει να προστατευθούν με κάθε μέσο και τι θα μπορούσε να θυσιαστεί κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων κατάσβεσης.
Ο Διαχειριστής αξιοποιεί εύκολα τις αντιπυρικές λωρίδες με παρουσία σε αυτές και όχι με απουσία. Συντηρεί τους Δασικούς δρόμους, καταγράφει τα σημεία έναρξης των Δασικών πυρκαγιών, σενάρια εξέλιξης.
Φυσικά όλα τα παραπάνω είναι μέρος και στενά συνδεδεμένα με την διαχείριση των Δασών. (Σημειώνω ότι όλα αυτά τα στοιχεία υπάρχουν από πολλά χρόνια στις Δασικές Υπηρεσίες αλλά δεν αξιοποιούνται ούτε και είναι κατανοητά από την Πυροσβεστική)
Τι θα κάνει το Δασικό Σώμα (ΔΑ.ΣΩ) κατά την διάρκεια του Χειμώνα:
- Αραιώνει υπόροφο, απομακρύνει ξερό ξυλώδη όγκο, τον θρυμματίζει επί τόπου και τον αποθέτει επί τόπου ή τον πουλάει διαθέτει στην συνέχεια ως βιομάζα,
- Συντηρεί παλιούς δασικούς δρόμους και ανοίγει νέους. Όμως επειδή οι Δασικοί δρόμοι πάντα είναι μια διαταραχή του Δάσους πρέπει να έχουν ΠΟΛΛΑΠΛΟΥΣ στόχους. Εξυπηρετούν και την διαχείριση και την συγκομιδή-μεταφορά προϊόντων και την προστασία και την πυροπροστασία και την επικοινωνία χωριών οικισμών κλπ.
- Παράλληλα στη βάση του Δασοπροστατευτικού και αντιπυρικού σχεδίου καλλιεργούν πηγές και κατασκευάζουν υδροδεξαμενές ανεφοδιασμού. Έχουμε ήδη εκατοντάδες ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΔΑΣΗ, που πρέπει να συντηρηθούν.
- Το καλοκαίρι οι ίδιοι άνθρωποι στελεχώνουν τα υψηλά πυροφυλάκια (όχι αυτά τα ξύλινα δίπλα στα σπίτια μας) και με ευέλικτα μέσα πραγματοποιούν την ΠΡΩΤΗ ΠΛΗΞΗ μέσα στα δάση. Παράλληλα ειδοποιούν για την πιθανή εξέλιξη της πυρκαγιάς και την αναγκαία βοήθεια.
- Σε περίπτωση που χάσουν την πρώτη αντιμετώπιση ανασυντάσσονται στην κύρια γραμμή πλήξης, εξακολουθούν ΒΟΗΘΟΥΝ ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑ ΠΛΗΞΗ μέσα στα δάση και ανεφοδιάζονται και πάλι επί τόπου.
Είναι αυτονόητο ότι παράλληλα η Πυροσβεστική αναπτύσσεται σε θέσεις προστασίας οικισμών, πόλεων και γεωργικών καλλιεργειών.
Επισημαίνουμε ότι το σώμα αυτό αναφέρεται στα πορίσματα τις Βουλής το 1993, το 2008 και της ανεξάρτητης Επιτροπής Goldammer του 2019. Ωστόσο οι Νομοθετικές ρυθμίσεις ήταν και είναι και σήμερα αντίθετες στην λογική αυτή.
Περιορίζεται να επενδύει σε πανάκριβες λύσεις, να αναθέσει όλο και περισσότερες αρμοδιότητες στην Πυροσβεστική με τα γνωστά αποτελέσματα. Φτάσαμε να κάνουμε ένα ολόκληρο Υπουργείο που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον Κόσμο και μοιραία ξοδεύουμε (με σχετική δήλωση του κου Πρωθυπουργού) 3,5 δις κάθε χρόνο !!!
Επομένως η λύση περιγράφεται με τα εξής βήματα:
1. Ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίες και ανάθεση σε αυτή ενός διακριτού ρόλου Δασο-πυροπροστασίας.
- Της Επιτήρησης των Δασών με ευέλικτα μέσα και drowns κλπ.
- Της επαναλειτουργίας έστω των 80 ορεινών Πυροφυλακίων,
- Την διενέργεια της πρώτης πλήξης στα δάση με ευέλικτα μέσα.
- Την οργάνωση των Εθελοντών
- Την επικαιροποίηση των τοπικών ανά δασαρχείο πρωτόκολλων πυροπροστασίας, με ετήσια αναθεώρηση πάντα σε σχέση με την υλοποίηση των διαχειριστικών μελετών.
Εγκαταλελειμμένα πυροφυλάκια στην Αργιθέα και στον Κίσσαβο
2. Μελέτες διαχείρισης σε όλα τα Δάση μας
Εκπόνηση ολοκληρωμένων διαχειριστικών μέτρων σε κάθε συστάδα και στον χρόνο που πρέπει. Οι μελέτες προβλέπουν τις υλοτομίες, τις καλλιεργητικές παρεμβάσεις του δάσους, τα μέτρα προστασίας της πανίδας και Ορνιθοπανίδας, την συντήρηση των Δασικών δρόμων, τον στοχευμένο σχεδιασμό αντιπυρικών λωρίδων στο πλαίσιο της πυροπροστασίας σύμφωνα με το σχέδιο πυροπροστασίας που υπαγορεύεται από τις πλήρεις μελέτες διαχείρισης, την εγκατάσταση δεξαμενών δασοπροστασίας κ.λπ.
3. Ουσιαστική λειτουργία του Ειδικού Σώματος Δασοπροστασίας της ΔΑΣΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ που θα εκτελούν έργα πρόληψης τον χειμώνα και το καλοκαίρι θα ενεργούν για την Πρώτη πλήξη των Δασικών Πυρκαγιών.
Το ειδικό Σώμα ασφαλώς θα αναλάβει και το έργο της πολλαπλής επιτήρησης στα δάση που δεν περιορίζεται μόνο στην επιτήρηση για Δασικές Πυρκαγιές αλλά και σε άλλα αντικείμενα φύλαξης όπως οι λαθροϋλοτομίες, η λαθρομετανάστευση, το λαθραίο κυνήγι κλπ.
Φυσικά στο έργο του Δασικού σώματος (ΔΑ.ΣΩ) της Δασικής Υπηρεσίας συμπεριλαμβάνεται και αυτό της πρώτης πλήξης δασικής πυρκαγιάς ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΔΑΣΗ κατά την αντιπυρική περίοδο. (Όπως το καθορίστηκε το ομόφωνο πόρισμα της Βουλής το 1993). Λειτουργεί μέσα στην Δασική Υπηρεσία και είναι ένστολο και υπό προϋποθέσεις και ένοπλο Σώμα μια και θα εκτελεί παράλληλα και καθήκοντα Δασοφυλακής).
4. Ολοκλήρωση της Πρόσληψης των 500 Δασολόγων και Δασοπόνων στις Δασικές Υπηρεσίες που έτσι κι αλλιώς έχει προγραμματιστεί (αυτή η δράση είναι σε φάση ολοκλήρωσης).
5. Μεταφορά του προσωπικού επταετούς θητείας δηλαδή των μονάδων Δασικών επιχειρήσεων (ΕΜΟΔΕ) από την Πυροσβεστική στην Δασική Υπηρεσία και το ειδικό Σώμα με μετατροπή της σύμβασής τους σε αορίστου χρόνου.
Άλλωστε εκεί βρίσκεται και το πραγματικό αντικείμενό τους. Με την ταυτόχρονη μετατροπή της σύμβασής τους σε αορίστου χρόνου και διεύρυνσης της εκπαίδευσής τους με ταυτόχρονη συμπληρωματική εκπαίδευση σε θέματα Δασικής Νομοθεσίας, Δασοπροστασίας και Δασοφυλακής.
6. Μεταφορά μέρους των ευέλικτων Δασοπυροσβεστικών μέσων (περίπου 700-1.000 οχήματα) στην Δασική Υπηρεσία.
7. Άμεση κατάργηση των 81 αδηφάγων εποχιακών θερινών Κλιμακίων της Πυροσβεστικής με προφανή τεράστια Οικονομία (Κατ’ εκτίμηση περίπου 25-40 εκατ. ΕΥΡΩ).
Έτσι κι αλλιώς διαθέτουμε τα Δασονομία που τα περισσότερα έχουν πολλαπλές υποδομές και είναι εξασφαλισμένη η περιφερειακή Κρατική οργάνωση.
8. Μεταφορά στο Σώμα Δασοπροστασίας της Δασικής Υπηρεσίας, και του Δασοτεχνικού Προσωπικού (Δασολόγων, Τεχνολόγων, ειδικών Δασοπροστασίας) από την Πυροσβεστική στις Δασικές Υπηρεσίες όπου είναι και το αντικείμενό τους (προαιρετικά) και των εποχιακών Δασοπυροσβεστών.
Είναι κρίμα να εκπαιδεύουμε Δασολόγους-Περιβαλλοντολόγους και να τους απασχολούμε ως Πυροσβέστες και είναι πολύ λυπηρό τους εποχιακούς της Πυροσβεστικής να τους χειροκροτάμε το καλοκαίρι και τον χειμώνα να τους δέρνουμε με τα ΜΑΤ. Οι άνθρωποι αυτοί είναι πολύπειροι και θα μπορούσαν να βοηθήσουν πολύ ουσιαστικά το ΔΑ.ΣΩ.
9. Πρόσληψη περίπου 1.000 Ειδικών Δασικής προστασίας που θα ενισχύσουν ταυτόχρονα και την Δασοφυλακή.
10. Συγχώνευση του Υπουργείου Πολιτικής Προστασίας με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και μεταφορά των αρμοδιοτήτων σε Γενική Γραμματεία, ενταγμένη στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη όπως με παραλλαγές λειτουργούν όλες οι υπόλοιπες Χώρες.
Καταλαβαίνω ότι αυτό θίγει τα συντεχνιακά κακώς εννοούμενα δικαιώματα των αξιωματικών της Πυροσβεστικής.
Με την ευκαιρία ο Ελληνικό Στρατός Ξηράς έχει περίπου 100.000 άτομα και διαθέτει 7 Αντιστράτηγους και 29 Υποστράτηγους. Δηλαδή στον Ελληνικό Στρατό αντιστοιχεί ένας Στρατηγός ανά 2.777 άτομα (στοιχεία 2024).
Η Πυροσβεστική διαθέτει 18.000 προσωπικό με 5 Αντιστράτηγους και 10 Υποστράτηγους. Δηλαδή αντιστοιχεί ένας Στρατηγός ανά 1.200 άτομα. Μήπως οι Στρατηγοί της Πυροσβεστικής είναι πολλοί; Μάλλον είναι διπλάσιοι αναλογικά από όσους χρειάζονται.
11. Αναθεώρηση κάθε προγραμματισμού Σπατάλης σε αχρείαστο ή αναποτελεσματικό χρυσοφόρο (για μερικούς) εξοπλισμό.
Τέλος παραθέτω την επικεφαλίδα του παλαιότερου άρθρου του Προέδρου της ΚΕΔΕ Λ.Κυρίζογλου (2023) και του Πρώην Υπαρχηγού της Πυροσβεστικής Αντιστράτηγου ε.α Ανδριανού Γκουρμπάτση (2023).
Ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ δήλωσε σε άρθρο του που αξίζει τον κόπο να διαβάσετε: (https://kede.gr/arthro-tou-proedrou-tis-kede-l-kyrizoglou-i-antimetopisi-ton-dasikon-pyrkagion/)
«Την τελευταία δεκαπενταετία έχουμε 200 νεκρούς συνανθρώπους μας, περίπου 3.000 σπίτια, αμέτρητα ζώα και χιλιάδες στρέμματα δασών και αγροτικών εκτάσεων καμένα. Νούμερα ασύλληπτα με τεράστιο οικονομικό κόστος και πολλά αμείλικτα γιατί. Εξ αυτού του αποτελέσματος είναι άμεση ανάγκη να αλλάξει η φιλοσοφία, η στρατηγική και ο σχεδιασμός της πρόληψης και της καταστολής των πυρκαγιών υπαίθρου, με άμεση επαναδιοργάνωση και επαναστελέχωση των αποδιοργανωμένων και υποστελεχωμένων Δασικών Υπηρεσιών και με ανάθεση σ’ αυτές της πρόληψης και κατάσβεσης των πυρκαγιών στα δάση και τις δασικές εκτάσεις. Η Πυροσβεστική θα έχει την ευθύνη των λεγόμενων αστικών πυρκαγιών και όταν απαιτείται θα συνεπικουρεί τη Δασική Υπηρεσία.»
Η δήλωση του πρώην Υπαρχηγού της Πυροσβεστικής Αντιστράτηγου ε.α Ανδριανού Γκουρμπάτση
«Το εγχείρημα που έγινε το 1998 από την Πολιτεία με τον Ν. 2612/1998, ένας εκ των δύο συντακτών του οποίου ήμουν κι εγώ, δυνάμει του οποίου η δασοπυρόσβεση, που ήταν έως τότε έργο της Δασικής Υπηρεσίας, ανατέθηκε στο Πυροσβεστικό Σώμα και η πρόληψη παρέμεινε στη Δασική Υπηρεσία, αποδεικνύεται τελικά εκ του αποτελέσματος ότι ήταν μέγα λάθος. Οι λόγοι για τους οποίους ανατέθηκε τότε η δασοπυρόσβεση στο Πυροσβεστικό Σώμα, ήταν δύο και συγκεκριμένοι: 1) Το Πυροσβεστικό Σώμα μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από την Δασική Υπηρεσία.
2) Το κόστος δασοπυρόσβεσης θα είναι κατά πολύ μειωμένο σε σχέση με την Δασική Υπηρεσία, σύμφωνα με τη σχετική Επιτροπή Αξιωματικών του Πυροσβεστικού Σώματος, η οποία συγκροτήθηκε για να πείσει την Πολιτεία για το προαναφερόμενο εγχείρημα.
Δυστυχώς και οι δύο αυτοί λόγοι αποδεικνύεται ότι δεν ισχύουν, αφού το υπάρχον μοντέλο αποδεικνύεται πιο δαπανηρό και κυρίως πιο αναποτελεσματικό.
Κατόπιν τούτου μετά και τα τραγικά έως σήμερα καταστρεπτικά και θανατηφόρα αποτελέσματα, η Πολιτεία επιβάλλεται να αναθεωρήσει τον αντιπυρικό σχεδιασμό και να εμπλέξει με κάθε τρόπο ήδη από την επόμενη αντιπυρική περίοδο την Δασική Υπηρεσία. Ο επιχειρησιακός σχεδιασμός για τις δασικές πυρκαγιές πρέπει να είναι ενιαίος και να καταρτιστεί από κοινού, κατά λόγο αρμοδιότητας. Επίσης επιβάλλεται να αλλάξει και η στρατηγική της διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών, η οποία συγκροτείται τόσο με την πρόληψη, όσο και με την καταστολή. Το μεγάλο στοίχημα είναι η δημιουργία ενός αποτελεσματικού δασοπυροσβεστικού μηχανισμού, ικανού να μπορεί να αντιμετωπίσει παράλληλά τουλάχιστον δύο μεγάλες πυρκαγιές, στόχος που από το 1998 έως σήμερα έχει αποδειχθεί ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί.»
Ανδριανός Γκουρμπάτσης Αντιστράτηγος – Υπαρχηγός ΠΣ, ε.α., νομικός & Ειδικός Ερευνητής – Δικαστικός Πραγματογνώμονας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου