Η Μάχη του Μυριοκέφαλου

 

Στις 17 Σεπτεμβρίου 1176, οι Βυζαντινοί υφίστανται δεινή ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους του σουλτάνου Κιλίτζ Αρσλάν Β’  στo Μυριοκέφαλο της Μικράς Ασίας.

Διαβάστε περισσότερα...

ΟΙ ΒΑΡΑΓΓΟΙ ΤΟ 1203-1204 Μ.Χ. : ΤΟ ΚΎΚΝΕΙΟ ΆΣΜΑ ΤΩΝ ΈΣΧΑΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ ΜΙΣΘΟΦΌΡΩΝ ΤΩΝ ΕΛΛΉΝΩΝ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ

 

Στις 23 Ιουνίου 1203 οι Φράγκοι Σταυροφόροι αντίκρισαν την Κωνσταντινούπολη μένοντας κατάπληκτοι από το μεγαλειώδες θέαμα. Ο Γοδεφρείδος Βιλλεαρδουίνος περιγράφει: «Δεν μπορούσαν να φαντασθούν ότι υπήρχε στον κόσμο τόσο καλά οχυρωμένη πόλη. Είδαν τα υψηλά τείχη, τους ισχυρούς πύργους, τα θαυμαστά παλάτια, τις μεγάλες εκκλησίες, που ήταν τόσες πολλές ώστε κανείς δεν θα το πίστευε αν δεν τις έβλεπε με τα μάτια του. Το μήκος της, το πλάτος της, έδειχναν πως ήταν η βασιλεύουσα των πόλεων.» Ο στρατός των Φράγκων σταυροφόρων πρέπει να ήταν γύρω στις 20.000 από τους οποίους οι μισοί ήταν Βενετοί. Είχαν έρθει με 210 πλοία.

Το 1195 δε, μετά απο επανειλημμένες διαβουλεύσεις του αυτοκράτορα Αλεξίου Γ’ Άγγελου με τους Σκανδιναυους Βασιλείς, 1.200 Δανοί και λίγοι Νορβηγοί κατέφτασαν στην Κων/πολη, ανεβάζοντας και πάλι τον αριθμό της Φρουράς των Βαραγγων στο υπεραρκετό νούμερο των 6.000 ανδρων. Καθώς τα χρόνια περνούσαν βέβαια, η κατάσταση χειροτέρευε, η πρόσληψη μισθοφόρων για να γεμίσουν κενά γινόταν προβληματική αφού οι Άγγελοι ως γνωστόν είχαν χρόνια οικονομικά προβληματα, ενω η ποιότητα των γηγενών Ελλήνων στρατιωτών έπεφτε συνεχώς.

Αναμφισβήτητα, οι υπηρεσίες των Βαράγγων που προσέφεραν στο βυζαντινό στράτευμα ήταν καθοριστικής σημασίας σε πολλές μάχες ενάντια σε εξωτερικούς εχθρούς της Αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της Δ΄ Σταυροφορίας το 1203-1204 το σώμα των Βαράγγων προέβαλε ισχυρή αντίσταση στις επιθέσεις των Λατίνων, χωρίς όμως να καταφέρουν να αποτρέψουν την Άλωση της Βασιλεύουσας. Το 1204 αποτελεί τη χρονιά-ορόσημο για την παρακμή και το ουσιαστικό τέλος της Βαραγγείου Φρουράς ως της πανίσχυρης, επίλεκτης μονάδας που προστάτευε τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες. Κατά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της 4ης Σταυροφορίας, οι Βάραγγοι (οι οποίοι εκείνη την περίοδο αποτελούνταν κυρίως από Αγγλοσάξονες και Σκανδιναβούς) έπαιξαν κεντρικό αλλά τραγικό ρόλο στην άμυνα της πόλης. Κατά τις πρώτες επιθέσεις των Σταυροφόρων και των Βενετών (τόσο το 1203 όσο και τον Απρίλιο του 1204), οι Βάραγγοι, οπλισμένοι με τους παραδοσιακούς μεγάλους πελέκεις τους, πολέμησαν σκληρά στα τείχη του Βλαχερνών και της θάλασσας. Κατάφεραν μάλιστα να απωθήσουν τους εισβολείς σε αρκετές περιπτώσεις. Οι ιστορικές πηγές (όπως ο Νικήτας Χωνιάτης) αναφέρουν ότι καθώς η πολιορκία στενέρευε, οι Βάραγγοι άρχισαν να δυσαρεστούνται επειδή δεν είχαν πληρωθεί τους μισθούς τους από τους τελευταίους αδύναμους αυτοκράτορες. Παράλληλα, οι συνεχείς εναλλαγές στον θρόνο είχαν κλονίσει την παραδοσιακή πίστη τους στον θεσμό του Αυτοκράτορα. Οι Βαράγγοι χάρισαν στιγμές επικού διαμετρήματος στην πολεμική ιστορία των Βυζαντινών. Μία αυτών, που έχουν ακτινοβόλα διάσταση, είναι η άλωση της Πόλης από τους Φράγκους, όπου η Βαραγγική Φρουρά ήταν το μόνο νικηφόρο τμήμα του Βυζαντινού στρατού απέναντι στις βάρβαρες ορδές της Δ’ Σταυροφορίας. Η Βαραγγική Φρουρά παρέμενε πιστή στον βυζαντινό θρόνο, όπως άλλωστε φημιζόταν για την ισχυρή αφοσίωσή της.

Στις 12-13 Απριλίου 1204, όταν η άμυνα της πόλης κατέρρευσε, ο τελευταίος αυτοκράτορας (Αλέξιος Ε΄ Μούρτζουφλος) διέφυγε κρυφά. Χωρίς ηγέτη, χωρίς μισθό και βλέποντας την πόλη να πέφτει, οι εναπομείναντες Βάραγγοι παραδόθηκαν ή συνθηκολόγησαν με τους Λατίνους Σταυροφόρους. Ασφαλώς δεν γύρισαν όλοι οι Βαράγγοι πίσω στις πατρίδες τους. Οι περισσότεροι σκοτώθηκαν σε κάποιο πεδίο μάχης. Πολλές ρουνικές επιγραφές που έχουν βρεθεί στη Σουηδία είχαν στηθεί στη μνήμη των Βαράγγων που δεν επέστρεψαν ποτέ. Οι περισσότερες από αυτές αναφέρονται στο Βυζάντιο ως «Χώρα των Ελλήνων» (Grikkland) και στους Βυζαντινούς ως Έλληνες (Grikkjar). Οι Βαράγγοι έζησαν μια περιπετειώδη ζωή, μακριά από την πατρίδα τους, σε μια εποχή που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έβλεπαν στη ζωή τους τίποτα περισσότερο από το χωριό στο οποίο είχαν γεννηθεί. Οι περισσότεροι πέθαναν υπερασπιζόμενοι την τιμή των όπλων και τον όρκο τους προς τον αυτοκράτορα, πολεμώντας για μια ξένη πατρίδα –την πατρίδα που οι ιστορικοί αποκαλούν Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή Βυζάντιο, που οι ίδιοι οι Βαράγγοι όμως αποκαλούσαν Ελλάδα.

Στις 11 Ιουλίου 1203 οι Φράγκοι σταυροφόροι εξαπέλυσαν μεγάλη επίθεση στο σημείο αυτό. Οι πρώτες τους προσπάθειες αποκρούσθηκαν, αλλά στις 17 Ιουλίου οι Βενετοί κατέλαβαν ένα τμήμα του τείχους με 25 πύργους, ενώ η Βαράγγια Φρουρά κατάφερε να εμποδίσει την κατάληψη των υπόλοιπων τειχών. Οι Βάραγγοι ετοιμάστηκαν για αντεπίθεση και τότε οι Βενετοί αποχώρησαν αφού πρώτα έβαλαν φωτιά για να δημιουργηθεί προπέτασμα καπνού για την κάλυψη της υποχώρησης τους. Η φωτιά εκείνη κατέστρεψε 120 στρέμματα της πόλης και άφησε περί τους 20.000 κατοίκους αστέγους.

Αλλά αυτό που ήταν πραγματικά εξωφρενικό για τους Έλληνες ήταν ότι αναγνώρισε ο αυτοκράτορας το πρωτείο του Πάπα, καθώς στις 25 Αυγούστου 1203, ο αυτοκράτορας Αλέξιος Δ’ Άγγελος είχε στείλει στον Πάπα της Ρώμης ομολογία πίστεως και ανάγκασε τον πατριάρχη Ιωάννη Ι’ Καματηρό να ανακηρύξει μέσα στην Αγία Σοφία τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ πρώτο επί της γης εκπρόσωπο του Χριστού.

Κάποια στιγμή τον Αύγουστο σημειώθηκαν ταραχές μεταξύ των Ελλήνων και των Λατίνων της Πόλης (που ο πληθυσμός τους ήταν τότε γύρω στις 15.000). Οι Λατίνοι έβαλαν φωτιά σε σπίτια που γρήγορα εξαπλώθηκε. Έτσι ξέσπασε η μεγαλύτερη πυρκαγιά στη μέχρι τότε ιστορία της Κωνσταντινούπολης που μαινόταν ανεξέλεγκτα για 8 μέρες. Μεγάλο μέρος της Πόλης και πολλά μνημεία καταστράφηκαν. Το 1/3 του πληθυσμού έμεινε άστεγο. Ο Χωνιάτης κατηγορεί τους Φράγκους Σταυροφόρους ότι έβαλαν τη φωτιά για να τρομοκρατήσουν τους Κωνσταντινουπολίτες......Όμως κατά το μεσημέρι σηκώθηκε δυνατός βόρειος άνεμος και έσπρωξε τις εχθρικές γαλέρες προς τα τείχη. Δύο από αυτές, η «Προσκυνήτρια» και ο «Παράδεισος», ενωμένες με αλυσίδες (για να χωράνε πολλούς πολεμιστές) και με υπερκατασκευές πάνω από το κατάστρωμα (για να έχουν ύψος σαν πολιορκητικές μηχανές) προσέγγισαν έναν πύργο και έριξαν τις σκάλες τους. Από τις σκάλες πήδηξε πρώτος πάνω στον πύργο ένας Βενετός που ήθελε να κερδίσει το έπαθλο των χιλίων χρυσών νομισμάτων που είχε τάξει ο Δάνδολος σε όποιον πατούσε πρώτος στα τείχη της Κωνσταντινούπολης.

Τον τολμηρό Βενετό πετσόκοψαν οι Βαράγγοι που υπεράσπιζαν τον πύργο. Αμέσως μετά ακολούθησαν δύο Φράγκοι, ο Ανδρέας Ντυραμπουάζ και ο Ιωάννης Σουαζ. Ο πρώτος κέρδισε το έπαθλο σκοτώνοντας τον τελευταίο Βάραγγο που στεκόταν ακόμα όρθιος εκεί. Ο πύργος κυριεύθηκε. Από την εναέρια γέφυρα που ένωνε τον πύργο με τις δύο γαλέρες όρμησαν κι άλλοι Λατίνοι και σύντομα κατέλαβαν τέσσερις ακόμα πύργους. Υπό την προστασία των καταληφθέντων πύργων, οι Φράγκοι άρχισαν να μπαίνουν έφιπποι στην Πόλη. Οι Βυζαντινοί υπερασπιστές των τειχών του Κερατίου τράπηκαν σε φυγή και ο αυτοκράτορας Αλέξιος Ε’ Άγγελος οχυρώθηκε στο παραθαλάσσιο παλάτι του Βουκολέοντος στην άλλη πλευρά της Πόλης.....Εκείνο το βράδυ ξέσπασε νέα πυρκαγιά που ξεκίνησε από τους Λατίνους εισβολείς που άναψαν φωτιές για να προστατέψουν τις θέσεις τους μέσα στη νύχτα. Η φωτιά σύντομα ξέφυγε και έκαιγε επί μια μέρα κατακαίοντας, για άλλη μια φορά μεγάλο μέρος της πόλης. Ο Γοδεφρείδος Βιλλεαρδουίνος έγραψε ότι κάηκαν τόσα σπίτια όσα σε τρεις πόλεις της Γαλλίας.

Οι Βυζαντινοί που έμειναν στην Πόλη ανακήρυξαν νέο αυτοκράτορα τον Κωνσταντίνο Λάσκαρι, ο οποίος είχε διακριθεί στις μάχες για την υπεράσπιση της Πόλης. Ήταν όμως πολύ αργά. Ο Κωνσταντίνος, τα αδέρφια του και η οικογένειά του ενώθηκαν με τους πρόσφυγες που ήταν συγκεντρωμένοι στο λιμάνι του παλατιού και επιβιβάστηκαν σε πλοίο που τους μετέφερε στην απέναντι όχθη του Βοσπόρου. Η οικογένεια των Λασκαρέων κατέφυγε στη Νίκαια όπου σύντομα οργάνωσαν ένα νέο Βυζαντινό κράτος. Το πρωί της 13ης Απριλίου 1204 τα υπολείμματα του στρατού, ο κλήρος και ο λαός παραδόθηκαν στους Σταυροφόρους. Οι ιερείς τους προϋπάντησαν με εικόνες και σταυρούς για να τους θυμίσουν ότι η πόλη είναι χριστιανική. Αλλά επακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες λεηλασίες της παγκόσμιας ιστορίας. Η σφαγή δεν ήταν τόσο μεγάλη, αλλά οι Σταυροφόροι λεηλάτησαν και βανδάλισαν την Κωνσταντινούπολη με απίστευτη βαρβαρότητα για τρεις ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων εκλάπησαν ή καταστράφηκαν πολλά αρχαία και μεσαιωνικά ρωμαϊκά και ελληνικά έργα. Σπίτια, μοναστήρια και εκκλησίες λεηλατήθηκαν, όπως και οι τάφοι των Αυτοκρατόρων στον ναό των Αγίων Αποστόλων.

Η αντίληψη ότι η Κων/πολη έπεσε στα χέρια των Σταυροφόρων το 1204 λόγω της ανικανότητας του Αυτοκρατορικού στρατού είναι φυσικά, μύθος. Οι περίπου 40.000 Λατίνοι (20.000 πεζοί, 4.000 ιππείς, 5.000 βοηθητικοί και 10.000 περίπου ναύτες των Βενετικων πλοίων μεταφοράς) δεν θα είχαν καμια τύχη απέναντι στην γιγάντια Πολη των 500.000 κατοίκων αν υπήρχε έστω και σε αξιοπρεπή παρουσία ο πολεμικός βυζαντινός στόλος. Ο Στρατός των Αγγέλων δεν είχε πια το ειδικό βάρος του στρατού των Κομνηνών, διέθετε ακόμα όμως δόγμα, οπλισμό, καθώς και πολλά στελέχη του ενδόξου στρατού του Μανουήλ Κομνηνού που υπηρετούσαν ακόμα στις τάξεις του. Είχε πετύχει δε, αξιόλογες νίκες όπως στην Βουλγαρία υπο τον Ισαάκιο Β’ το 1186 εναντίον των αδελφών Ασαν, καθώς και σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των Τουρκομανων στον Ανω Σαγγάριο τον χειμώνα του 1201.

Παρόλα αυτά, ο στρατός των Αγγέλων τουλάχιστον σε αυστηρά αμυντικά καθήκοντά, θα μπορούσε σχετικά εύκολα να αποκρούσει τους Σταυροφόρους γιατί ήταν βαρύς και πολυάριθμος ( στην μαχη που έγινε έξω απο τα τείχη τον Ιούνιο του 1203, ο αυτόπτης μάρτυρας Ροβέρτος του Κλαρυ αναφέρει ότι: ” Ο Αυτοκράτορας μας επιτέθηκε με 17 Βattailes (μονάδες διαφόρων μεγεθών που συνολικά ήταν πάνω απο 30.000 άντρες) υπο την αυστηρή προϋπόθεση οτι θα υπήρχε βυζαντινός στόλος. Το 1203/4 όμως δεν υπήρχε πολεμικός στόλος, παρα 20 σαρακοφαγωμενα σκάφη μέσα στον Κεράτιο, ενώ οι Βενετοί στην κυριολεξία αλωνιζαν στην Προποντίδα μεταφέροντας άνδρες, άλογα, υλικό και πολιορκητικές μηχανές κατά βούλησιν. Το βυζαντινό ναυτικό επι Αγγέλων άρχισε να παίρνει την κατω βόλτα, ώσπου περι το 1198, με τα εναπομείναντα πλοία να έχουν συμπληρώσει 25 χρόνια υπηρεσίας, να πηγαίνει πλέον κατά διαόλου, ενώ οι απαράδεκτοι Άγγελοι να ζητάνε και τα ρέστα (το 1202, ο “Μέγας Δουξ” Μιχαηλ Στρυφνος πούλησε τα ξάρτια, άγκυρες και λοιπό εξοπλισμό σε εμπόρους για πίστωση) ενώ τότε ακριβώς άρχιζε να οργιάζει η πειρατεία στο Αιγαίο (ο Μιχαήλ Χωνιάτης δίνει ανατριχιαστικές λεπτομέρειες). Σε κάθε περίπτωση, η ναυτική ισχύς του κράτους είχε πάει περίπατο, και μαζί της κάθε ελπίδα απόκρουσης των Λατίνων εισβολέων που μπήκαν στην Πολη στις 14 Απριλίου 1204 οχι απο τα Χερσαία, αλλά απο τα…Θαλάσσια τείχη.

https://cognoscoteam.gr/archives/3902

https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c13_01

https://medievalswordmanship.wordpress.com/.../%CE%B2%CE.../

https://www.offlinepost.gr/.../%CE%B2%CE%B1%CF%81%CE%AC.../

https://cognoscoteam.gr/archives/6089

Ελληνική Ιστορία και Προϊστορία - Greek History and Prehistory

Αλέξιος Β’ Κομνηνός

 

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, που βασίλεψε για τρία χρόνια (1180 - 1183), αλλά δεν κυβέρνησε ποτέ. Ανήκε στη δυναστεία των Κομνηνών.

Διαβάστε περισσότερα...

Λέων Δ’ ο Χάζαρος

 

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου (775 - 780). Ανήκε στη δυναστεία των Ισαύρων.

Διαβάστε περισσότερα...

Κωνσταντίνος Ζ’ o Πορφυρογέννητος

 

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου (913-959), της δυναστείας των Μακεδόνων. Έμεινε στην ιστορία περισσότερο για τις επιδόσεις του στα γράμματα, παρά για τις στρατιωτικές του ικανότητες.

Διαβάστε περισσότερα...

Η Μάχη του Μαντζικέρτ

 

Στις 26 Αυγούστου 1071 οι Βυζαντινοί υφίστανται δεινή ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους στο Μαντζικέρτ, πλησίον της λίμνης Βαν, με αποτέλεσμα να κλονισθεί ο έλεγχός τους στη Μικρά Ασία...

Διαβάστε περισσότερα...

Μιχαήλ Ε’ ο Καλαφάτης

 

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου για τέσσερις μήνες (10 Δεκεμβρίου 1041-20 Απριλίου 1042). Ανήκε στη Μακεδονική Δυναστεία.

Διαβάστε περισσότερα...

Οι εχθροί νίκησαν και τίμησαν τον Αυτοκράτορα, οι φίλοι του έβγαλαν τα μάτια – Η Μάχη του Μάντζικερ και η αρχή του τέλους της βυζαντινής κυριαρχίας

 

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 3 λεπτά   ┋

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ηττήθηκε και οι εχθροί τον τίμησαν, αντίθετα οι δικοί του τον τύφλωσαν! Η Μάχη του Μάντζικερ σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της βυζαντινής κυριαρχίας.

Ήταν μια μέρα σαν σήμερα, 26 Αυγούστου του 1071, όταν κοντά στη λίμνη Βαν έγινε η Μάχη του Μαντζικέρτ - το σημερινό Μαλαζγκίρτ - ανάμεσα στο βυζαντινό στρατό υπό τον αυτοκράτορα Ρωμανό Δ’ Διογένη και των Σελτζούκων Τούρκων με επικεφαλής τον Αλπ Αρσλάν.

Η μάχη εκείνη θεωρείται από τους ιστορικούς η αρχή του τέλους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και ήταν η μάχη που άλλαξε τις ισορροπίες στην περιοχή της Μικράς Ασίας, αλλά και σε ολόκληρο τον μεσαιωνικό κόσμο. Σύμφωνα με τις απόψεις ιστορικών μελετητών η Μάχη του Μάντζικερτ, «υπήρξε η στιγμή εκείνη όπου ο ελληνικός κόσμος απώλεσε την οικουμενικότητά του και συρρικνώθηκε στη βαλκανική του διάσταση».

Τον αυτοκράτορα Ρωμανό Διογένη, συνόδευε ο πολιτικός του αντίπαλος Ανδρόνικος Δούκας. Το βυζαντινό στράτευμα ήταν κάτι σαν μωσαϊκό, που περιλάμβανε μέρος της Βαράγγιας Φρουράς και μονάδες Γεωργιανών, Αρμενίων και Σύρων, μισθοφόρων αμφιβόλου εμπιστοσύνης, Φράγκους και Νορμανδούς. Η συνολική δύναμη υπολογίζεται από 40.000 μέχρι 70.000 άνδρες. Από αυτούς, μόνο οι 10.000 ήταν καθαρά βυζαντινός τακτικός στρατός.

Ο Ρωμανός βάδισε προς τη λίμνη Βαν, με σκοπό να ανακαταλάβει την πόλη - φρούριο Μαντζικέρτ. Ο Σελτζούκος Σουλτάνος Αλπ Αρσλάν περίμενε τους Βυζαντινούς με 30.000 ιππείς, κάτι που ο Ρωμανός δεν γνώριζε και το έμαθε όταν ήταν πλέον αργά.
Ο Ρωμανός κατέλαβε το Μαντζικέρτ, όμως σύντομα οι δυνάμεις του βρέθηκαν αντιμέτωπες με την δύναμη κρούσης των Σελτζούκων.

Οι Βυζαντινοί πανικοβλήθηκαν και τράπηκαν σε άτακτη φυγή. Το μισθοφορικό ιππικό, θεωρώντας ότι ο αυτοκράτορας είχε ηττηθεί, εγκατέλειψαν τη μάχη αφήνοντας τον βυζαντινό αυτοκράτορα στο έλεος του εχθρού, κυριολεκτικά.
Ο Ανδρόνικος Δούκας - πολιτικός αντίπαλος του Ρωμανού - ήταν από τους πρώτους που άφησαν ακάλυπτο τον Αυτοκράτορα. Τα υπόλοιπα ήταν θέμα χρόνου.

Αιχμάλωτος ο Αυτοκράτορας!

Στη διάρκεια της μάχης στο Μαντζικέρτ αιχμαλωτίστηκε τραυματισμένος ο Ρωμανός Διογένης, ο οποίος, αφού απόλαυσε φιλοξενίας από τους αντιπάλους του αφέθηκε ελεύθερος έπειτα από ταπεινωτική συνθήκη και την υπόσχεση καταβολής ενός σημαντικού χρηματικού ποσού (το ποσό το έστειλε ο Ρωμανός στον Απλ Αρσλάν, αφού είχε εκθρονιστεί). Κι αν οι εχθροί σεβάστηκαν τον ηττημένο, δεν συνέβη το ίδιο με τους δικούς του. Οι Βυζαντινοί εκθρόνισαν τον Ρωμανό, τον τύφλωσαν και τον άφησαν να πεθάνει εξόριστος σε νησί της Θάλασσας του Μαρμαρά με φρικτούς πόνους και ανελέητη ντροπή.

Η μάχη δεν είχε τον χαρακτήρας της καταστροφικής σφαγής για τον βυζαντινό στρατό, που μέτρησε ελάχιστες απώλειες (περίπου 8.000 νεκροί και αιχμάλωτοι) συγκριτικά με άλλες ήττες, όμως ήταν το οριακό εκείνο χρονικό σημείο στο οποίο η βυζαντινή κυριαρχία στην Ανατολή αρχίζει να φθίνει τραγικά. Τετρακόσια χρόνια μετά, το Βυζάντιο θα είναι στα χέρια των Οθωμανών.

Δείτε και: Ρωμανός Διογένης: το οικτρό τέλος ενός από τους πιο τραγικούς Αυτοκράτορες του Βυζαντίου

ΕΘΝΟΣ

Η Πολιορκία της Κωνσταντινούπολης (626)

 

Μία από τις συγκλονιστικότερες σελίδες της βυζαντινής ιστορίας είναι η συνδυασμένη επίθεση των Αβάρων και των Περσών εναντίον της Κωνσταντινούπολης το 626. Διαβάστε περισσότερα...

Η Μάχη του Βαφέως Η πρώτη μεγάλη πολεμική αναμέτρηση μεταξύ των Οθωμανών Τούρκων και των Βυζαντινών, που σηματοδότησε την αρχή του τέλους των Βυζαντινών στη Μικρά Ασία.

 

Η Μάχη του Βαφέως είναι η πρώτη μεγάλη πολεμική αναμέτρηση μεταξύ των Οθωμανών Τούρκων και των Βυζαντινών. Έλαβε χώρα στις 27 Ιουλίου 1302 κι έληξε με ήττα των Βυζαντινών, η οποία σηματοδότησε την αρχή του τέλους της παρουσίας τους στη Μικρά Ασία και την ανάδυση των Οθωμανών ως κυρίαρχης δύναμης μεταξύ των τουρκικών φύλων της περιοχής.

Περί το 1282 κι ενώ η Βυζαντινή Αυτοκρατορία προσπαθούσε να ξανασταθεί στα πόδια της μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261, ο Οσμάν Α’ ανέλαβε της τύχες των Οθωμανών Τούρκων. Τα επόμενα χρόνια χρόνια πραγματοποίησε σειρά επιθέσεων κατά της περιοχής της Βιθυνίας, με στόχο την κατάληψη της Νίκαιας, της πρώην αυτοκρατορικής πρωτεύουσας. Οι τουρκικές επιθέσεις απειλούσαν και το ζωτικής σημασίας λιμάνι της Νικομήδειας.

Τον Απρίλιο του 1302 ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Θ’ Παλαιολόγος εκστράτευσε κατά της Μικράς Ασίας, επικεφαλής σημαντικής στρατιωτικής δύναμης, αποτελούμενης από Βυζαντινούς και Αλανούς μισθοφόρους. Ο στρατός αυτός, ενισχυμένος και από γηγενείς στρατιώτες, συγκεντρώθηκε στη Μαγνησία.

Οι Οθωμανοί, φοβούμενοι τη μεγάλη στρατιωτική δύναμη του Μιχαήλ, απέφυγαν να αντιπαρατεθούν μαζί του. Ο αυτοκράτορας προσπάθησε να τους αντιμετωπίσει, αλλά οι στρατηγοί του τον απέτρεψαν. Οι Τούρκοι πήραν θάρρος και προχώρησαν σε επιθέσεις, με αποτέλεσμα να απομονώσουν την πόλη από τους Βυζαντινούς.

Ο στρατός του Μιχαήλ διαλύθηκε χωρίς μάχη, καθώς οι γηγενείς στρατιώτες έφυγαν για να υπερασπιστούν την περιουσία τους, ενώ οι Αλανοί μισθοφόροι έφυγαν κι επέστρεψαν στη Θράκη. Ο Μιχαήλ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την επιχείρηση, ακολουθούμενος από κύμα προσφύγων, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στη Θράκη. Έτσι, η εκστρατεία του νεαρού βασιλιά τελείωσε με εξευτελιστική ήττα.

Για να αντιμετωπίσει την τουρκική απειλή στη Νικομήδεια, ο πατέρας του Μιχαήλ και συναυτοκράτορας Ανδρόνικος Β’ Παλαιολόγος, έστειλε στρατιωτική δύναμη από 2.000 άνδρες (οι μισοί απ' αυτούς ήταν Αλανοί μισθοφόροι), υπό τις διαταγές του Μέγα Εταιρειάρχη (αρχηγού της Βασιλικής Φρουράς) Γεωργίου Μουζάλωνος, με σκοπό να διασχίσει τον Βόσπορο και να βοηθήσει την πόλη.

Στο πεδίο του Βαφέως, κοντά στη Νικομήδεια, στις 27 Ιουλίου 1302, οι Βυζαντινοί συνάντησαν έναν υπέρτερο στρατό αποτελούμενο από 5.000 ιππείς υπό τη διοίκηση του Οσμάν Α’, καθώς και στρατιώτες από άλλες τουρκικές φυλές. Το ιππικό του Οσμάν επιτέθηκε στους Βυζαντινούς και γρήγορα διέσπασε τις γραμμές τους, αναγκάζοντας τον Μουζάλωνα να υποχωρήσει στη Νικομήδεια.

Η ήττα των Βυζαντινών στην πεδιάδα του Βαφέως αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στη διαδικασία απώλειας της Μικράς Ασίας και την πρώτη μεγάλη νίκη των Οθωμανών Τούρκων. Η κατάρρευση της βυζαντινής Μικράς Ασίας ακολούθησε ταχύτατα, καθώς η μικρασιατική ενδοχώρα είχε πια καταληφθεί σε όλη της την έκταση από διάφορους Τούρκους εμίρηδες. Η μαζική απομάκρυνση του χριστιανικού πληθυσμού από την περιοχή προς το ευρωπαϊκό μέρος της αυτοκρατορίας προκάλεσε καθοριστικές αλλαγές στη δημογραφική ισορροπία της περιοχής και σε συνδυασμό με την ήττα του Μιχαήλ στη Μαγνησία, επέτρεψε στους Τούρκους να φθάσουν και να σταθεροποιηθούν στις ακτές του Αιγαίου.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/articles/1260?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=sinevi_san_simera&utm_term=2026-07-27

Νικηφόρος B’ Φωκάς

Από τους σημαντικότερους αυτοκράτορες του Βυζαντίου, που ανήκε στη Μακεδονική Δυναστεία. Διακρίθηκε, κυρίως, για τις στρατιωτικές και λιγότερο για τις πολιτικές του ικανότητες. Διαβάστε περισσότερα...

Μανουήλ Β’ Παλαιολόγος

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, από τους πιο αξιόλογους της δυναστείας των Παλαιολόγων.

Διαβάστε περισσότερα...

Φιλιππικός

 

Αυτοκράτoρας του Βυζαντίου (711-713), αρμενικής καταγωγής. Βασίλευσε σε μια εποχή παρακμής για το Βυζάντιο, που ακολούθησε τον θάνατο του αυτοκράτορα Ηρακλείου.

Διαβάστε περισσότερα...

Λέων ΣΤ’ ο Σοφός

Αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Tου αποδόθηκε το προσωνύμιο Σοφός, λόγω της μεγάλης του μόρφωσης και του συγγραφικού του έργου. Διαβάστε περισσότερα...

ΑΝΘΟΥΣΑ Η ΙΣΑΥΡΗ: Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΡΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΑΝΙΑΣ...

Την έλεγαν Ανθούσα και ήταν η μοναχοκόρη του Κωνσταντίνου Ε'. Μήπως ΕΣΥ την έχεις γνωρίσει προσωπικά;

Δεν θα μπορούσες. Η Ανθούσα γεννήθηκε κάπου στα μέσα του 8ου αι. Ήταν η μοναδική κόρη του βασιλέα Κωνσταντίνου του Ίσαυρου, ίσως του μεγαλύτερου εικονομάχου αυτοκράτορα που γνώρισε ποτέ η Ρωμανία. Η Ανθούσα ήταν παιδί από τον τρίτο γάμο του με μία ντάμα ονόματι Ευδοκία, συγγενή της λαμπρής οικογένειας των Μελισσηνών. Ένας γάμος που προσέφερε στον Κωνσταντίνο πολλούς γιους...και μια κόρη.

Η εγκυμοσύνη όμως της βασίλισσας δεν ήταν εύκολη. Υπήρχαν σοβαροί κίνδυνοι. Κατά την διάρκεια μιας εκστρατείας του στην Μικρασία, ο Κωνσταντίνος έτυχε να περνάει από την Παφλαγονία. Κέντρο με έντονη θρησκευτική πίστη. Εκεί βρισκόταν μια ηγουμένη ονόματι Ανθούσα. Οι ιστορικοί σήμερα την αποκαλούν Ανθούσα της Μαντίνειας.

Αυτή η γριά γυναίκα ήταν ασκήτρια και εικονόφιλη χωρίς καμία ντροπή. Το δήλωνε δημόσια. Στο παρελθόν ο Κωνσταντίνος την είχε τιμωρήσει για τα εικονοφιλικά της πιστεύω με ράβδο και μαστίγιο. Όμως τώρα την επισκέφθηκε για να της ζητήσει δύο πράγματα. Να προσευχηθεί για τα μελλοντικά αρχοντόπουλα (οι εικονομάχοι προσεύχονταν εξίσου) και να του προφητεύσει εάν η εγκυμοσύνη αυτή θα έχει αίσιο τέλος.

Η Ανθούσα η Παφλαγόνισσα του αποκάλυψε ότι η σύζυγός του περίμενε δίδυμα! Και αυτά, μαντέψτε ... θα γεννιόταν απολύτως υγιή! Όταν η προφητεία της βγήκε αληθινή ο βασιλιάς για να την τιμήσει ονόμασε την θυγατέρα του Ανθούσα και μάλιστα η Ανθούσα της Μαντινείας λειτούργησε ως η πνευματική της μητέρα. Ήταν αυτή που ανέλαβε την εκπαίδευση της.

Λοιπόν αυτή η Ανθούσα η Ίσαυρη από μικρή είχε μια τάση προς τον μοναχισμό. Γιατί με όποιον δάσκαλο καθίσεις... Ήταν πολλοί οι μνηστήρες που ήθελαν το χέρι της. Αξιωματούχοι, οι μεγάλοι Στρατηγοί των Θεμάτων, άρχοντες. Όλοι οι καλοί Έλληνες της εποχής!

Εκείνη όμως διακριτικά αρνιόταν την προοπτική ενός γάμου. Μάλλον από σεβασμό προς τον πατέρα της. Όταν ο Κωνσταντίνος απεβίωσε (775) ήταν η ώρα για την Ανθούσα να πάρει την ζωή στα χέρια της.

Αυτοκράτορας έγινε ο ετεροθαλής αδερφός της, ο Λέοντας, ο λεγόμενος και Χάζαρος. Ο πρωτότοκος γιος του Κωνσταντίνου από τον πρώτο του γάμο. Τότε η Ανθούσα άρχισε να μοιράζει όλα τα χρήματα που δικαιούταν ως αρχόντισσα της δυναστείας στους φτωχούς και σε φιλανθρωπίες. Ήταν λέει ο θρύλος, υποχρεωμένη να φορά τα πλούσια πορφυρά βασιλικά ενδύματα στην αυλή, γιατί ήταν βλέπεις συγγενείς με τους βασιλείς. ΟΜΩΣ από μέσα φορούσε το τραχύ μαύρο ράσο της μοναχής.

Η Ανθούσα σύντομα αποχώρησε από την αυλή. Βλέπετε, έγινε μοναχή σε ένα μοναστήρι αφιερωμένο στην Αγία Ευθυμία. Την ίδια περίοδο ο αδερφός της Λέοντας απεβίωσε και ο μικρός γιός του Κωνσταντίνος, επιτροπευόταν από την Ειρήνη, την νύφη της Ανθούσας, μία αρχόντισσα από την πόλη των Αθηνών. Η ιστορία την θυμάται ως Ειρήνη η Αθηναία! Μία πραγματικά απεχθής γυναίκα. Αλλά ας μην το συζητήσουμε αυτό εδώ.

Οι αδερφοί της Ανθούσας ήταν σε διαρκή σύγκρουση με την Ειρήνη. Είχαν προσπαθήσει με διάφορους τρόπους να πάρουν την εξουσία από τα χέρια της. Όμως η Ειρήνη είχε ξεσκεπάσει τα πραξικοπήματα τους.

Η Ειρήνη γνωρίζοντας ότι οι γιοι του Κωνσταντίνου είχαν πολλούς υποστηρικτές, προσπάθησε να βρει μια μέση λύση. Έστειλε απεσταλμένους της στο μοναστήρι που βρίσκονταν η Ανθούσα για να προσεγγίσει την "άλλη πλευρά". Ο απεσταλμένος της πρότεινε να έρθει στην αυλή και να κυβερνήσουν μαζί το κράτος με την Ειρήνη μέχρι να ενηλικιωθεί ο ανιψιός της Κωνσταντίνος.

Η Ανθούσα που γνώριζε πολύ καλά "τι θα πει" Ειρήνη, κατάλαβε ότι αυτή η πρόταση ήταν προσχηματική και αρνήθηκε την προσφορά. Δεν ήθελε να έχει καμία σχέση με το Μεγάλο Παλάτιο. Αργότερα οι αδερφοί της θα συνέχιζαν τα πραξικοπήματα. Η Ειρήνη θα κατάφερνε να τους τυφλώσει. Ενώ το 797 ο ανιψιός της Κωνσταντίνος θα έχανε και αυτός το φως του από την άκαρδη μητέρα του.

Η Ανθούσα όμως δεν είχε κανένα ενδιαφέρον για τα πολιτικά πράγματα της χώρας. Χρησιμοποιώντας όλο της τον πλούτο έχτισε το πρώτο ορφανοτροφείο στην Βασιλεύουσα. Ίσως το πρώτο ορφανοτροφείο του τότε κόσμου. Ένα ίδρυμα ανοιχτό σε όλα τα παιδιά που είχανε ανάγκη. Ναι τα ορφανοτροφεία είναι μια εφεύρεση των Ελλήνων του μεσαίωνα! Δεν ήταν καθόλου δεδομένη η ύπαρξη τέτοιων ιδρυμάτων εκείνη την ιστορική περίοδο, όσο ίσως νομίζουμε σήμερα.

Επίσης εγκαθίδρυσε ένα νέο μοναστήρι στην Πόλη. Την Μονή της Ομόνοιας. Ένα χώρο συμφιλίωσης μεταξύ εικονολατρών και εικονομάχων. Στην Ομόνοια έγινε ηγουμένη. Ήταν ένα μοναστήρι με πλούσιο φιλανθρωπικό έργο. Ανοιχτό για κάθε πονεμένη ψυχή. Το Τυπικό του ήταν ένα από τα πιο αυστηρά που είχαν δοκιμαστεί μέχρι τότε στην ορθόδοξη εκκλησία.

Η Ανθούσα έζησε την πτώση της Ειρήνης το 802 και την ανάρρηση του Νικηφόρου του Λογοθέτη στον θρόνο. Το 803 η Ειρήνη απεβίωσε στην Λέσβο μόνη και ξεχασμένη αγκαλιά με τον αργαλειό της. Η Ανθούσα είχε ζήσει την αίγλη και την πτώση της δυναστείας των Ισαύρων. Ίσως ικανοποιημένη με την μοίρα της παρανοϊκής νύφης της, η Ανθούσα θα απεβίωνε το 809.

Κανένα μέλος της οικογένειας της δεν ήταν ζωντανό για να παρευρεθεί στην κηδεία της. Μονάχα ένας αδερφός της, ο πρίγκιπας Νικηφόρος (Καίσαρας στον τίτλο). Ήταν όμως τυφλός και εξόριστος στην μακρινή Αθήνα.

Οι Κωνσταντινουπολίτες βγήκαν στους δρόμους για να τιμήσουν την μνήμη της γερόντισσας Ανθούσας. Μίας από τα τελευταία εν ζωή μέλη της άλλοτε δυναστείας των Ισαύρων. Η εκκλησία θα την ανακήρυτε αγία. Αυτή την δισέγγονη του Λέοντα του Ίσαυρου!

Η αλήθεια είναι ότι η Ανθούσα ήταν περισσότερο μια επαναστάτρια παρά αγία. Αρνούμενη τον πλούτο, την εξουσία και την αίγλη των ανακτόρων. Είχε διαλέξει μια ζωή ταπεινότητας και προσφοράς, σε ένα κόσμο σκληρό και άδικο. Είναι η μητέρα των σύγχρονων ορφανοτροφείων (που είναι το άγαλμα της;). Ενώ απέδειξε με το παράδειγμα της πως οι γυναίκες μπορούσαν να γίνουνε σπουδαίες ασκήτριες!

Και αυτή η Ανθούσα θα έκανε και άλλα πολλά εκείνα τα χρόνια, που δεν θα μαθευτούν ποτέ, για να μπορέσω στα εξιστορήσω...

Τα Χρονικά Του Βυζαντίου / The Chronicles of Byzantium