ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. ΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ -αυστηρώς ακατάλληλο για ελληνόφοβους και αχρίστους. Για του Χριστού την πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία. ΠΑΛΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΚΑΙΡΟΥΣ ΠΑΛΙ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΘΑΝΑΙ - ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ
Στις 4 Αυγούστου 1936 ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς με τη συγκατάθεση του βασιλιά Γεωργίου Β’ αναστέλλει βασικά άρθρα του Συντάγματος και κηρύσσει δικτατορία. Θα επιβάλλει ένα αυταρχικό καθεστώς με στοιχεία ολοκληρωτισμού, το οποίο θα καταρρεύσει μετά τον θάνατό του... | |
| Διαβάστε περισσότερα... |
2 Νοεμβρίου 2024
Ἀρχιμανδρίτου Παύλου Ντανᾶ, Ἱεροκήρυκος
Ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς, ὡς ἐπιτελικός ἀξιωματικός, βρέθηκε στήν Κοζάνη τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1912. Στὸ σπίτι ποὺ ἔμενε, ὅλη τή νύχτα στό γραφεῖο τῆς ἐκστρατείας, εἶχε πολλά χαρτιά καί ὅλο ἔγραφε καί ὅλο σχεδίαζε. Ἡ σπιτονοικοκυρά του, μιά ἀθώα καί γνήσια Ἑλληνίδα, μέ κάτασπρα μαλλιά, νικήθηκε ἀπό τόν πειρασμό και τον ρώτησε: «Πουλύ κουράζεσι πιδίμ οὕλ τή νύχτα. Οὕλον γράφς. Μήπ’ς στέλν’ς γράμματα στό κουρίτσι σ’»;
«Ναί, γιαγιά, κουράζομαι καί ἀγρυπνῶ γιά τήν ἀγαπημένη μου. Γι’ αὐτήν εὑρίσκομαι ἐδῶ ἐπάνω. Καί ἡ γιαγιά προχώρησε ἀκόμη περισσότερο»: «εἶν’ πιδίμ ὄμορφ’ ἡ τσούπρασ’; Τήν ἀγαπᾶς πουλύ;».
«Μέ ὅλη μου τήν καρδιά, μέ τήν πιό ἄδολη καί φλογερή ἀγάπη». Καί ἡ γιαγιά συνέχισε κάμνοντας τήν τελευταία της ἐρώτησι γιά νά ὁλοκληρώση τό δελτίο της. «Καί πῶς τή λέν, πιδίμ, τήν ἀγαπημένησ’;». Καί ὁ Μεταξᾶς μέ ἱκανοποίησι ἀνεφώνησε: «Τό ὄνομα τῆς ἀγαπημένης μου εἶναι Ἑλλάς». Ἡ γιαγιά στάθηκε ἐμβρόντητη. Τό κορμί της ρίγησε. Πόσα δάκρυα αὐλάκωσαν τό ζαρωμένο πρόσωπό της καί τά χείλη της ψέλλισαν. «Ἅμ πιδίμ, ἅμα ἡ Ἑλλάδα ἔχ’ τέτοια πιδιά, ἡ πατρίδα αὐτή πουτέ δέν πεθαίν’».
Καί ὁ διάλογος ἔκλεισε μέ τά λόγια τοῦ ἐπιτελικοῦ ἀξιωματικοῦ. «Ναί, γιαγιά, ἡ Ἑλλάς ποτέ μά ποτέ δέν πεθαίνει…». Ἔσκυψε, φίλησε τό χέρι της καί ἐκείνη τό μέτωπό του. «Καληνύχτα πιδίμ, κι ὅλο μέ τή νίκ’ νάσαι συντροφιά».
ΣΧΟΛΙΟ
Ὁ Πρωθυπουργός Ἰωάννης Μεταξᾶς μέ τό στεντόρειο ΟΧΙ πού εἶπε, ἔδειξε τή μεγάλη του ἀγάπη πρός τήν Πατρίδα μας, τήν Ἑλλάδα.
Τί κάνουν οἱ σημερινοί κυβερνῶντες ἀπέναντι στά ἐθνικά ἐγκλήματα πού ἔχουν διαπράξει καί διαπράττουν αὐτόν τόν καιρό; Ἀγαποῦν τήν Πατρίδα μας ἤ μέ τή δουλοπρέπειά τους στίς Η.Π.Α., στήν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, στήν Μασσωνία καί στή Λέσχη Μπίλντερμπεργκ ὑποχωροῦν στά ἐθνικά μας κυριαρχικά δικαιώματα;
Γιατί βιάζεται τόσο πολύ ὁ Πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης καί ὁ δουλοπρεπής κ. Γεώργιος Γεραπετρίτης, πού ὑποκλίθηκε μπροστά στόν Ἐρντογάν ὅταν ἦρθε στήν Ἑλλάδα; Ποιοί εἶναι οἱ λόγοι; Τί θά γίνει μέ τήν Κύπρο μας, γιά την ὁποία μετά ἀπό 50 ὁλόκληρα χρόνια κατοχῆς, ἀκόμη δέν ἔχει δοθεῖ τέτοια λύση, ὥστε νά ἀποχωρήσουν τά κατοχικά στρατεύματα καί νά ἐλευθερωθεῖ ἀπό τόν τουρκικό ζυγό;
Μετά τίς «Πρέσπες» ὅπου προδόθηκε ἡ Μακεδονία μας, ἑτοιμάζονται καί «οἱ Πρέσπες τοῦ Αἰγαίου». Ὅπως, ἐπίσης, ἔχει γίνει ὑποχώρηση γιά τήν Εὐρωπαϊκή ἐξέλιξη τῶν Δυτικῶν Βαλκανίων καί τήν εἴσοδο τῆς Ἀλβανίας στήν Ε.Ε., παρά τήν κρίση τῶν τελευταίων 18 μηνῶν. Ὁ κ. Γεώργιος Γεραπετρίτης, ὑπουργός Ἐξωτερικῶν, ἐπιλέγει νά λησμονήσει τίς συνεχιζόμενες προκλήσεις τοῦ Ἔντι Ράμα κατά τῆς Χώρας μας, ἀλλά καί τά σοβαρά καί θεμελιώδη δικαιώματα τῆς Ἑλληνικῆς μειονότητας, ίδίως σέ σχέση μέ τά περιουσιακά δικαιώματα. Ἀπό τή μεριά του ὁ Ἔντι Ράμα περιχαρής χαρακτηρίζει «ἱστορικῆς σημασίας» τό γεγονός ἔνταξης στήν Ε.Ε.γιά τόν Ἀλβανικό λαό.
Ἀλλά καί ἡ ἐπίσημη Ἐκκλησία, δυστυχῶς, δέν ὀρθώνει τό ἀνάστημά της:
Πρῶτον. Στά θέματα τῆς Πίστεως. Βλέπουμε νά ἑτοιμάζεται ὁ κοινός ἑορτασμός τοῦ Πάσχα μεταξύ Ὀρθοδόξων καί Παπικῶν, νά γίνονται συμπροσευχές, συλλείτουργα, βαπτίσεις παιδιῶν ὁμοφυλοφίλων, νά θεσπίζεται ὁ σοδομικός νόμος γιά τόν γάμο μεταξύ ὁμοφυλοφίλων, να διδάσκονται στά νηπιαγωγεῖα καί τά δημοτικά τά παιδιά μας στό πῶς θά μολύνουν τό σῶμα τους ποὺ εἶναι ναὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Δεύτερον. Γιατί ἄραγε δέν ὁμιλοῦν οἱ Ἀρχιερεῖς μας γιὰ τίς ἐθνικές προδοσίες; Αὐτή τή στιγμή στή Θράκη βλέπουμε τήν Μουσουλμανική μειονότητα μέ τούς πολλούς Μιναρέδες να ἐπισκιάζει τό Ἑλληνικό στοιχεῖο, ὅπως ἐπίσης ἔχουμε ἀφήσει τούς Πομάκους στά χέρια τῶν αἱμοσταγῶν Τούρκων, ἐνῶ οἱ ἄνθρωποι ἔχουν καλή διάθεση καί θά μπορούσαμε νά τούς βοηθήσουμε νά γνωρίσουν τήν Ὀρθοδοξη πίστη καί πολλοί ἀπό αὐτούς ἔχουν καί Ἑλληνορθόδοξο φρόνημα. Ἄξιο μνείας εἶναι τό γεγονός ὅτι οἱ Πομάκοι ὑποδέχθηκαν μέ ἀγάπη καί πολύ σεβασμό τόν Ἅγιο Παΐσιο ὅταν ἐπισκέφθηκε τή Θράκη.
Ἐμεῖς πῶς θά ἀντιδράσουμε;
Δύο Συλλαλητήρια θά πρέπει νά γίνουν, ἀγαπητοί, ἕνα γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Πίστη καί ἕνα γιά τά Ἐθνικά Θέματα. Γι’ αὐτά τά δύο μεγαλειώδη ἰδανικά ἔδωσαν τή ζωή τους οἱ ἅγιοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας, οἱ ἀγωνιστὲς τοῦ ἔθνους μας, ὁ κλῆρος καὶ ὁ λαὸς ποὺ δὲν ὑπολόγισαν τίποτε στὴ ζωή τους. Οἱ ἡμέρες εἶναι δύσκολες. Ἄς ξυπνήσουμε πρίν εἶναι ἀργά!
Ὁ ποιητής Σπύρος Σουρτζῆς γράφει γιά τούς ἥρωες τοῦ 1940 τούς στίχους:
Ἕλληνες ἥρωες τοῦ ’40,
γιά τήν πατρίδα τά πάντα
στήσατε τρόπαιο λαμπρό,
νικήσατε τόν δόλιο ἐχθρό,
μέ σύμμαχο τόν δυνατό Θεό,
καί τήν Ὑπεραγία Στρατηγό.
Ὅλοι σᾶς εὐγνωμονοῦμε,
τόν Θεό δοξολογοῦμε.
Μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, συνθέσαμε τό παρακάτω Μεγαλυνάριο, ἀφιερωμένο στήν Παναγία μας, ἡ ὁποία μᾶς ἐλευθέρωσε ἀπό τήν καταδυναστεία τῆς ἁμαρτίας, τοῦ διαβόλου, τῶν ὁρατῶν καὶ ἀοράτων ἐχθρῶν.
Μεγαλυνάριο. Ἦχος γ΄.
Μακαρίζομέν σε Μόνην Ἁγνήν, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ, Θεοτόκε διά παντός,
ῥῦσαι τούς ἱκέτας, ἐχθροῦ τοῦ ἀοράτου, καί πάσης ἀπειλῆς τε, Ἐλευθερώτρια.
Ανακοίνωσις του Πρωθυπουργού Ι. Μεταξά
της Ιωάννας Φωκά*,
Στο ευρύ κοινό έχει σχηματισθεί η εντύπωση ότι ο Ιωάννης Μεταξάς πήρε την απόφαση να αντιμετωπίσει την επίθεση εκ μέρους της Ιταλίας την ώρα που ο Γκράτσι του ενεχείρησε το τελεσίγραφο του Μουσολίνι, δηλαδή στην Κηφισιά στο σπίτι του στις 28 Οκτωβρίου 1940 στις 3 παρά δέκα το πρωί. Αυτή δε είναι η πιο καλή εκδοχή γιατί πολλοί άλλοι έχουν ακούσει να λέγεται ότι ούτε τότε είπε όχι γιατί το «ΟΧΙ» το είπε ο ελληνικός λαός, στις 3 το πρωί, προφανώς μέσα στα όνειρά του.
Τα «ΟΧΙ» του Ιωάννη Μεταξά αριθμούν πολλά αν διαβάσει κανείς με προσοχή το Ημερολόγιό του και ξεκινούν πολύ νωρίτερα από το 1940.
Πρώτο «ΟΧΙ» εξέφρασε στο Μέγα Ναυτικό Συμβούλιο τον Σεπτέμβριο του 1936 (1), όταν από τις καταγραφές των ναυάρχων που παρέστησαν μαθαίνουμε ότι εκεί ελέγχθη για πρώτη φορά ότι επίκειται ευρωπαϊκός πόλεμος μεγάλος, στον οποίο η Ελλάδα θα προσπαθήσει να μείνει ουδέτερη αλλά ότι σε περίπτωση εμπλοκής της είναι αποφασισμένος να αμυνθεί και μάλιστα στην περίπτωση που θα είναι αναγκασμένος να εμπλακεί θα είναι οπωσδήποτε ως σύμμαχος των Άγγλων και όχι των κεντρικών δυνάμεων, δηλαδή Ιταλίας και Γερμανίας, γιατί ως ναυτική δύναμη η Ελλάδα τα συμφέροντα της συμπλέουν με την Αγγλία.
Η ετοιμασία της Ελλάδος μετά από αυτή την ανακοίνωση έλαβε ένα επείγοντα ρυθμό θα τον χαρακτηρίζαμε φρενήρη σε όλα τα μέτωπα, υλικά, ηθικά, διπλωματικά, κοινωνικά. Όλα όμως με ψυχραιμία, σύνεση, σύστημα και πρόνοια. Ενίσχυσε κάθε ομάδα εργαζομένων ανάλογα με τα αιτήματα της δίνοντας λύσεις στα προβλήματα εκάστης: αγρότες, εργάτες, ναυτικοί, έζησαν καλύτερες μέρες. Αποφυλάκισε κρατούμενους για χρέη μέχρις ενός ποσού, ίδρυσε οικονομική αστυνομία για την δίωξη του λαθρεμπορίου. Στον χώρο της Υγείας ξεπέρασε βασικά και χρόνια προβλήματα της κοινωνίας που αντιμετωπίστηκαν άμεσα με την δημιουργία των κοινωνικών ασφαλίσεων , την δημιουργία και λειτουργία του ΙΚΑ, με κοινωνική πρόνοια για τις εγκυμονούσες γυναίκες, καλύτερη διατροφή για όλους. Αντιμετώπισε τις παθήσεις που ταλαιπωρούσαν χρόνια το λαό, φυματίωση, τραχώματα, ελονοσία. Ετοίμασε έκτισε νοσοκομεία και περιφερειακά ιατρεία. Έγιναν δημόσια έργα, πχ για τον στρατό για τον λαό. Με ιδιαίτερη φροντίδα αντιμετώπισε τις ανάγκες των παιδιών και τους νέους φοιτητές. Ιδρύθηκαν τότε η Εργατική Εστία και η Φοιτητική Εστία, Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης, το κέντρο Μακεδονικών σπουδών. Νυκτερινά σχολεία για αναλφάβητους, κέντρα για τα αλητόπαιδα. Χαρίστηκαν δάνεια στους γεωργούς και αποξηράνθηκαν εκτάσεις για να δοθούν για καλλιέργεια σε ακτήμονες και σε πρόσφυγες κατοίκους των μικρασιατικών ελληνικών πόλεων. Έγιναν γεωτρήσεις στην Μακεδονία για ανακάλυψη κοιτασμάτων πετρελαίου όπως και στο Ιόνιο πέλαγος αργότερα. Έγιναν εμπορικές και γεωργικές εκθέσεις για την προώθηση των προϊόντων. Στήριξε τις τέχνες και τα γράμματα, με εκθέσεις και θεατρικές παραστάσεις στο Ηρώδειο, στην Επίδαυρο, στον Λυκαβηττό για πρώτη φορά. ίδρυσε την σχολή αστυνομίας πόλεων, καταγράφηκε ο αστικός κώδικας, η γραμματική της δημοτικής του Τριανταφυλλίδη. Ιδρυσε την Ραδιοφωνία και άρχισε η λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού Αθηνών και πολλά άλλα μικρά και μεγάλα βήματα με προεξέχοντα τον ρόλο της ετοιμασίας του στρατού και της εκπαιδεύσεως της Νεολαίας, που οργανώθηκε σε πανελλήνιο επίπεδο. με πρόσθετο το περιοδικό Η Νεολαία, που έφτανε ως την Κωνσταντινούπολη, για την ταχύτερη μεταφορά μηνυμάτων μέσω των ομάδων των παιδιών ώστε να είναι έτοιμες και εκπαιδευμένες οι γενιές που θα ακολουθούσαν σε περίπτωση που ο πόλεμος θα κρατούσε μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο ίδιος ανέλαβε το υπουργείο Στρατιωτικών και Παιδείας ενώ συγχρόνως είχε ως κυρία ασχολία το υπουργείο Εξωτερικών. Το έργο της δημιουργίας Οχυρών στην παραμεθόριο ζώνη με την Βουλγαρία ήταν το μεγαλύτερο τεχνικό έργο που έχει μέχρι σήμερα έχει συντελεστεί σε ελληνικό έδαφος και ολοκληρώθηκε για την δυνατότητα της άμυνας σε περίπτωση πολεμικής εμπλοκής. Η οχυρωματική γραμμή έχει λάβει και διεθνώς την ονομασία «ΓΡΑΜΜΗ ΜΕΤΑΞΑ – METAXAS LINE». (2)
Το δεύτερο «ΟΧΙ» το ανακοίνωσε την άνοιξη του 1939 όταν οι Ιταλοί μπήκαν στην Αλβανία, 7 Απριλίου 1939 με δήλωση προς τον Ελληνικό λαό «Φοβερά Απόφασίς μου…» (3), να μην ανησυχεί κανείς γιατί το κράτος αγρυπνά για την εξασφάλιση της ειρήνης. Ειδοποίησε τότε και τους Άγγλους και τους Βαλκάνιους όπως και τους Ρουμάνους μέσω του υπουργού εξωτερικών Γαφένκου. Παράλληλα σε κάθε περιοδεία που έκανε ανά την Ελλάδα δεν σταματούσε να μιλάει για την απόφαση να αμυνθεί η Ελλάδα στρατιωτικά σε κάθε προσβολή από ξένες δυνάμεις.
Γνωρίζοντας ότι ο κίνδυνος θα ήταν εκ δυσμών με κάθε τρόπο προσπάθησε να διατηρηθούν φιλικές οι σχέσεις με την Ιταλία του Μουσολίνι. Την επιθυμία του με ανησυχία εκδηλώνει και στον νέο Ιταλό πρέσβη Εμμανουέλε Γκράτσι που μόλις έχει φτάσει στην Αθήνα την άνοιξη του 1939. Στα απομνημονεύματα του Γκράτσι μπορούμε να βρούμε όλες τις σχετικές αναφορές και συναντήσεις που είχε με τον Ιωάννη Μεταξά, στις οποίες κάθε φορά του επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα δεν θα ανεχθεί προκλήσεις από την Ιταλία στην περίπτωση που θα προσβληθεί η εδαφική της ακεραιότητα και η ελληνική κυριαρχία. Ένα από τα υπομνήματά του Πρωθυπουργού είναι αυτό της 21ης Αυγούστου 1939 (ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ τομ. IV σελ. 386 – 389) (4), που περιγράφει όσα συζήτησε με τον Γκράτσι, 10 μέρες πριν μπει η Ιταλία στον πόλεμο, το οποίο παρατίθεται αυτούσιο και μαρτυρεί το πνεύμα αυτών των συναντήσεων και των εγγράφων που ανταλλάσσονταν και των πληροφοριών που εμφανίζονται μέσα από τις γραμμές. Το πνεύμα φιλίας που προσπαθεί να αναπτύξει ο Ιωάννης Μεταξάς και τις ανακόλουθες αιτιάσεις των Ιταλών και αντίστοιχα συμπεριφορές. Ένα δεύτερο κείμενο ακολουθεί στις 29 Αυγούστου 1939 (ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ τομ. IV σελ. 390 – 393) (5) . Το «ΟΧΙ» δεν έχανε ευκαιρία να το επαναλαμβάνει σε κάθε περίσταση και ομιλία.
Τώρα καταλαβαίνουμε γιατί ο Γκράτσι έφυγε με χαμηλωμένο το κεφάλι από την οικία του πρωθυπουργού γιατί είχε προωθήσει πολλαπλές ψεύτικες υποσχέσεις και αιτιάσεις όταν ο Μεταξάς ήταν απόλυτα ειλικρινής και τίμιος απέναντί του ως προς την στάση που θα κρατούσε η Ελλάδα. Αλλά και την περίπτωση της επιθέσεως από τους Γερμανούς είχε πρόωρα ανακοινώσει και απαντήσει με ένα ΟΧΙ ο Μεταξάς.
Τα «ΟΧΙ» ήταν η λέξη που τον αντιπροσώπευσε σε όλη την διάρκεια της κυβερνήσεως του. Είναι φαιδρό να του στερούν σήμερα πολίτες και πολιτικοί και το «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου 1940 (6) και το προς τους Γερμανούς και όλα τα άλλα «ΟΧΙ» που άρθρωσε σε κάθε γωνιά της Ελλάδας στις ομιλίες του.
(1) Μέγα Ναυτικό Συμβούλιο τον Σεπτέμβριο του 1936 https://ioannismetaxas.gr/BN%201940%20-%201941.pdf
(2) «ΓΡΑΜΜΗ ΜΕΤΑΞΑ – METAXAS LINE». https://www.ioannismetaxas.gr/Varius/GrammiMetaxa.html
(3) «Φοβερά Απόφασίς μου…» https://ioannismetaxas.gr/Varius/IMApofasi.html
(4) ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ τομ. IV σελ. 386 – 389σελ.386 & 387https://drive.google.com/…/1wBGkN3NflTk51aE539k…/view… σελ. 388 & 389https://drive.google.com/…/1EbE…/view…
(5) ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ τομ. IV σελ. 390 – 393σελ. 390 & 391https://drive.google.com/…/1EbE…/view… σελ. 392 & 393https://drive.google.com/…/1rjvAudZ6_vs3P0…/view…
(6) «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου 1940https://www.ioannismetaxas.gr/28nOktovriou.html & η ανάρτηση σε pdf Τα Αμέτρητα «ΟΧΙ» του Ιωάννη Μεταξά. https://ioannismetaxas.gr/Ta%20Ametrita%20OXI%20tou…
*Η Ιωάννα Φωκά είναι συγγραφέας και η εγγονή του Ιωάννη Μεταξά
1. Η τεθλασμένη μνήμη
Το έπος του 1940 έχει απορροφήσει και συμπυκνώσει την συλλογική μνήμη για τον Μεταξά. Ο Ιωάννης Μεταξάς (Ιθάκη 12 Απριλίου 1871 –Κηφισσιά 29 Ιανουαρίου 1941) έχει αποτυπωθεί στην ιστορία κυρίως για το ΟΧΙ που εξέπεμψε στις 28 Οκτωβρίου 1940, δηλαδή την άρνηση υποταγής στην ιμπεριαλιστική και φασιστική Ιταλία. Σε δεύτερο πλάνο, η μνήμη του συνδέεται με το δικτατορικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε την 4η Αυγούστου 1936 και διηύθυνε μέχρι τον θάνατό του στις 29 Ιανουαρίου 1941. Από εκεί και πέρα υπάρχει συνήθως άγνοια. Αλλά η δράση του Μεταξά εκτείνεται πολλές δεκαετίες πίσω, και μάλιστα σε διαφορετικούς αλλά όλους σημαντικούς ρόλους. Η οικεία φιγούρα του ηλικιωμένου Μεταξά που επιθεωρεί παρελάσεις της ΕΟΝ ή του πρωθυπουργού του ΟΧΙ, είναι μόνον οι τελευταίες στιγμές μίας μακράς, πολυσχιδούς, καθοριστικής γιά την νεώτερη ελληνική ιστορία διαδρομής.
2. Ήταν ο Μεταξάς στρατιωτική ιδιοφυΐα;
Ο Μεταξάς υπήρξε πράγματι στρατιωτική ιδιοφυΐα διεθνούς διαμετρήματος. Δεν είναι αστικός μύθος ότι οι συμμαθητές του στην Πρωσσική Ακαδημία Πολέμου, όπου φοίτησε το διάστημα 1898-1902 με υποτροφία του ελληνικού κράτους, θεωρούσαν ότι «ουδέν πρόβλημα άλυτον διά τον Ιωάννην Μεταξάν». Αφηγείται ο Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος στο αυτοβιογραφικό Αγαπημένη μου Χαϊδελβέργη (Αθήνα 1980, σ.268): «Ένας [Γερμανός] στρατηγός, όταν έμαθε ότι ήμουν Έλλην, μου είπε ότι είχε συμφοιτητή στην Ακαδημία Πολέμου τον Μεταξά και ότι στην Ακαδημία κυκλοφορούσε ο λόγος ότι γιά τον Μεταξά δεν είναι τίποτε δύσκολο.»
Πέραν αυτής της ακαδημαϊκής μαρτυρίας, υπάρχουν και τα γεγονότα. Δεν είναι τυχαία η εκτίμηση και η εμπιστοσύνη που έτρεφε για αυτόν διαχρονικά όλο το πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο και η βασιλική δυναστεία. Ο Μεταξάς, μόλις επέστρεψε από την Γερμανία, τοποθετήθηκε στο Επιτελείο, συνέβαλε στην εκπόνηση του νέου σύγχρονου στρατιωτικού κανονισμού (1904) και ανέλαβε την στρατιωτική εκπαίδευση του μετέπειτα βασιλέως Γεωργίου Β΄. Αλλά και ο Βενιζέλος, μόλις έγινε πρωθυπουργός τον Οκτώβριο του 1910, τοποθέτησε αμέσως τον Μεταξά ως υπασπιστή του.
Στους δύο Βαλκανικούς Πολέμους, όλες οι κινήσεις του ελληνικού στρατού πραγματοποιήθηκαν βάσει επιτελικών σχεδίων του Μεταξά.Το σχέδιο απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και το σχέδιο κατάληψης του Μπιζανίου ήταν έργα του Μεταξά, ο οποίος ήταν παρών σε όλες τις επιχειρήσεις δίπλα στον διάδοχο-αρχιστράτηγο. Το 1912 ο Βενιζέλος τον έστειλε στην Σόφια για να συνάψει την ελληνοβουλγαρική συνθήκη συμμαχίας, ενώ τον Δεκέμβριο του 1912 τον έστειλε στο Λονδίνο για να διαπραγματευθεί την συνθήκη ειρήνης με τους Τούρκους. Εδώ πρόκειται γιά μετατόπιση του Μεταξά στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, και μάλιστα με πρωτοβουλία του μεγάλου «κυνηγού κεφαλών» Βενιζέλου.
Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Στα τέλη του 1914, λίγο πριν από την έναρξη της συμμαχικής απόβασης στην Καλλίπολη, ο Μεταξάς κατάρτισε με βασιλική εντολή σχέδιο γιά την κατάληψη των Δαρδανελλίων και το παρέδωσε στον Βρεταννό ναύαρχο Marc Kerr, αναπληρωτή διοικητή του ελληνικού στόλου. Όταν, όμως, τον Φεβρουάριο του 1915 βολιδοσκοπήθηκε η ελληνική κυβέρνηση με θέμα την συμμετοχή της Ελλάδος στην επιχείρηση, ο Μεταξάς απέκρουσε την πρόταση, διαμηνύοντας στο βρεταννικό ναυαρχείο ότι η επιχείρηση θα αποτύγχανε, επειδή οι Γερμανοί και Τούρκοι είχαν προλάβει να οχυρώσουν τα Στενά. Η πρόβλεψη του Μεταξά, που οδήγησε στην ρήξη Βενιζέλου-Κωνσταντίνου, επαληθεύθηκε με τραγικό τρόπο (700.000 νεκροί Αγγλογάλλοι).
Δεύτερη σπουδαία πρόβλεψη του Μεταξά. Όταν το 1921 του επροτάθη από τον πρωθυπουργό Γούναρη η αρχιστρατηγία στην Μικρά Ασία, ο Μεταξάς αρνήθηκε, εξηγώντας με ακράδαντα γεωστρατηγικά επιχειρήματα γιατί η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν είχε πιθανότητες επιτυχίας.
Ο Μεταξάς υπήρξε αρχιτέκτων της περιφανούς νίκης εναντίον της Ιταλίας το 1940. Προηγήθηκαν όμως ριζική ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων, πολυετής προετοιμασία, η κατασκευή της «γραμμής Μεταξά», τοποθέτηση των κατάλληλων προσώπων στις κατάλληλες θέσεις, ψυχολογική και επικοινωνιακή προετοιμασία της ελληνικής κοινωνίας και άρτιος επιτελικός σχεδιασμός, δημιουργία καταφυγίων, αεράμυνας, πυρόσβεσης, πρώτων βοηθειών. Όλα αυτά ήταν έργα του Μεταξά, ο οποίος στην ουσία έστησε ένα υπόδειγμα μηχανισμού έκτακτης ανάγκης.
Τελικώς, οι τρεις μεγαλύτερες στρατιωτικές νίκες της Ελλάδος στον Εικοστό Αιώνα (1913, 1923, 1940) είναι σε σημαντικό βαθμό, τουλάχιστον όσον αφορά τον επιτελικό σχεδιασμό, έργα του Μεταξά.
3. Ήταν ο Μεταξάς ένας ακόμα στρατηγός που πολιτεύθηκε;
Ο Μεταξάς εκτός από στρατιωτικός υπήρξε και πολιτικός. Δεν ήταν όμως ένας στρατιωτικός που αναμείχθηκε στην πολιτική, όπως πχ ο στρατάρχης Παπάγος ή ο Νικόλαος Πλαστήρας. Η πολιτική του ταυτότητα προέκυψε αυτόνομα, ως προϊόν ιδεολογικών επιρροών και πολιτικών επιλογών. Διέθετε συγκροτημένη πολιτική σκέψη και, όπως αποδείχθηκε, ικανότητες κυβερνήτη.
Το διάστημα του Εθνικού Διχασμού (1915-17) ο Μεταξάς υπήρξε στενός συνεργάτης και σύμβουλος του βασιλιά Κωνσταντίνου. Είναι αυτός που, εν όψει συμμαχικής απόβασης στην Αθήνα, οργανώνει τους συνδέσμους των Επιστράτων. Σημειωτέον ότι οι Επίστρατοι (ως επί το πλείστον αστοί, επιστήμονες, έμποροι, και στρατολογήθηκαν από τα καλύτερα στοιχεία της ελληνικής κοινωνίας), κινητοποιήθηκαν διότι θεώρησαν ότι οι ωμές συμμαχικές παρεμβάσεις έθιγαν την εθνική κυριαρχία και τάχθηκαν με τον Κωνσταντίνο.
Ακολουθεί η ανατροπή του καθεστώτος του Κωνσταντίνου από μοίρα του γαλλικού στόλου και τον γερουσιαστή Zonnart-το 1917 . Ο Μεταξάς εξορίζεται στην Κορσική, δραπετεύει μαζί με τον Γούναρη στην Σαρδηνία, επιστρέφει το 1920, προάγεται αναδρομικά και εν αποστρατεία σε αντιστράτηγο, δεν πολιτεύεται. Το 1921 αρνείται την αρχιστρατηγία, παρακολουθεί αμέτοχος την Μικρασιατική Καταστροφή, την έξωση του Κωνσταντίνου και την Επανάσταση του 1922. Το 1923 αποπειράται να ανατρέψει το καθεστώς Πλαστήρα οργανώνοντας το κίνημα Λεοναρδόπουλου-Γαργαλίδη, αποτυγχάνει και φυγαδεύεται υπό μυθιστορηματικές συνθήκες στην Ιταλία. Ίσως ήταν η μεγαλύτερη αποτυχία του. Το 1924, όταν ο Παπαναστασίου ανακηρύσσει την Πρώτη Ελληνική Δημοκρατία, ο Μεταξάς την αναγνωρίζει ώστε να μπορέσει να αμνηστευθεί και να επιστρέψει. Αλλά η αναγνώριση αυτή του κοστίζει πολιτικά. Διότι, όταν ιδρύει το κόμμα των Ελευθεροφρόνων, η αντιβενιζελική παράταξη δεν τον ακολουθεί και συντάσσεται με το Λαϊκό Κόμμα του Παναγή Τσαλδάρη, που υποστηρίζει αδιάλλακτα την μοναρχία.
Έτσι ο Μεταξάς, στην διάρκεια του Μεσοπολέμου, πολιτεύεται επικεφαλής προσωποπαγούς κόμματος με περιορισμένη απήχηση. Εκλέγεται στην Βουλή, συμμετέχει ως κυβερνητικός εταίρος και υπουργός στην Οικουμενική κυβέρνηση Ζαίμη το 1926, επίσης στις κυβερνήσεις του Λαϊκού Κόμματος υπό τον Παναγή Τσαλδάρη το 1932-35. Πρωταγωνιστεί στην Παλινόρθωση του 1935, συμμετέχει στις εκλογές του Ιανουαρίου 1936, εισέρχεται στην Βουλή. Η βουλή αδυνατεί να αναδείξει κυβέρνηση, επικρατεί ακυβερνησία. Τον Μάρτιο ο Μεταξάς διορίζεται υπουργός Στρατιωτικών στην κυβέρνηση του υπηρεσιακού πρωθυπουργού Δεμερτζή. Λίγο αργότερα διορίζεται αντιπρόεδρος. Εμφανής η στήριξη του βασιλιά. Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Δεμερτζή, τον Απρίλιο, διορίζεται από τον βασιλιά πρωθυπουργός και λαμβάνει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή, και μάλιστα και από τα βενιζελικά και από τα αντιβενιζελικά κόμματα πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Τον Αύγουστο, λόγω επικείμενης γενικής απεργίας και εικαζομένων ταραχών, ζητά και λαμβάνει από τον Γεώργιο την αναστολή ορισμένων διατάξεων του Συντάγματος, καταργεί τον κοινοβουλευτισμό και εγκαθιδρύει δικτατορία. Ο έγκριτος ιστορικός Γρηγόριος Δαφνής γράφει στον επίλογο της κλασσικής δίτομης ιστορίας του Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων ότι στην ουσία ο Μεταξάς υπήρξε η ομόθυμη λύση του αστικού καθεστώτος στην αποσύνθεση του μεσοπολεμικού κοινοβουλευτισμού και στην απειλή που εξέπεμπε το ΚΚΕ.
4. Ο Μεταξάς υπήρξε μία αντικοινοβουλευτική εξαίρεση στην εποχή του;
Ο Μεταξάς υπήρξε δικτάτωρ, και μάλιστα σκληρός και άτεγκτος. Δεν αποτελούσε όμως εξαίρεση, ήταν μια εποχή που οι πάντες επεδίωκαν να γίνουν δικτάτορες. Ο Νικόλαος Πλαστήρας πραγματοποίησε στρατιωτικό κίνημα τον Μάρτιο του 1933, αμέσως μετά την εκλογική νίκη του Λαϊκού Κόμματος, απέτυχε και διέφυγε διωκόμενος στην Γαλλία. Από εκεί επέστρεψε μετά τον πόλεμο γιά να αναδειχθεί σε αρχηγό της δημοκρατικής παράταξης. Τον Μάρτιο του 1935, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ηγήθηκε μεγάλου στρατιωτικού κινήματος που βύθισε την χώρα σε πολυήμερη και πολυαίμακτη εμφύλια σύγκρουση, αλλά απέτυχε και διέφυγε στην Γαλλία, από όπου ποτέ δεν επέστρεψε. Το κίνημα του Βενιζέλου κατέστειλε ο Γεώργιος Κονδύλης, και επέβαλε βραχύβια δικτατορία. Υπήρχαν πολλοί επίδοξοι δικτάτορες, αυτή είναι η πικρή αλήθεια μίας πολιτικά υπανάπτυκτης κοινωνίας. Απλώς ο Μεταξάς το επέτυχε, και μάλιστα με την «βούλα» του βασιλιά και αναίμακτα.
5. Ήταν ο Μεταξάς φασιστής;
Σε αντίθεση με τα ευρέως αναπαραγόμενα στην νεώτερη βιβλιογραφία, το καθεστώς Μεταξά δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί αμιγώς φασιστικό, αν και είχε κάποια επιφανειακά φασιστικά στοιχεία, πχ. οργανωμένη νεολαία και αστυνομικό κράτος. Έλειπαν όμως τα ουσιωδέστερα, όπως ο ρατσισμός και ο σωβινισμός, ο επιθετικός εθνικισμός και ο αντισημιτισμός. Ο Μεταξάς είχε εξαιρετικές σχέσεις με την ισραηλιτική κοινότητα της χώρας, ενώ από τον λόγο του απουσιάζουν εντελώς αναφορές φυλετικού και σωβινιστικού χαρακτήρα. Επίσης απουσιάζει παντελώς οιαδήποτε εδαφική διεκδίκηση εις βάρος άλλων κρατών ή αναφορά σε ζωτικό χώρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως εν ενεργεία πρωθυπουργός διατύπωσε την άποψη ότι η Ελληνικότητα είναι «οικουμενική, ειρηνική, ανθρώπινη, πανανθρώπινη». [Λόγοι, Β΄τόμος, σ.320]. Κάποτε ανέφερε ως μέγιστο επίτευγμά του ότι «καθ’ όλην την διακυβέρνησίν μου δεν εχύθη ούτε ρανίς αίματος» [Λόγοι, Β΄τόμος, 2.373]. Αλλά και ο εθνικισμός-σωβινισμός απουσιάζει τόσο από τον λόγο όσο και από την πολιτική του: οι ελληνοτουρκικές σχέσεις επί Μεταξά θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν εξαιρετικές, όπως και η διαβαλκανική συνεργασία.
Ο αντικομμουνισμός έχει συνδεθεί στενά μέ την ανάμνηση του καθεστώτος Μεταξά, με τον «πάγο και ρετσινόλαδο» του βάναυσου υφυπουργού Ασφαλείας Μανιαδάκη, τις διώξεις, φυλακίσεις, εξορία των κομμουνιστών. Αλλά όλα τα καθεστώτα του Μεσοπολέμου, συντηρητικά, προοδευτικά ή και σοσιαλδημοκρατικά, στην Ελλάδα και σε ολόκληρη τη Ευρώπη, εδίωξαν τον κομμουνισμό (στην Γερμανία το 1919 ο σοσιαλιστής καγκελάριος Έμπερτ κατέστειλε αγρίως την κομμουνιστική επανάσταση, ενώ και στην Ελλάδα το 1924 η κυβέρνηση Παπαναστασίου διέλυσε βιαίως τις απεργιακές κινητοποιήσεις). Την αντικομμουνιστική νομοθεσία στον Μεσοπόλεμο θέσπισε η κυβέρνηση Βενιζέλου με τον νόμο περί Ιδιωνύμου του 1929 (νόμος 4229/24 Ιουλίου 1929 ”Περί των μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών”). Ο αντικομμουνισμός ήταν η συνισταμένη όλων των πολιτικών δυνάμεων του Μεσοπολέμου και υπερέβαινε τις άλλες διαφορές τους. Σημειωτέον ότι το κομμουνιστικό κίνημα παγκοσμίως και στην Ελλάδα διακήρυσσε δημοσίως την πρόθεσή του να ανατρέψει με επαναστατική βία το αστικό καθεστώς και να επιβάλει κομμουνιστική δικτατορία. Και το εννοούσε. Επίσης πίσω του υπήρχε ένα πανίσχυρο κράτος, η Σοβιετική Ένωση, που ήλεγχε απολύτως και στήριζε τα απανταχού κομμουνιστικά κόμματα. Επομένως ο πράγματι σφοδρός, ανελέητος αντικομμουνισμός του Μεταξά ήταν απότοκος της διεθνούς συγκυρίας και λογική απόληξη της ανασφάλειας του αστικού καθεστώτος αλλά και ολόκληρης της κοινωνίας, που δεν επιθυμούσε επιβολή κομμουνιστικής δικτατορίας (πλην φυσικά των οπαδών του ΚΚΕ). Η διαφορά είναι ότι ο Μεταξάς διέθετε τον οργανωτικό νου, τις ικανότητες και την σκληρότητα να εξαρθρώσει αποτελεσματικά τους κομμουνιστικούς μηχανισμούς, κάτι που δεν είχαν καταφέρει ποτέ σε αυτόν τον βαθμό οι διάφορες κυβερνήσεις.
6. Ήταν ο Μεταξάς γερμανόφιλος;
Τον Μεταξά συνοδεύει η φήμη του γερμανόφιλου, τόσο κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού όσο και κατά την πενταετή δικτατορία του. Και τα δύο είναι εσφαλμένα και δεν επιβεβαιώνονται από τις διαθέσιμες πηγές. Το 1915-7 ο Κωνσταντίνος, στον οποίο ήταν απόλυτα αφοσιωμένος ο Μεταξάς, είχε φιλοσυμμαχικό προσανατολισμό, αλλά προσέκρουσε στην επίμονη άρνηση των Βρεταννών στην είσοδο της Ελλάδος στον πόλεμο. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ως εξόριστος στην Ελβετία το 1917-20 ο Κωνσταντίνος ελάμβανε βρεταννική επιχορήγηση, ενώ αρνήθηκε την γερμανική βοήθεια που του προσεφέρθη.
Στην περίπτωση της 4ης Αυγούστου, και πάλι ο Μεταξάς δεν προκύπτει από πουθενά γερμανόφιλος: ταυτίστηκε πλήρως με την βρεταννική πολιτική σε όλα τα επίπεδα, ρύθμισε ευνοϊκά τα βρεταννικά δάνεια, οδήγησε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Αλλά το κυριώτερο είναι ότι ο Μεταξάς υπήρξε επιλογή του βασιλέως Γεωργίου Β΄: ενός απολύτως αγγλόφιλου μονάρχη, που διατηρούσε στενές οργανικές σχέσεις με το βρεταννικό κατεστημένο, και γιά τον οποίον ο βιογράφος του και στενός συνεργάτης του Πιπινέλης γράφει ότι «ήταν Άγγλος στην ψυχή». Ο Γεώργιος επέστρεψε στην Ελλάδα με την Αγγλίδα σύντροφό του μετά από πολυετή εξορία στο Λονδίνο, και με συνοπτικές διαδικασίες οργάνωσε την άνοδο του Μεταξά στην εξουσία. Με δική του υπογραφή εγκαθιδρύθηκε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, η δική του συναίνεση διασφάλιζε την νομιμότητα του καθεστώτος. Διότι, εν όψει του επερχομένου παγκοσμίου πολέμου, η βρεταννική πολιτική ήθελε ένα αξιόπιστο και ικανό πρόσωπο με στρατιωτική εμπειρία στην ηγεσία της συμμάχου της Ελλάδος.
7. Τι ήταν ακριβώς η 4η Αυγούστου;
Το καθεστώς του Μεταξά εστράφη πολιτικά εναντίον δύο ομάδων: των παλαιών πολιτευτών και των κομμουνιστών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επρόκειτο περί δικτατορίας, με κατασταλτικούς μηχανισμούς, λογοκρισία, παρακολουθήσεις κλπ. Αλλά δεν είναι αλήθεια ότι ο Μεταξάς δεν είχε κοινωνική στήριξη ή έστω αποδοχή. Δεν αναπτύχθηκε σοβαρή αντιπολίτευση στο καθεστώς του. Στα επίσημα έντυπα του καθεστώτος (Νέον Κράτος κλπ.) δημοσίευαν κείμενα σχεδόν όλοι οι σημαντικοί διανοούμενοι του Μεσοπολέμου, ακόμα και αριστεροί: Λεκατσάς, Μαλακάσης, Μαρινάτος, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Παπανούτσος, Παράσχος, Νίκος Σβορῶνος, Άγγελος Σικελιανός κ.ά.. Αμηχανία στους ιδεολογικά προκατειλημμένους αναλυτές προκαλεί η επιμονή με την οποία ο Μεταξάς προώθησε την διδασκαλία της δημοτικής στην εκπαίδευση, αναθέτοντας μάλιστα την εκπόνηση συστηματικής γραμματικής της νεοελληνικής στον σπουδαίο δημοτικιστή Μ.Τριανταφυλλίδη. Επίσης ο Μεταξάς στήριξε το θέατρο και τις καλές τέχνες, διευκρίνισε μάλιστα σε λόγο του ότι δεν νοείται στρατευμένη τέχνη υπό εποπτεία. » [Λόγοι, Α´ τόμος, σ. 307].
Ο Μεταξάς άσκησε προχωρημένη κοινωνική πολιτική, αποσκοπώντας στην κοινωνική συνοχή και παράλληλα στην εξουδετέρωση της ανισότητας που τροφοδοτούσε πολιτικά τον κομμουνισμό. Ακολούθησε δηλαδή το πρότυπο του Μπίσμαρκ. Απεχθανόταν την πλουτοκρατία, δεν αποκήρυσσε την ιδιωτική πρωτοβουλία, αλλά επέβαλε φιλεργατική νομοθεσία και αυστηρούς ελέγχους.
Χρησιμοποιούσε τον όρο διευθυνόμενη οικονομία. Στα πλαίσια αυτά θέσπισετις συλλογικές συμβάσεις, την υποχρεωτική διαιτησία, τα γραφεία ευρέσεως εργασίας, τα ασφαλιστικά δικαστήρια, το εργατικό οκτάωρο και το υπαλληλικό επτάωρο, τους κατώτατους μισθούς, τα πολυϊατρεία (11 στην Αθήνα, 8 στον Πειραιά και 7 στην Θεσσαλονίκη) κλπ. Ο μαρξιστής ιστορικός Ν. Ψυρούκης καταγράφει 106 γενικές πανελλήνιας κλίμακας συλλογικές συμβάσεις εργασίας και 545 τοπικής σημασίας την περίοδο 1936-38 [στο έργο του γιά την 4η Αυγούστου, 1994, σ.138]. Αυτά καθιστούν την αξιολόγηση της 4ης Αυγούστου σύνθετο εγχείρημα.
8. Ποιός είπε το ΟΧΙ, ο Μεταξάς ή ο λαός;
Μέρος της αριστερής κυρίως διανόησης υποστήριξε ότι «το ΟΧΙ το είπε ο λαός και όχι ο Μεταξάς». Το ερώτημα φυσικά είναι ψευδεπίγραφο και ανιστόρητο.. Το ΟΧΙ διατύπωσε και μετέφερε στον Ιταλό πρεσβευτή Γκράτσι τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου, αγουροξυπνημένος και φορώντας την ρόμπα του, αλλά όχι αιφνιδιασμένος και «σαν έτοιμος από καιρό», ο πρωθυπουργός της Ελλάδος Μεταξάς. Και ταυτόχρονα, ασφαλώς το ΟΧΙ εξέφραζε την συνολική, πάνδημη, διακομματική, γενναία στάση του ελληνικού λαού, ο οποίος ανέλαβε και την αιματηρή ευθύνη της υλοποίησής του.
9. Τι πραγματικά έγινε τον Ιανουάριο του 1941;
Ασάφεια, συνομωσιολογία και παραφιλολογία επικρατεί σχετικά με τις τελευταίες κινήσεις του Μεταξά πριν τον θάνατό του. Καθώς δεν υπάρχουν αδιάσειστες αποδείξεις, μπορεί μόνον κανείς να διατυπώσει ερωτήματα. Το κεντρικό ερώτημα είναι εάν ο Μεταξάς σκόπευε να έρθει σε κάποιου είδους συνεννόηση με την Γερμανία, ώστε να αποφευχθεί η εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην ήδη εξαντλημένη από τον πόλεμο με την Ιταλία Ελλάδα. Τι ακριβώς μήνυμα μετέφερε η περίφημη αποστολή Πεσματζόγλου που έλαβε εντολή να μεταβεί στην Ζυρίχη γιά να συναντήσει υψηλόβαθμους Γερμανούς αξιωματούχους;
Σχετικά γράφει ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος:«Ο Μεταξάς, όμως, ήταν σώφρων πολιτικός, όπως και στρατιωτικός. Ανεπηρέαστος από τις επιτυχίες του ελληνικού στρατού, δεν επιθυμούσε τη συνέχιση του πολέμου και δεν ανεχόταν η Ελλάς να είναι «τμήμα θυσίας» του γαλλο-βρεταννικού στρατοπέδου. Δοκίμασε, λοιπόν, με αποστολή μυστική εμπίστου προσώπου να επιτύχει σύναψη ανακωχής με κεκτημένα τη δόξα του ελληνικού στρατού και τα κατεχόμενα εδάφη της Βορείου Ηπείρου. Αξίζει να παραθέσω τώρα ό,τι άκουσα ο ίδιος προ ετών σε τηλεοπτική εκπομπή: αφηγητής για προσωπική δράση του ήταν ο Γιώργος Πεσμαζόγλου, πρώην υπουργός με άψογο παρελθόν. Είπε, λοιπόν, ο αξιόπιστος αυτός πρώην υπουργός, ότι ο Μεταξάς του ανέθεσε να μεταβεί στην Ελβετία και να προβεί εκεί στις δέουσες ενέργειες για σύναψη ανακωχής, επωφελέστατης για την Ελλάδα. Επήλθε όμως τότε ο θάνατος, πολύ άκαιρα, του Μεταξά. Ο Πεσμαζόγλου έχασε τη σπουδαία μυστική εντολή του. Η εμπλοκή της Ελλάδος στον πόλεμο συνεχίσθηκε.» [εφημερίδα Η Καθημερινή, 28 Οκτωβρίου 2010, Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος και ο Ιωάννης Μεταξάς].
Ο αιφνίδιος και αδόκητος θάνατος του Μεταξά διευκόλυνε την εμπλοκή της εξαντλημένης Ελλάδος και σε δεύτερο πόλεμο εναντίον του ακατανίκητου γερμανικού στρατού. Αλλά αυτή εξυπηρετούσε τον υπέρτερο συμμαχικό στόχο της έγκαιρης εκκένωσης της Ελλάδος από τα βρεταννικά στρατεύματα. Επ΄αυτού, άλλωστε, επήλθε τον δραματικό Απρίλιο του 1941 σύγκρουση μεταξύ των μεράρχων της Ηπείρου και του συμμαχικού στρατηγείου, με αποτέλεσμα οι μέραρχοι να αγνοήσουν τις εντολές του επιτελείου και να υπογράψουν μονομερώς συνθήκη με τον στρατάρχη φον Λίστ ώστε να μην εξοντωθεί η ήδη εξουθενωμένη στρατευμένη ελληνική νεολαία στα βουνά της Ηπείρου.
10. Μεταλλασσόμενη υστεροφημία
Ο Μεταξάς κέρδισε την υστεροφημία του λόγω του έπους του Σαράντα, το οποίο αποτελεί πηγή έμπνευσης, αυτοπεποίθησης και υπερηφάνειας γιά την ελληνική κοινωνία μέχρι σήμερα. Γι΄αυτό ακριβώς και (σε αντίθεση με την χούντα της 21ης Απριλίου, που κατακρημνίσθηκε στα τάρταρα της ελληνικής ιστορίας λόγω της εθνικής καταστροφής της Κύπρου) βασικά στελέχη του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου επεβίωσαν πολιτικά και αναδείχθηκαν μεταπολεμικά σε κορυφαίες θέσεις. Πχ ο υπουργός Οικονομικών του Μεταξά Ανδρέας Αποστολίδης έγινε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Καραμανλή επί ΕΡΕ, ο υπουργός Παιδείας της 4ης Αυγούστου Κ.Γεωργακόπουλος έγινε υπηρεσιακός πρωθυπουργός το 1958, ο επίφοβος Μανιαδάκης με τον πάγο και το ρετσινόλαδο εξελέγετο μεταπολεμικώς βουλευτής του Συναγερμού και της ΕΡΕ. Η χούντα της 21ης Απριλίου επικαλέσθηκε τον Μεταξά ως ιδεολογικό της εμπνευστή, αλλά ο Μεταξάς ήταν προσωπικότητα με τεράστια παιδεία και στρατιωτικές δάφνες, ενώ οι συνταγματάρχες ήταν ωχρές απομιμήσεις που οδήγησαν την χώρα σε μία εθνική καταστροφή. Μετά το 1974, η Αριστερά επεχείρησε να απαξιώσει τον Μεταξά περισσότερο λόγω του γεγονότος ότι ήταν αντικομμουνιστής και λιγότερο λόγω του γεγονότος ότι ήταν δικτάτορας (δικτάτορες ήταν και ο Λένιν, ο Στάλιν, ο Μάο κλπ. που η αριστερή διανόηση εθαύμαζε).
Σήμερα, που η δημοκρατία δεν κινδυνεύει από κανέναν, αφού η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ και το παρελθόν των στρατιωτικών παρεμβάσεων στην πολιτική έχει οριστικά εκλείψει, η ιστορική επιστήμη οφείλει να αναλύσει τα δραματικά γεγονότα του 20ού αιώνα με ψυχραιμία και αντικειμενικότητα.
