Λέλα Καραγιάννη ηρωίδα της Εθνικής Αντίστασης μας εμπνέει και μας καθοδηγεί.

                                                                                                                                                      

Λέλα Καραγιάννη ηρωίδα  της Εθνικής Αντίστασης

 μας εμπνέει και μας καθοδηγεί.

Κατά την διάρκεια της τριπλής κατοχής, 1941-1944,εκτός από τις μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις ΕΔΕΣ και ΕΑΜ εμφανίστηκαν και άλλες. Ήταν μικρότερης εμβέλειας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόσφεραν λίγα εις τον αντιστασιακό αγώνα του Ελληνικού Λαού. Αντίθετα, πρόσφεραν πολλά, αλλά το μονοπώλιο της αντίστασης το… εξασφάλισε η ηττημένη αργότερα ιδεολογία. 

Με το παρόν πόνημα θα ασχοληθούμε με την εθνική και πατριωτική δράση της αγωνίστριας «Μπουμπουλίνας της Εθνικής Αντίστασης»,  Λέλας(Ελένης) Καραγιάννη. Η Ελληνίδα μάνα 7 παιδιών με ελληνοχριστιανικά ιδεώδη προσφέρει τα πάντα εις τον ιερό αγώνα μέχρι και την ίδια τη ζωή της. η οποία από το γενελεολογικό δένδρο της μητέρας της είναι απόγονος της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας. Γεννήθηκε το 1898 εις την Λίμνη της Εύβοιας και το πατρικό της όνομα ήταν Μηνοπούλου. Το Καραγιάννη είναι το όνομα του άνδρα της.

Η δραστηριοποίηση της Καραγιάννη ξεκίνησε από τη διάθεσή της να προστατεύσει στρατιώτες των συμμάχων από την καταδίωξη των Γερμανών και εξελίχτηκε σε μια οργάνωση που πρόσφερε πολλά εις τον αγώνα. Με τη δημιουργία δικτύου πρακτόρων, με την συνεργασία των οργανώσεων του ΕΔΕΣ και των συμμαχικών δυνάμεων, με τη δημιουργία δικτύων πληροφοριών και την αποστολή αυτών εις το συμμαχικό στρατηγείο της Μέσης Ανατολής, με τη διάπραξη σαμποτάζ, με την ανάπτυξη δικτύων φυγάδευσης, περίθαλψης συμμαχικών στρατιωτών ή την προώθηση στρατιωτών στη Μέση Ανατολή ή εις τα βουνά για τον ανταρτικό αγώνα. Ο άγγλος αξιωματικός και συγγραφέας, Ουίλφρεντ Μπάιφορντ – Τζόουνς γράφει το 1946: «Ο καθηγητής Λούρος με έφερεν είς επαφήν με την οικογένειαν μιας ηρωίδος της αντιστάσεως της νοσοκόμου Λέλας Καραγιάννη, που από το 1941 εβοήθησεν εκτοντάδας Βρετανών αξιωματικών και ανδρών να δραπετεύσουν. (…) Η περίπτωσις της Λέλας Καραγιάννη είνε πραγματικά μοναδική. Μητέρα επτά παιδιών είχεν κατορθώσει να εισαγάγη εις την Γκεστάπο και τα Ες – Ες πράκτορας, που της διαβίβαζαν πολυτίμους πληροφορίας».

Ας πάρουμε τα γεγονότα από την αρχή. 27 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί εισβάλουν εις την Αθήνα. Ο πατριωτισμός της Λέλας επαναστατεί. Ξυπνά μέσα της η γυναίκα της Πίνδου και της επανάστασης του ‘21. Απόγονος της Μπουμπουλίνας είναι να μη το ξεχνάμε και ιδρύει αντιστασιακή ομάδα με το όνομα «Σιωπηλή Στρατιά» με πρώτα μέλη τον σύζυγό της Καραγιάννη και τα μεγαλύτερα από τα επτά παιδιά. Πλαισιώνεται από τρείς οικογενειακούς γιατρούς και έμπιστους φίλους της οικογενείας. Η ίδρυση της ομάδας γίνεται αρχές Μαΐου 1941 και τον Ιούνιο η ομάδα ξεπερνά τα εκατό μέλη. Αποφασίζει να μετονομάσει την ομάδα και της δίδει το όνομα «Μπουμπουλίνα» και είναι το πρόσωπο που καθοδηγεί, συντονίζει και διοικεί την ομάδα. Εμψυχώνει τα μέλη της ομάδας τονίζοντας ότι «Ο αγώνας μας δεν έχει μέτωπο, μόνο στόχους. Για να πετύχουμε τους στόχους μας χρειάζεται πειθαρχία, απόλυτη μυστικότητα και σύνεση. Πρέπει να χτυπήσουμε τον εχθρό με τα δικά του όπλα, εκ των έσω. Θα φτιάξουμε τον δικό μας Δούρειο Ίππο». 

Στον τομέα απόκρυψης στρατιωτών των συμμαχικών δυνάμεων βοήθησαν πολλοί πατριώτες, μεταξύ ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρός Δαμασκηνός, ο μετέπειτα πρέσβης Πάλης Αριστείδης , η συγγραφέας Τσάτσου Ιωάννα, αστυνομικοί, μεταξύ των οποίων ο αστυνομικός διευθυντής Άγγελος Έβερτ , ο επίσκοπος Κισσάμου και Σελήνου Ειρηναίος, ακόμη και Γερμανοί και Αυστριακοί αντιναζιστές. Εκτός από την απόκρυψη βοηθούσαν οικονομικά τον αγώνα οι προαναφερθέντες καθώς και άλλοι όπως ο Τάσος Παπαστράτος.

Τον Σεπτέμβριο του 1941 το ζεύγος Καραγιάννη συλλαμβάνεται από τους Γερμανούς επειδή η δράση τους κίνησε την υποψία των αρχών. Η Λέλα για να απαλλάξει τον σύζυγό της δηλώνει ότι τα δυο τελευταία χρόνια είναι σε διάσταση. Μετά από δυο μήνες ο σύζυγός της αποφυλακίζεται, ενώ η ίδια παραμένει φυλακισμένη. Παρά τούτο διοικεί σθεναρά την οργάνωση από εκεί και στρατολογεί και νέα μέλη. Επειδή δεν βρέθηκαν ενοχοποιητικά στοιχεία αποφυλακίζεται τον Μάρτιο του 1942 και συνεχίζει τον αγώνα δηλώνοντας «Αν νομίζουν τα ναζιστικά θηρία πως οι Έλληνες έχουμε υποκύψει και ο πόλεμος έχει τελειώσει, θα τους δώσουμε να καταλάβουν πως για μας ο πόλεμος μόλις έχει αρχίσει».

Άνθρωποι μυημένοι στην οργάνωση κατέχουν καίριες θέσεις σε σημαντικά σημεία του γερμανικού μηχανισμού και σημαντικές πληροφορίες φθάνουν εις την Λέλα η οποία τα διοχετεύει εις το Συμμαχικό Αρχηγείο της Μέσης Ανατολής ή εις τις συνεργαζόμενες ανταρτικές ομάδες. Οι πληροφορίες αυτές αξιολογούνται και βοηθούν τις συμμαχικές δυνάμεις να σχεδιάσουν τις επιθέσεις εναντίον γερμανικών στόχων εις την κατεχόμενη Ελλάδα. Με τις πληροφορίες αυτές νηοπομπές  γερμανικών πλοίων βυθίστηκαν, αεροδρόμια επιτυχώς βομβαρδίστηκαν, αποθήκες τροφίμων και όπλων ανατινάχτηκαν, όπως και φάλαγγες πεζοπόρων τμημάτων.

Το καλοκαίρι του 1944 η Λέλα Καραγιάννη γίνεται μέλος της κατασκοπευτικής οργάνωσης «Απόλωνας» και ετοιμάζει ένα μεγάλο κτύπημα κατά των ναζί. Κάτι δεν πήγε καλά και ο συλληφθείς συνεργάτης της Γεώργιος Ριζόπουλος λυγίζει και η Λέλα, δυο συνεργάτες της και πέντε παιδιά της συλλαμβάνονται. Ο σύζυγος και  τα δυο παιδιά τους διέφυγαν την σύλληψη.

Οι κατηγορίες πολύ βαριές. Κατηγορείται για «αρχηγεία αντιστασιακής οργάνωσης, κατασκοπεία και μετάδοση πληροφοριών στους Βρετανούς και τις Συμμαχικές Δυνάμεις». Βασανίζεται πάρα πολύ σκληρά και απάνθρωπα. Με καυτό σίδερο καίνε τα άκρα της, με πόμολο πόρτας της τρυπάνε τα πλευρά και σπάνε τα κόκκαλά της για να δώσει πληροφορίες για την αντίσταση. Αρνείται πεισματικά να προδώσει τον αγώνα για ελευθερία και Δημοκρατία. Όταν ο γερμανός αξιωματικός με το όπλο εις τον κρόταφο του υιού της Νέλσωνα   ζητά να αποκαλύψει τα μυστικά, αυτή ως γνήσια Ελληνίδα μάννα γαλουχημένη με ελληνορθόδοξα νάματα απαντά εις τον ναζιστή αξιωματικό: «Ζητάτε από μία Ελληνίδα μάνα να προδώσει τους συνεργάτες της και την πατρίδα της, με την απειλή του τυφεκισμού των παιδιών της. Έ, λοιπόν, μάθετε ότι τα παιδιά μου ανήκουν εις την Ελλάδα και το αίμα τους θα πνίξει τους Ούννους και όλη τη Γερμανία σας!» Μάλιστα χτύπησε τον ανακριτή της, Φριτς Μπέκερ!

Στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, η Λέλα Καραγιάννη μαζί με άλλους 70 πατριώτες, εκτελέστηκε στο Άλσος Χαϊδαρίου. Όταν επρόκειτο να την εκτελέσουν μαζί με άλλους πατριώτες, ήταν μεταξύ των και ο Γεώργιος Ριζόπουλος, ο οποίος γονατιστός ζήτησε συγγνώμη από την Καραγιάννη. Αυτή τον σήκωσε, τον αγκάλιασε συγχωρώντας τον και απηύθυνε εις τους μελλοθανάτους τούτους τους λόγους: «Ψηλά παιδιά τα κεφάλια, να δουν οι Ούννοι πως ξέρουν να πεθαίνουν οι Έλληνες για την πατρίδα τους. Τα τελευταία της λόγια ήταν ενώπιον του αποσπάσματος: «Ζήτω η Πατρίδα! Ζήτω η Λευτεριά!».

Η πολιτεία τίμησε την Λέλα Καραγιάννη, αρχικά τιμωρώντας τα μέλη της Ειδικής Διεύθυνσης Ασφάλειας του κράτους για την καταδίωξη της «Μπουνπουλίνας», τοποθέτησε μαρμάρινη προτομή εις την οδό Τοσίτσα εις τα Εξάρχεια. Το σπίτι της, και αρχηγείο της «Μπουμπουλίνας» (επί της οδού Λέλας Καραγιάννη 1 και Σταυροπούλου)   ανακηρύχτηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο. Ο Δήμος Αθηναίων τοποθέτησε αναμνηστική πλάκα που αναφέρει «Σ’ αυτό το σπίτι έζησε και το χρησιμοποίησε σαν αρχηγείο της η ηρωίδα της Κατοχής Λέλα Καραγιάννη, “Μπουμπουλίνα”. Εκτελέστηκε στις 8.9.1944. Τιμής Ένεκεν, ο Δήμος Αθηναίων, 8-9-1987».  

Η Ακαδημία Αθηνών το ανώτατο αυτό πνευματικό ίδρυμα στις 30 Δεκεμβρίου 1947 αναγνώρισε την προσφορά της εις την εθνική Αντίσταση και την τίμησε με το Βραβείο Αρετής και Αυτοθυσίας. 

Εξάλλου με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης της 10ης Μαρτίου 1950 “Περί αναγνωρίσεως Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων και Εθνικών Οργανώσεων Εσωτερικής Αντιστάσεως ως και των Αρχηγών και Διοικουσών Επιτροπών αυτών” αναγνωρίστηκε η εθνική δράση και η προσφορά της οργάνωσης “Μπουμπουλίνας” της Λέλας Καραγιάννη. 

Στις 9 Ιουνίου 1947 βραβεύτηκε από την βρετανική κυβέρνηση για την γενναία της στάση και αναγνωρίστηκε η δράση της.

 Ανάλογες τιμητικές διακρίσεις της απένειμαν τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας. Συγκεκριμένα στις 27 Μαρτίου του 1948 ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Τιμόθεος Α’ απένειμε “στην ηρωίδα Λέλα Καραγιάννη, που έπεσε για την πίστη, την πατρίδα και την ελευθερία τον σταυρό του Παναγίου Τάφου”. 

Τέλος στις 3 Ιανουαρίου 1961 ο πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Χριστόφορος Β’, απένειμε στην Καραγιάννη “τον τίμιον σταυρόν του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Μάρκου Γ’ τάξεως” για τις υπηρεσίες προς τη μητέρα πατρίδα και την θυσία της.

Το 2011 το μουσείο του Ολοκαυτώματος Γιαντ Βασσέμ, της απένειμε τον τίτλο του Δικαίου των Εθνών.

 Τον Ιούνιο του 2020, με Προεδρικό Διάταγμα, η Λέλα Καραγιάννη απέκτησε από το ελληνικό κράτος τον τίτλο της Ταξιάρχου επί τιμή, κατόπιν πρότασης του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, Νίκου Παναγιωτόπουλου. Η Ταξίαρχος Λέλα Καραγιάννη θα είναι πάντα στο πάνθεον των ηρώων που αγωνίστηκαν υπέρ πατρίδος και ελευθερίας, κατά της τυραννίας και των κατακτητών.

Είμαστε απόγονοι ηρώων που προσφέρουν τη ζωή των ολοκαύτωμα για την Ελευθερία της πατρίδας και την Ορθοδοξία. Δεν μας πτοούν οι απειλές κανενός. Είτε μέρα έλθει είτε νύκτα η απάντηση είναι μια και μοναδική. Η Ελλάδα ξέρει να μάχεται εις τον πόλεμο και να νικά υπέρτερους στρατούς. Εις τον στίβο της ειρήνης κτίζει Ακροπόλεις και αναδεικνύει Σοφοκλείς, Πλάτωνες, Ομήρους, Ιπποκράτες, Πυθαγόρες κλπ.

 Εσύ, αγαπητέ γείτονα, τι άφησες εις τον κόσμο κατά την διάρκεια των αιώνων;; Ένα απόλυτο τίποτα.

Έλα, λοιπόν. Σε περιμένουν οι απόγονοι τόσων και τόσων ηρώων.

Μυργιώτης Παναγιώτης

Μαθηματικός

Ο Εθνομάρτυρας Νικόλαος Καπετανίδης [1889 - 21 Σεπτεμβρίου 1921]

(Πηγή: Πρώτο Θέμα)

Ευαγγελία Κ. Λάππα

17 ετών 

15 Ιουλίου 2022

Ο Νίκος Καπετανίδης γεννήθηκε το 1889 στη Ριζούντα της Τραπεζούντας και σπούδασε στο περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας1, από το οποίο αποφοίτησε το 1905. Εργάστηκε στην τράπεζα των αδελφών Φωστηρόπουλων ενώ ταυτόχρονα ασχολούταν και με τη δημοσιογραφία.

Την περίοδο 1910-1911 συνεργάστηκε με τον Φίλωνα Κτενίδη2, μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του ποντιακού ελληνισμού, ο οποίος εξέδιδε το δεκαπενθήμερο περιοδικό «Επιθεώρηση», που κυκλοφόρησε συνολικά σε 24 τεύχη, με τα 6 τελευταία υπό τη διεύθυνση του Νίκου Καπετανίδη, λόγω αποχώρησης του Κτενίδη για σπουδές. Στη συνέχεια δημοσίευσε κείμενά του και στην εφημερίδα «Ο Φάρος της Ανατολής» και στην «Ηχώ του Πόντου». Το 1917 έκδωσε την εφημερίδα «Σάλπιγξ», η οποία κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια της Ρωσικής κατοχής.

Μετά την ανακατάληψη της Τραπεζούντας από τους Νεότουρκους, τον Οκτώβριο του 1918, ο Νίκος Καπετανίδης εξέδωσε την εφημερίδα «Εποχή», στην οποία μέσω των άρθρων του, δεν φοβήθηκε να μιλήσει ανοιχτά για τις σφαγές των Ελλήνων και τις βιαιότητες εις βάρος τους, από τους Νεότουρκους, θέτοντας σε μεγάλο κίνδυνο τη ζωή του. 

Στα γραφεία της εφημερίδας τον επισκέφτηκε η «ύαινα του Πόντου» ο Τοπάλ Οσμάν3, προκειμένου να του κάνει συστάσεις και να τον τρομοκρατήσει, κάτι όμως που δεν το πέτυχε, καθώς ο ατρόμητος δημοσιογράφος δεν πτοήθηκε από τις έμμεσες και άμεσες απειλές του.  Εξακολουθούσε να γράφει με το ίδιο σθένος, με αποτέλεσμα να συλληφθεί τον Μάρτιο του 1921 και να φυλακιστεί πρώτα στη Τραπεζούντα και αμέσως μετά στην Αμάσεια του Πόντου.

Οδηγήθηκε σε δίκη – παρωδία, στα Ανεξάρτητα Δικαστήρια που είχαν στηθεί στην Αμάσεια4. Λέγεται ότι, όταν απολογούταν στον Κεμαλικό δικαστή, κατηγορήθηκε από την έδρα ότι συμμετείχε σε διαδικασία αυτονόμησης του Πόντου. Ο ίδιος απάντησε ότι ο δικαστής κάνει λάθος. Προς στιγμήν ο δικαστής χάρηκε, καθώς νόμισε ότι ο Καπετανίδης θα προχωρούσε σε δήλωση μετάνοιάς για να γλιτώσει αλλά εκείνος με στεντόρεια φωνή ανέκραξε ότι αποσκοπούσε στην Ένωση του Πόντου με την Ελλάδα.

Τελικά, την 21η Σεπτεμβρίου 1921, μαζί με άλλους 68 επιφανείς Έλληνες του Πόντου απαγχονίστηκε, μετά από απόφαση των Ανεξάρτητων Κεμαλικών Δικαστηρίων της «Ανεξαρτησίας». Στην αγχόνη, ο Νίκος Καπετανίδης, δεν δέχτηκε την κουκούλα και τα τελευταία του λόγια ήταν: «Ζήτω η Ελλάς». Το σώμα του πετάχτηκε από τους Τούρκους σε κάποια άγνωστη περιοχή, για να μην αποτελεί ο χώρος ταφής του, τόπος προσκυνήματος των Ελλήνων.

 

(Πηγή: NewsPost)

Ο Νίκος Καπετανίδης ήταν μόλις 32 ετών κι όμως πρόλαβε με την πένα του να βάλει το δικό του στίγμα στον Ποντιακό αγώνα. Ήταν ένα από τα πιο λαμπρά μυαλά και από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του Πόντου.  

Σε αυτό το σημείο, δεν μπορούμε να παραλείψουμε, για ιστορικούς λόγους και καθότι ο Νικόλαος Καπετανίδης πίστευε-ήλπιζε στην εξ Ελλάδος βοήθεια του Ελευθερίου Βενιζέλου, το εξής. Παρόλο τον αγώνα των Ποντίων και παρά τις αρκετές εκκλήσεις και τις επιστολές των τελευταίων προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, το καθεστώς του επέδειξε αδιάφορη ως και εχθρική στάση απέναντι στους αγώνες τους. Ο ίδιος δεν δίστασε να προτείνει να παραχωρηθεί στους Αρμενίους το βιλαέτι5 της Τραπεζούντας, όπου κατοικούσαν 360.000 Έλληνες καθώς πίστευε ότι ένας ανεξάρτητος Πόντος θα ήταν ένα θνησιγενές και ευάλωτο κράτος και θα αποτελούσε... «περισπασμό» για το Ελληνικό κράτος. Όπως επίσης είχε δηλώσει το αποτρόπαιο ότι δεν εκπροσωπούσε τον Ποντιακό Ελληνισμό6, άποψη που είχε προκαλέσει μεγάλη δυσαρέσκεια στους Ποντίους.

Ακολουθεί ένα ποίημα που έγραψα για τον Εθνομάρτυρα Νίκο Καπετανίδη:

      

Ο Δραγούμης του Πόντου, 

Νικόλαος Καπετανίδης

Νικόλα Καπετανίδη, Ριζούντας βλαστέ,

Δραγούμη7 του Πόντου, λαμπρέ, ηρωικέ.

Του παρευξείνιου Ελληνισμού εκφραστή.

Συ δημοσιογράφε, θερμέ αγωνιστή.

***

Την Ελληνική σου την καταγωγή,

ποτέ, Καπετανίδη, δεν είχες αρνηθεί.

είχες Χριστό κι Ελλάδα8 στη ψυχή,  

αγάπη που συ καθιστούσες φανερή.

***

Δεν δίστασες την αλήθεια να πεις,

για τους Νεότουρκους ανθέλληνες σφαγείς.

Δεν δίστασες σ’ αγώνα τους Έλληνες να καλείς,

τη ραγιαδοσύνη, τη δουλοπρέπεια να πολεμείς.

***

Δεν σταματούσες καμία στιγμή,

με πένα και με φλογερή ψυχή,

αγάπη στην Ελλάδα ν’ εμφυσείς,

μάνα9 που δεν  πρόλαβες να δεις.

***

Στόχος σου ο Πόντος να λευτερωθεί,

με τη μάνα Ελλάδα να ενωθεί.

Γι' αυτόν αγωνίστηκες ηρωικά.

Έδειξες πως δεν έκειτο μακράν10.

***

Δεν δείλιασες για τη δική σου τη ζωή.

Αγέρωχος στων Τούρκων την απειλή,

τόλμησες, Νίκο Καπετανίδη, να σταθείς, 

δίχως τις συνέπειες καθόλου να σκιαχτείς.

***

Πριν το κατώφλι του θανάτου διαβείς.

 Προτού εσύ στην αγχόνη ανεβείς,

μήνυμα δίνοντας σ’ όλους εμάς,

ξάστερα κραύγασες «Ζήτω η Ελλάς»!

***

Εβόρα, Καπετανίδη, τ’ εσόν ψη

στην ηχώρ γομάτη Ποντία γη, 

μέραν λευτεριάς αναμένει να ‘ρθείν,

λάβαρον Ελλάδος  στο χώμα ν' εσταθείν.

***

(μετάφραση της ανωτέρω στροφής)

Σκιά, Καπετανίδη, η δική σου ψυχή

στη ματωμένη του Πόντου τη γη,

μέρα λευτεριάς αναμένει να ‘ρθει,

η γαλανόλευκη στο χώμα να στηθεί.

Ευαγγελία Κ. Λάππα

17 ετών 

14 Ιουλίου 2022

Θα κλείσω, την μικρή μου αναφορά στον Εθνομάρτυρα Νικόλαο Καπετανίδη, με την φράση, ενός μεγάλου σύγχρονου ιστορικού και βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών, του Δρ. Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου: «Ας κλείνουμε ευλαβικά το γόνυ, σε όλους τους Ποντίους που θυσίασαν την ζωή τους για το ιδανικό της Πατρίδος και της Ελευθερίας, αλλά και όσους ήρθαν στην μητέρα Ελλάδα, επιβίωσαν και πρόκοψαν μετατρέποντας τον πόνο τους σε δημιουργία».

     

 

   

Πηγές:

1. https://www.lelevose.gr/ethnomartyras-nikos-kapetanidis/ | Ο εθνομάρτυρας Νίκος Καπετανίδης

2. https://www.pontosnews.gr/496908/pontos/prosopikotites/ktenidis-filon/ | Φίλων Κτενίδης (1889-1963)

3. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου, Εκδόσεις Λειμών, Αθήναι 2021.

4. https://www.pontosnews.gr/470052/san-simera-ston-ponto-kai-allou/san-simera-to-1920-oi-ellines-tou-pontou-pr/ | Σαν σήμερα, το 1920, οι Έλληνες του Πόντου προτείνουν στον Βενιζέλο να ξεσηκωθούν κατά του Κεμάλ (ντοκουμέντα)

5. https://www.pontosnews.gr/497450/pontos/genoktonia/tilegrafima-epitropeias-pontion-pro/ | Τηλεγράφημα Επιτροπείας Ποντίων προς Ελευθέριον Βενιζέλον – «Πανταχόθεν του Πόντου αγγέλλονται σφαγαί»

6. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Η προσπάθεια για την ίδρυση ανεξαρτήτου Ποντιακού κράτους [Ανοιχτό Πανεπιστήμιο 18/05/2022] | https://www.youtube.com/watch?v=QO_u3qEfh7g 

________________________

1. Λέγεται ότι το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας ιδρύθηκε το 1682 από τον Τραπεζούντιο Σεβαστό Κυμινήτη, ο οποίος ανέλαβε τη διεύθυνση του και έθεσε γερές βάσεις για να αναδειχτεί σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα του Ελληνορθόδοξου στοιχείου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το Φροντιστήριο Τραπεζούντος στεγάστηκε αρχικά σε μετόχι της Μονής Παναγίας Σουμελά και αργότερα στην ενορία του Αγίου Γεωργίου, στην οικία του Ηλία Κανδήλογλου, ο οποίος αποτελούσε ένας από τους διδασκάλους του από το 1778 έως το 1784. Από τις αρχές του 19ου αιώνα, αυτό εγκαταστάθηκε στην ενορία του Αγίου Γρηγορίου, απέναντι από την Μητρόπολη, σε μετόχι της Μονής Περιστερεώτα. Το 1902 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες για την στέγασή του σε νέο τετραώροφο κτήριο, σύμφωνα με τα σχέδια του Τραπεζούντιου αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Κακουλίδη. (Πηγή: Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου, Εκδόσεις Λειμών, Αθήναι 2021)

2. Ο Φίλων Κτενίδης γεννήθηκε το 1889 και μεγάλωσε στη Κρώμνη. Το 1906 θα αποφοιτήσει με άριστα από το Φροντιστήριον Τραπεζούντος, και τα τρία επόμενα χρόνια θα εργαστεί ως λογιστής. Παράλληλα ξεκίνησε την ενασχόλησή του με τη δημοσιογραφία ως φιλολογικός συνεργάτης της εφημερίδας της Τραπεζούντας Εθνική Δράσις. Το 1910 έκδωσε ο ίδιος το δεκαπενθήμερο περιοδικό Επιθεώρησις που γνώρισε μεγάλη επιτυχία, αφού κυκλοφόρησε ακόμα και στη Ρωσία. Διωγμένος από τους Νεότουρκους, κατέφυγε στην Αθήνα και εγγράφηκε στην Ιατρική Σχολή. Με το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων διέκοψε τις σπουδές του και πήγε εθελοντής στα μέτωπα της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Μετά τη λήξη του πολέμου πήρε το πτυχίο της Ιατρικής και επέστρεψε στον Πόντο, όπου διώχθηκε από τους Τούρκους εξαιτίας της θητείας του στον ελληνικό στρατό. Κατέφυγε στα ελληνικά χωριά στο εσωτερικό της Τραπεζούντας προκειμένου να προσφέρει δωρεάν τις ιατρικές του υπηρεσίες. Τη περίοδο 1915-17, με τη ρωσική κατοχή της Τραπεζούντας υπηρέτησε ως διευθυντής του μεγαλύτερου ρωσικού στρατιωτικού νοσοκομείου στα Πλάτανα και Μετά την επανάσταση του 1917 αποστρατεύτηκε. Για ένα χρόνο διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου των Ποντίων στο Κρασνοντάρ της Ρωσίας. Ζήτησε να απαλλαγεί από τα καθήκοντά του για να μεταβεί στην Αθήνα προκειμένου να ενημερώσει την ελληνική κυβέρνηση για το ζήτημα της ανεξαρτησίας του Πόντου. Απογοητευμένος για τη δυσάρεστη τροπή που πήρε αυτό το εθνικό θέμα, έφυγε για ιατρική ειδικότητα στο Παρίσι. Το 1920 διέκοψε πάλι τις σπουδές του και πήγε εθελοντής στο μικρασιατικό μέτωπο. Το 1938 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του μόνιμα στη Θεσσαλονίκη, όπου άσκησε το επάγγελμα της ιατρικής. Ο Φίλων Κτενίδης απεβίωσε στις 13 Ιουλίου 1963, σε ηλικία 74 ετών.

(Πηγή: https://www.pontosnews.gr/496908/pontos/prosopikotites/ktenidis-filon/ | Φίλων Κτενίδης (1889-1963))

3. Ο Τοπάλ Οσμάν ήταν Τούρκος διοικητής της Κερασούντας, αγράμματος και κουτσός πρώην βαρκάρης. Αποτέλεσε έναν από τους αρχηγούς των ατάκτων τουρκικών σωμάτων  (Τσετών) και ήταν υπεύθυνος για την ολοσχερή εξόντωση πληθυσμού ολόκληρων χωριών. (Πηγή: https://petheol.gr/άρθρα-μελέτες/εκκλησία/εκκλησιαστική-ιστορία/246-γερμανός-καραβαγγέλης,-ο-παπαφλέσσας-της-λέσβου | Ομιλία Θεολόγου Υπ. Δρ. Θεολογίας Παναγιώτη Τσαγκάρη, Γερμανός Καραβαγγέλης, ο Παπαφλέσσας της Λέσβου)

4. Στην αρχαιότητα, η Αμάσεια διετέλεσε πρώτη πρωτεύουσα του Βασιλείου του Πόντου, μέχρι το 183 π.Χ., οπότε η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στη Σινώπη. Μετά την κατάκτησή της από τους Ρωμαίους, το 70 π.Χ., εντάχθηκε στην επαρχία Γαλατίας και αργότερα στην Καππαδοκία. Στη περίοδο της Ρωμανίας, η Αμάσεια συμπεριλαμβανόταν στο Θέμα Αρμενιακών. Το 1075 κατακτήθηκε από τους Τανισμάνιους εμίρηδες, που την έκαναν πρωτεύουσά τους. Το 1174 κατακτήθηκε από τους Σελτζούκους και το 1393 από τους Οθωμανούς. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Αμάσεια ήταν έδρα Μητρόπολης του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και το χριστιανικό στοιχείο της περιοχής αριθμούσε 155.000 κατοίκους σε 392 ενορίες. Πολλοί από τους χριστιανούς κατοίκους της περιοχής ήταν τουρκόφωνοι. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου και του ελληνοτουρκικού πολέμου που ακολούθησε, η Αμάσεια έγινε θέατρο φοβερών διωγμών κατά του αρμενικού και ποντιακού πληθυσμού. Πολλοί Αρμένιοι και Έλληνες απαγχονίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων και στα "Δικαστήρια Ανεξαρτησίας", που οργάνωσε το τουρκικό εθνικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ και κατάφερε τη μαζική θανάτωση εκπροσώπων του ποντιακού Ελληνισμού.  Στην πόλη σήμερα έχουν απομείνει οι παλιές ελληνικές γειτονιές, με σπίτια-φαντάσματα. Πολλά από αυτά βρίσκονται στις όχθες του Ίριδος ποταμού, που διασχίζει την Αμάσεια. (Πηγή: https://el.wikipedia.org/w/Αμάσεια | Αμάσεια)

5. Μεγάλη διοικητική περιφέρεια, κυρίως στην Οθωμανική Aυτοκρατορία. [τουρκ. vilâyet -ι < αραβ. wilāja `επαρχία΄] (Πηγή: https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=βιλαέτι)

6. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου σ.σ.274-275 με παραπομπή στο  Ευρ. Γεωργανόπουλος, σ.σ.159-160

7. Ο Ίων Δραγούμης (1878 - 31 Ιουλίου 1920), ήταν μία από τις  σημαντικότερες προσωπικότητες της νεότερης Ελλάδας. Υπήρξε ήρωας των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων της εποχής του, πολιτικός, διανοούμενος, δημοτικιστής αλλά και συγγραφέας. Ο Καπετανίδης εδώ παρομοιάζεται με τον Ίωνα Δραγούμη, καθώς οι βίοι τους έμοιαζαν σε πολλά πράγματα, όπως στο γεγονός ότι υπήρξαν και οι δύο διανοούμενοι στην αγάπη για τη Πατρίδα, συμμετοχή σε Εθνικό Αγώνα, αλλά και στο ότι η ζωή τους έσβησε νωρίς με βίαιο τρόπο. (Πηγή: Ευαγγελία Κ. Λάππα, Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ της Πολύτεκνης Οικογένειας στον ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ – Βιογραφίες Πολυτέκνων Μακεδονομάχων, Εκδόσεις «Νάμα», Αθήνα 2022)

8. Όποιος χάνει τον Χριστό, χάνει και την Ελληνική του συνείδηση. Γι’ αυτό και οι Μικρασιάτες είχαν σαν ευχή «να ζεις με το όνομά σου- το χριστιανικό και ελληνικό σου όνομα».

9. Τη μάνα Ελλάδα.

10. Απόσταγμα της αρνητικής θέσης και της πολιτικής του Ελευθέριου Βενιζέλου σχετικά με την απελευθέρωση του Πόντου και ένωση του με τη μάνα Ελλάδα. π.χ. ένας Ελληνικός Πόντος «… θα αποτελούσε περισπασμό για τις Ελληνικές κυβερνήσεις σε μακροχρόνια βάση» (Πηγή: https://www.youtube.com/watch?v=QO_u3qEfh7g | Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Η προσπάθεια για την ίδρυση ανεξαρτήτου Ποντιακού κράτους [Ανοιχτό Πανεπιστήμιο 18/05/2022])

Εθνομάρτυρες.

 

Posted on 4 Ιουλίου, 2022

Ευαγγελία Κ. Λάππα
17 ετών
16 Ιουνίου 2022

Υπήρξαν στιγμές, που η Ελλάδα μας, βρέθηκε σε κίνδυνο και όλα φάνταζαν δυσοίωνα. Σε αυτές τις στιγμές, πάντα εμφανίζονταν γενναίοι και αγνοί Έλληνες, που φλογιζόταν η ψυχή τους από τις αιώνιες αξίες του Ελληνισμού: το Χριστό1 και την Ελλάδα. Υπερασπίστηκαν ανιδιοτελώς την Πατρίδα2 και αντιστάθηκαν δίχως φόβο στους εχθρούς της. Δεν υπολόγισαν τίποτε. Ούτε τα εγκόσμια, ούτε καν τον εαυτό τους.

Οι Εθνομάρτυρες Κληρικοί – Ιερά Μητρόπολις Δράμας

Κάποιοι από αυτούς, πέσαν στα πεδία των μαχών για εθνικοαπελευθερωτικούς ή αμυντικούς αγώνες. Άλλους δε, οι εχθροί, εσωτερικοί (προδότες) ή εξωτερικοί, δεν άντεχαν να τους βλέπουν να μάχονται, γι’ αυτά τα ύψιστα ιδανικά και τους πολέμησαν. Ήταν εμπόδια στα ανθελληνικά σχέδιά τους. Γι’ αυτό στην αρχή προσπάθησαν να τους καθυποτάξουν με δελεαστικές προτάσεις, αλλά εκείνοι δεν λύγισαν. Τους απείλησαν, αλλά μάταια. Τους υπέβαλλαν σε μαρτύρια, αλλά εκείνοι έμειναν ακλόνητοι σαν βράχοι, σαν ατσάλι. Στο τέλος τους σκότωσαν. Τότε ήταν, που νόμισαν ότι είχαν απαλλαγεί από αυτούς, ότι τους είχαν νικήσει και θα ήταν ανενόχλητοι πλέον στα σχέδιά τους. Όχι όμως! Δεν ήταν έτσι! Όσοι χάνουν τη εγκόσμια ζωή τους για το Χριστό και την Ελλάδα, δεν νικιούνται ποτέ. πολύ δε περισσότερο δεν πεθαίνουν ποτέ. «Του ανδρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται». Δεν τους σκοτώνουν, άθελά τους, τους εξασφαλίζουν την αθανασία.

Έναν σκοτώνουν, χίλιοι φυτρώνουν.

Από το παράδειγμά, όλων αυτών, εμπνεύστηκαν και εμπνέονται μέχρι και σήμερα, και όλοι μαζί δοξάζουν και εξυψώνουν την ΕΛΛΑΔΑ μας.

Τρικογλίδης Ιωάννης – Προσωπογραφία του Ιωάννη Βελισσαρίου – Ο «Ήρωας των Ηρώων» (ο αληθινός Μαύρος Καβαλάρης), που έπεσε ηρωικά μαχόμενος υπέρ Πατρίδος στη μάχη της Κρέσνας

Γι’ αυτό ο κάθε εθνομάρτυρας, καθένας που έπεσε υπέρ Πίστεως και Πατρίδος, γνωστός και άγνωστος, επώνυμος και ανώνυμος, επιφανής και αφανής, όποιος και να ναι, αξίζει να υμνείται, να τιμάται και να δοξάζεται πάντα, από όλους τους Έλληνες.

Οι θυσίες των Ελλήνων της Κύπρου, Τάσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού

Εθνομάρτυρες

«Χριστό1 και Ελλάδα» ομολογήσατε,
του Έθνους μας μάρτυρες, άξια αναδειχτήκατε.
Γι’ αυτά πολεμήσατε, γι’ αυτά αγωνιστήκατε.
Άξιοι αυτών των αξιών βρεθήκατε.

***

Πατρίδος εχθρούς δεν φοβηθήκατε.
Ποτέ δεν παραδώσατε, δεν υποταχτήκατε.
Μέχρι θανάτου σεις την υπερασπιστήκατε
και μες τη μάχη γενναία θυσιαστήκατε.

***

«Χριστός κι Ελλάδα» ήταν το σύνθημά σας,
διάχυτο στη ζωή, στο φρόνημά σας.
Τη ψυχή σας φλόγιζε, ανύψωνε το ήθος,
η θυσία σας υπέρ ΠΙΣΤΕΩΣ και ΠΑΤΡΙΔΟΣ!

***

Δελεαστικές προτάσεις απορρίψατε,
χίλιους κινδύνους, απειλές αψηφήσατε.
Τον εαυτό σας, τα εγκόσμια δε νοιαστήκατε,
για το Χριστό1 και τη Πατρίδα2 μαρτυρήσατε.

***

Θυσία με καρτερία υποστήκατε.
Μαζί σας Μόνη Ελπίδα το Θεό3 είχατε,
γι’ αυτό στο καμίνι του πόνου δε σκιαχτήκατε,
ώσπου την ύστατη πνοή σας αφήκατε.

***

«Χριστός κι Ελλάδα» ήταν το σύνθημά σας…

***

Λέγαν πως σας σκοτώσαν, μα γελάστηκαν.
Σπόροι εσείς, που βαθιά στη γη εθάφτηκαν,
που μια ημέρα θε πλούσια να καρπίσουνε,
τη λευτεριά στην Ελλάδα θ’ αναστήσουνε.

***

Τα ιδανικά και τις αξίες σας, τιμήσατε.
Γι’ αυτά την αυτοθυσία προτιμήσατε!
Τις αδυναμίες, τις δειλίες ξεπεράσατε.
Ένδοξα στην αθανασία πια περάσατε!

***

Σε κάθ’ εθνομάρτυρα, επιφανή κι αφανή
Δόξα μεγάλη αξίζει και τιμή!

***

Χαίρετε άξιοι όλοι σεις παίδες Ελλήνων!
Χαίρετε άξιοι όλοι σεις παιάνων και ύμνων!
Χαίρετε της Ελλάδος μας φωτοφόροι!
Χαίρετε των αγώνων οι σημαιοφόροι!

***

«Χριστός κι Ελλάδα» ήταν το σύνθημά σας…

***

Υπέρ ΠΙΣΤΕΩΣ και ΠΑΤΡΙΔΟΣ!

Αφιερώνεται σ’ όλους τους Εθνομάρτυρες, που έπεσαν υπέρ ΠΙΣΤΕΩΣ και ΠΑΤΡΙΔΟΣ.

Ο μέγας Εθνομάρτυρας και Αυτοκράτορας της Ρωμανίας Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος

Ευαγγελία Κ. Λάππα
16 Ιουνίου 2022

---

1. «Οι Έλληνες, ηνωμένοι δια της εις Χριστόν και εις την Αγίαν του Εκκλησίαν σταθεράς πίστεώς των…, υποστάντες την οθωμανικήν δυναστείαν, υπό μόνην την σκέπην της Εκκλησίας των διεσώθησαν» Ιωάννης Καποδίστριας

2. «Όταν επιάσαμε τα άρματα είπαμε, πρώτα υπέρ πίστεως και έπειτα υπέρ Πατρίδος» Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

3. «Εάν δεν φυλάξη ο Θεός τον άνθρωπον, τα έργα του είναι άνεμος και φεύγουν κούφια» Άγιος Εφραίμ ο Αριζονίτης

 

Διακόσια χρόνια από το ολοκαύτωμα της Νάουσας: το τίμημα της Ελευθερίας μας.

Posted on 1 Μαΐου, 2022

Θεοφάνης Μαλκίδης

Η Νάουσα, κατά την περίοδο πριν την Επανάσταση, υπήρξε ένα σημαντικό, οικονομικό, εμπορικό, διαμετακομιστικό και πολιτιστικό κέντρο. Ο Αλή Πασάς, είχε επιχειρήσει τρεις φορές, το 1795, το 1798 και το 1804 να την αποσπάσει χωρίς, να τα καταφέρει, χάρη στην σθεναρή αντίσταση των κατοίκων και τον πολυποίκιλο αγώνα, που κατέβαλε ο Ζαφειράκης (Λογοθέτης) Θεοδοσίου.

Στα τέλη του Ιανουαρίου του 1822, οι επαναστάτες συγκεντρώθηκαν στη Μονή Παναγίας Δοβρά, λίγο πιο έξω από τη Βέροια, με σκοπό να κυκλώσουν τη Νάουσα και να την κυριεύσουν. Στις 22 Φλεβάρη, οι επαναστάτες θα απελευθερώσουν τη Νάουσα, κηρύσσοντας την επανάσταση από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Λίγο αργότερα, θα αποφασίσουν να κινηθούν και κατά της Βέροιας, ωστόσο αυτή τους η προσπάθεια θα αποτύχει, αναγκάζοντάς τους να υποχωρήσουν ξανά περιμετρικά ή πίσω από τα τείχη της Νάουσας.

Ο Ζαφειράκης και ο Δημήτριος (Τσάμης) Καρατάσος αναδεικνύονται ως πολιτικός και στρατιωτικός αρχηγός αντίστοιχα. Οι δυο επαναστάτες, σε συνδυασμό με τον οπλαρχηγό της Έδεσσας Αγγελή Γάτσο, αποφασίζουν να κηρύξουν την επανάσταση, δίχως να αναμένουν υποστήριξη από τις υπόλοιπες εξεγερμένες περιοχές, ως ελάχιστη αντίδραση στην απόφαση του βαλή της Θεσσαλονίκης Μεχμέτ Εμίν πασά να πάρει ομήρους από επιφανείς οικογένειες. Οι Έλληνες της Νάουσας έχοντας ενισχύσεις και πολεμοφόδια που έφεραν ο Νικόλαος Κασομούλης και ο Γρηγόριος Σάλας, κλείστηκαν στην πόλη, λαμβάνοντας την απόφαση για αντίσταση μέχρις εσχάτων.

Τη νύχτα της 12ης προς την 13η Απριλίου 1822,μετά από πολιορκία είκοσι χιλιάδων Τούρκων, η πόλη της Νάουσας πέφτει. Οι σφαγές, οι δηώσεις, οι βιασμοί, οι εξανδραποδισμοί όλων ανεξαιρέτως, ανδρών και γυναικοπαίδων, είναι απερίγραπτες, όπως και τα βασανιστήρια τα οποία υπέστησαν. Πάνω από δύο χιλιάδες είναι οι δολοφονημένοι, οι περισσότεροι αποκεφαλισμένοι και πάνω από τρεις χιλιάδες είναι οι αιχμάλωτοι που πωλούνται στα σκλαβοπάζαρα. Μόνο ο Ζαφειράκης μαζί με πεντακόσιους άνδρες του παρέμεινε ταμπουρωμένος σε έναν πύργο, προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο για τους υπόλοιπους, ώστε να διαφύγουν. Ο Ζαφειράκης θα αφήσει στον πύργο μόνο μια μικρή φρουρά και θα προσπαθήσει να διαφύγει και αυτός, ωστόσο θα πεθάνει μαχόμενος, κατευθυνόμενος στο ναό του Αγίου Νικολάου. Οι εναπομείναντες μαχητές σφάχτηκαν όλοι, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά που είχαν μαζί τους. Οι βιαιότητες δεν σταμάτησαν όμως εδώ, αφού η πόλη κυριολεκτικά ισοπεδώθηκε. Σχολεία και εκκλησίες καταστράφηκαν ολοσχερώς, μαζί με αυτούς που κατέφυγαν για προστασία στο εσωτερικό τους, αναζητώντας άσυλο. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου λεηλατήθηκε και ο πρωτοσύγκελος Γρηγόριος κατακρεουργήθηκε. Η περιγραφή του ιστορικού Διονύσιου Κόκκινου είναι χαρακτηριστική: «Το αίμα εχύνετο άφθονον. Αι θριαμβευτικαί ιαχαί και οι ύβρεις των Τούρκων, τα βογγητά των πληγωμένων και αι σπαρακτικαί κραυγαί των γυναικών αποτελούσαν τον σάλαγον (βουητό, θόρυβος) των τραγικών εκείνων ωρών. Εντός του ναού του Αγίου Γεωργίου εφονεύθη καταληφθείς εις στιγμάς της δεήσεως ο εκ Πέτρας του Ολύμπου Παπαγιάννης, μαζί με άλλους τέσσερας ιερείς».

Δεκατρείς γυναίκες με τα παιδιά τους θα παγιδευτούν στην περιοχή Στουμπάνοι και θα πέσουν στα παγωμένα νερά του ποταμού Αραπίτσα, προτιμώντας το θάνατο από το να ατιμαστούν. Οι γύρω κωμοπόλεις και χωριά θα καταστραφούν ολοσχερώς. Φρικτά βασανιστήρια περίμεναν τους επιζώντες της σφαγής: τους έδερναν με ρόπαλα και έπειτα τους έκοβαν το λαρύγγι, έβαζαν φωτιά στα παιδιά μπροστά στα μάτια των μητέρων τους, ενώ τα κομμένα κεφάλια των Ζαφειράκη και Καρατάσου θα προσφερθούν επί πινακίω στο Μεχμέτ Εμίν. Οι σύζυγοί τους θα εκτελεστούν απάνθρωπα: η πρώτη θα κλειστεί αρχικώς σε τσουβάλι με γάτες και ποντίκια και θα χτιστεί ζωντανή στο ναό της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη, ενώ η δεύτερη θα θανατωθεί σε τσουβάλι με φίδια.

Ελάχιστοι ήταν αυτοί που επιβίωσαν του Ολοκαυτώματος, καταφεύγοντας στη νότια Ελλάδα, με σκοπό να συνεχίσουν τον αγώνα τους κατά των Τούρκων. Το Ολοκαύτωμα της Νάουσας αναγνωρίστηκε με διάταγμα το 1955 από το ελληνικό κράτος και την Ορθόδοξη Εκκλησία, προσδίδοντας στην πόλη τον χαρακτηρισμό «ηρωική» και ανακηρύσσοντας τους σφαγιασθέντες ως «άγιους μάρτυρες» αντίστοιχα.

Έσχατο, αλλά όχι τελευταίο, για τη θυσία των προγόνων μας και για τη δική μας Ελευθερία: Ο Νικόλαος Κοκοβίτης μετά τον αποκεφαλισμό του πήρε την κεφαλή του ανά χείρας και άρχισε να περπατάει για πολλά μέτρα, με τον σοκαρισμένο αρχηγό των σφαγέων να διατάσσει αμέσως την παύση του μαζικού εγκλήματος….

19 Ιουνίου του 1770: Η Επανάσταση του Δασκαλογιάννη και ο μαρτυρικός θάνατός του που πότισε την κρητική γη με το πνεύμα της Ελευθερίας

 Γράφει ο Στρατής Βρετουδάκης

«Θε μου, και δώσ’ μου φώτιση, καρδιά σαν το καζάνι,

να κάτσω να συλλογιαστώ το Δάσκαλο το Γιάννη,

Θε μου, και δώσ’ μου λογισμό και μπόρεση ν’ αρχίξω,

το Δάσκαλο τον ξακουστό πρικιά να τραγουδήξω,

Θε μου, και δώσ’ μ’ απομονή και νουν εις το κεφάλι,

ν’ αναθιβάλω και να πω και τω Σφακιώ τα βάλη»

Απόσπασμα από το Τραγούδι του Δασκαλογιάννη

Με την ευκαιρία που στις 19 του Ιουνίου γιορτάζομαι την καθιερωμένη επέτειο της επανάστασης του 1770 του Δασκαλογιάννη, ήθελα να περιγράψω σε λίγες γραμμές τι έγινε στην Επανάσταση αλλά και πριν απ’ αυτήν.

Όλοι οι Σφακιανοί είναι περήφανοι για το Μεγάλο ήρωα της επαρχίας τους και όπου σταθούν και όπου βρεθούν αναφέρουν με καμάρι το όνομά του. Καμάρι και τιμή βέβαια ήταν και είναι ούλης της Κρήτης και ούλης της Ελλάδας μας. Γεννήθηκε στο ηρωικό καπετανοχώρι των Σφακίων, την Ανώπολη γύρω στο 1730. Αφού κατά τους ιστορικούς έκανε την Μεγάλη Επανάσταση κατά της Τουρκίας, σε ηλικία περίπου 40 χρονών.

Τον πατέρα του το λέγανε Αντρέα και το αρχοντικό της οικογένειας σώζεται ακόμη ερειπωμένο στην Ανώπολη. Το ονοματεπώνυμό του είναι Γιάννης Βλάχος και το προσωνύμιο «Δάσκαλος» το πήρε λόγω της μεγάλης του μόρφωσης, γιατί ο πατέρας του τον είχε στείλει στην Ιταλία και σπούδαξε. Οι Τούρκοι μετά από πολύχρονους και αιματηρούς αγώνες κατέβαλαν την Κρήτη κατά το 1669 και αμέσως εφάρμοσαν πρόγραμμα εξισλαμισμού των κατοίκων. Στην αρχή τούρκεψαν κάποιοι πολύ πλούσιοι Βενετσιάνοι για να διατηρήσουν τα πλούτη τους, αλλά και Κρητικοί τυχοδιώκτες που βρήκαν ευκαιρία να δράσουν οι γνωστοί ως Γενίτσαροι που ήταν πιο αιμοδιψείς και πιο αιμοχαρείς από τους Τούρκους, και έγιναν η μάστιγα των Χριστιανών. Ο Τούρκικος ζυγός ήταν πολύ βαρύς… όταν στην Κρήτη υπήρχαν 3 πασάδες, ενώ ολόκληρη η Πελοπόννησος ένα, όπως σωστά γράφει ο Μεγάλος Ιστορικός Παπαρηγόπουλος.

Τα Σφακιά όμως ήταν μια ξεχωριστή περίπτωση. Οι αδάμαστοι Σφακιανοί ήταν κόκκινο πανί των Τούρκων γιατί από την αρχή της Κατοχής του Νησιού συντάχθηκαν με τους Ενετούς και το Ματθαίο Καλλέργη 1648. Στα Σφακιά ουδέποτε εγκαταστάθηκε μόνιμη τούρκικη φρουρά ή άλλη διοίκηση. Όσο για φόρους – δοσίματα σπάνια πλήρωναν. Την εποχή εκείνη άρχισε μια μεγάλη στροφή των Σφακιανών στη Ναυτιλία που έβγαλε την επαρχία από την απομόνωση. Ναυπηγούσαν μόνοι τους πλοία στο Μπροσγιαλό (Χώρα Σφακίων σήμερα) και στο Λουτρό και μ’ αυτά ταξίδευαν σ’ όλη τη Μεσόγειο και ως τη Ρωσία και με το εμπόριο απεκόμιζαν μεγάλα κέρδη αλλά και σπουδαίες γνωριμίες! Έλεγε ο λαϊκός στίχος τότε: «είχαν και τα καράβια των που τόνε κουβαλούσαν σα μπέηδες και πρίγκιπες εις τα Σφακιά περνούσαν…». Τότες και ο Δασκαλογιάννης έγινε καραβοκύρης με 4 δικά του πλοία που όργωναν τις θάλασσες και τα λιμάνια αποκομίζοντας κέρδη αλλά και όνομα.

Το 1769 αλλά και νωρίτερα η Ρωσία για δικό της όφελος έστελνε απεσταλμένους στο Μωριά να ξεσηκώσουν τους Έλληνες σε επανάσταση. Ο Δασκαλογιάννης ήρθε σε επαφή με τον Μπέη της Μάνης και μέσω αυτού με το Ρώσο Θόδωρο Ορλώφ και τον παρακίνησε να κάνει κι’ αυτός επανάσταση και η Ρωσία θα στείλει στρατό να κάνει και αυτός επανάσταση και η Ρωσία θα στείλει στρατό να συνδράμει την επανάσταση, πράγματι η Μάνη έκανε επανάσταση και ο Δασκαλογιάννης έστειλε σώμα από επίλεκτους πολεμιστές να βοηθήσουν, ενώ παράλληλα ετοίμαζε τη δική του επανάσταση για τον επόμενο χρόνο, μάζευε όπλα και πολεμοφόδια με δικά του χρήματα και οχύρωνε όσο μπορούσε τα Σφακιά σε επίκαιρα σημεία… Προσπαθεί με πάθος να πείσει τους Σφακιανούς καπετάνιους που είχαν αμφιβολίες για την τύχη της Επανάστασης.

Ένας απ’ αυτούς ήταν ο Πρωτόπαπας που ήταν και θείος του. Του έλεγε ότι οι άλλοι Κρητικοί δεν θα μπορέσουν να βοηθήσουν.

α) Γιατί ήταν άοπλοι και

β) οι Τούρκοι ήταν καλά οργανωμένοι στις μεγάλες πόλεις και με χιλιάδες καλά εξοπλισμένο στρατό και

γ) είχε αμφιβολίες ότι η Μεγάλη Αικατερίνη της Ρωσίας θα στείλει στρατό να μας βοηθήσει και δυστυχώς δικαιώθηκε.

Ο Δασκαλογιάννης όμως, με το αδάμαστο πάθος του να ελευθερώσει την πατρίδα δεν πτοήθηκε. Κάλεσε σε Συνέλευση τους καπετάνιους στο Μπρόσγιαλο στις 25 Μαρτίου του 1770 και αποφασίστηκε η Επανάσταση με αρχηγό το Δασκαλογιάννη, παρευρέθηκαν όλοι οι Οπλαρχηγοί μεταξύ των οποίων ο Μανούσακας, ο Γιωργάκης, ο Χούρδος, ο Μπονάτος, ο Βουρδούμπας, ο Σκορδύλης, ο Παπασήφης, ο Μοράκης, ο Βολούδης. Επίσης στον αγώνα συμμετείχε και ο Πρωτόπαπας παρά τις διαφωνίες του. Ο Δασκαλογιάννης έδιωξε τους απεσταλμένους του πασά που ήρθαν για συμβιβασμό και κήρυξε την Επανάσταση το Πάσχα του 1770 4 Απριλίου.

Οι Σφακιανοί πολεμιστές ήταν περίπου 2.000 άντρες, υπόλοιποι Κρητικοί δεν ήρθαν. Οι Τούρκοι αντέδρασαν άμεσα και το Μάη 15.000 Τούρκοι εισέβαλαν από τη μεριά του Αποκόρωνα. Ο Δασκαλογιάννης στέλνει όσα μπορεί γυναικόπαιδα στα Κύθηρα και τη Μάνη και συγκεντρώνονται στην Κράπη, έδωσαν σκληρές μάχες αλλά ο αγώνας ήταν άνισος. Οι Τούρκοι παρά τις μεγάλες τους απώλειες κατόρθωσαν να μπουν στ’ Ασκύφου, ήταν πολυάριθμοι καλά εξοπλισμένοι ακόμη και με πυροβολικό! Ενώ παράλληλα άλλο τούρκικο ασκέρι με 8.000 άντρες εισέβαλε από το Ρέθυμνο και κατέβαλε τον Καλλικράτη. Οι Σφακιανοί όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο μάχονταν ηρωικά τους Τούρκους από τα βουνά.

Τα χωριά τους όμως πυρπολήθηκαν το ίδιο και χειρότερα οι εκκλησίες και είχαν συλληφθεί και αρκετοί ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν ο Πρωτόπαπας, η γυναίκα του Δασκαλογιάννη να παραδοθεί και θα δώσει αμνηστία σ’ όλους τους αιχμαλώτους. Ο Μεγάλος Αρχηγός σκέφτεται και αποφασίζει να παραδοθεί παρά τις αντιρρήσεις πολλών συντρόφων του. Τελείωνε και το καλοκαίρι και ο χειμώνας θάταν βαρύς για τους Σφακιανούς. Παραδίδεται με πολλούς οπλαρχηγούς του λέει ο στίχος:

«Ο ποθαμός μου στα Σφακιά πολύ καλό θα φέρει, γιατί χειμώνας έρχεται πάει το καλοκαίρι..».

Στις 17 Ιούνη 1771 ο ήρωας των Σφακιών και της Κρήτης οδηγείτε στην πλατεία Αλ Μεϊντάν – τα σημερινά Λιονταράκια – στο Ηράκλειο και υπέστη το μαρτυρικότερο θάνατο που μπορεί να βάλει ο νους τ’ ανθρώπου. Τον έγδαραν ζωντανό και τα κομμάτια του τα πετούσαν στον τούρκικο όχλο περιπαικτικά.

Οι σύντροφοί του που τον συνόδευαν άλλοι εκτελέστηκαν και άλλοι μπήκαν στις φυλακές από όπου και πολλοί δραπάτευσαν και γύρισαν σε χίλιες κακουχίες στα Σφακιά. Στην πορεία προς τα Σφακιά ήταν και η Πρωτόπαπας που δεν άντεξε και πέθανε σε μια σπηλιά.

Λέει ο στίχος:

«Το Δάσκαλο εγδάρασι, κι’ άλλους πολλούς έπνιξαν

κι’ ούλους τσ’ αποδέλοιπους στα κάτεργα τσι ρίξαν»

Το 1786 ένας αγράμματος τυροκόμος, από το Μουρί Σφακίων έγραψε ένα έπος, 1.034 στίχων, το περίφημο τραγούδι του Δασκαλογιάννη που παραθέτω μερικούς απ’ αυτούς:

«Αγνώριστα ‘βραν τα Σφακιά τσι γειτονιές ξεχνούσι

κι’ όνειρο των εφαίνετο εκεί που τσι θωρούσι –

κανένα σπίτι που και πού ανατροχαλιασμένο

και σα μιτατοκάθισμα χτισμένο σκεπασμένο

πείνα και φτώχεια κι ερημιά, κλάματα, μοιρολόγια,

ακούγοσιν εις τσι γιαλίες και βλέπουν εις τα αόρια».

Αυτό το τέλος είχε η Επανάσταση του 1770, όμως το ποτάμι το αίμα που χύθηκε για την Ελευθερία δεν πήγε χαμένο, πότισε βαθειά τη γη των Σφακίων και στα ίδια χώματα 50 χρόνια αργότερα στη Θυμιανή Παναγία τσι Κομιτάδες φύτρωσε το ΜΕΓΑ δέντρο της Επανάστασης Παγκρήτιας. Αυτή τη φορά το 1821 που κατέληξε στην ελευθερία της Κρήτης.

Ο Δασκαλογιάννης όμως θα μείνει για πάντα στη σκέψη μας ως ο μεγαλύτερος ήρωας της Κρήτης που εθελοντικά θυσιάστηκε για την ελευθερία της, που ήταν ελεύθερος και πολέμησε για τους σκλάβους που ήταν πλούσιος και πολέμησε για τους φτώχους, του χριστιανούς που ήθελε «να φέρει το σταυρό εις τω Χανιώ την πόρτα», του Έλληνα που ήθελε να γίνει η Κρήτη Ρωμιοσύνη.

Σήμερα στην εποχή των Μνημονίων, της Τρόϊκας και του Δ.Ν.Τ. Σήμερα που μπορεί να μην κινδυνεύομαι από στρατεύματα κατοχής, πρέπει να επαγρυπνούμε όμως γιατί κινδυνεύουμε από οικονομική κατοχή και να γίνομαι σκλάβοι των πλουσίων του βορρά. Οι «Τουρκογενίτσαροι» που μας οδηγούν στη φτώχεια να τύχουν της κατάλληλης τιμωρίας και απαξίωσης, γιατί οι ήρωες πρόγονοί μας, αληθινοί πατριώτες, έδωσαν τη ζωή τους γι’ αυτή την πατρίδα να είναι ελεύθερη και οι Έλληνες να έχομε μια καλύτερη ζωή και όχι ουραγοί της Ευρώπης, που διδάξαμε πρώτοι των πολιτισμό από την αρχαιότητα σ’ αυτούς.

Τιμή και δόξα στο μεγάλο μας ήρωα το ΔΑΣΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ αλλά και σ’ όλους τους ήρωες της Ελλάδος που έδωσαν τη ζωή του για να είμαστε τώρα ελεύθεροι.

ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥΣ Η ΜΝΗΜΗ.

πηγή