Η Νηστεία στην ζωή της Εκκλησίας (Ε’ Κυριακή των Νηστειών).

Posted on 28 Μαρτίου, 2026

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου – συγγραφέως
Ι. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων
Εν Κυθήροις τη 28η Μαρτίου 2026

    Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου αδελφοί, είναι η Ε΄ Κυριακή των Νηστειών, ημέρα κατά την οποία η αγία μας Εκκλησία προβάλλει και τιμά την μνήμη μιας μεγάλης οσιακής μορφής που έζησε τον 6ον αιώνα, της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Η Εκκλησία μας τιμά και προβάλλει την οσία Μαρία την αγωνιστική αυτή περίοδο της αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, διότι υπήρξε πρότυπο ασκήσεως, αλλά παράλληλα για να μας παρουσιάσει στο πρόσωπό της τη δύναμη της αληθινής μετανοίας. Η αληθινή μετάνοια έχει τη δύναμη να παραλάβει τον αμαρτωλό, όποιος και αν είναι αυτός, έστω και αν έχει φθάσει σε έσχατο βάθος κακών και να τον ανυψώσει μέχρι την θέωση, στις ύψιστες βαθμίδες της πνευματικής τελειώσεως.

    Όπως όλοι γνωρίζουμε, η οσία Μαρία, σύμφωνα με τον βιογράφο της, τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Σωφρόνιο, προτού να έρθει στην έρημο του Ιορδάνου, όπου ασκήτευσε επί 47 χρόνια, ζούσε ζωή ασωτείας, παραδομένη σε αλλεπάλληλες σαρκικές πτώσεις. Όμως κάποια στιγμή μετανόησε αληθινά. Και μετά από κάποιο θαυμαστό γεγονός, αποφάσισε να αλλάξει ζωή και  να ζήσει τη ζωή της ασκήσεως. Μετά δε από πολλούς και μεγάλους ασκητικούς αγώνες κατά των παθών κατόρθωσε να φθάσει σε μεγάλα μέτρα αγιότητος και να ανέβει όλη τη σκάλα των αρετών. Διά συνεχούς νηστείας, αγρυπνίας και προσευχής πέρασε από τη  κάθαρση στον φωτισμό και από τον φωτισμό στην θέωση και αξιώθηκε μεγάλων πνευματικών χαρισμάτων. Επειδή η νηστεία και μάλιστα η σκληρή και αυστηρή νηστεία, ήταν το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της ασκητικής ζωής της, γι’ αυτό και εμείς, με αφορμή την σημερινή ημέρα της μνήμης της, θα αναφερθούμε εν ολίγοις γύρω από το θέμα της νηστείας.

    Αν ανατρέξουμε στους λόγους των αγίων Πατέρων περί νηστείας, θα διαπιστώσουμε ότι όλοι τους την προβάλλουν ως ένα ισχυρότατο όπλο στον αγώνα του χριστιανού κατά των παθών. Επίσης όταν με τη λέξη νηστεία αναφέρονται ειδικότερα στις τροφές, τότε ως επί το πλείστον εννοούν την αποχή από ορισμένα είδη τροφών για ένα χρονικό διάστημα, αν και η λέξη νηστεία κατά κυριολεξία σημαίνει πλήρη ασιτία.

    Ο Μέγας Βασίλειος, ομιλώντας περί νηστείας, λέγει ότι η πρώτη εντολή που έλαβε ο Αδάμ στον παράδεισο ήταν εντολή νηστείας. Επειδή δεν νηστεύσαμε τότε, χάσαμε τον παράδεισο. Ας νηστεύσομε λοιπόν για να επανέλθωμε σ’ αυτόν. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε κάποιο λόγο του περί μετανοίας συμπληρώνει: Όταν ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, αμέσως τον παρέδωσε στα χέρια της νηστείας, σαν να ήταν κάποια φιλόστοργος μητέρα και άριστη διδάσκαλος. Εάν δε μέσα στον παράδεισο ήταν αναγκαία η νηστεία, πόσο μάλλον εκτός του παραδείσου; Στη συνέχεια οι δύο αυτοί μεγάλοι Πατέρες κάνουν μιά ιστορική αναδρομή στην ιστορία του Ισραήλ, όπου βλέπουν τον θεσμό της νηστείας καταξιωμένο στη ζωή μεγάλων ανδρών του Ισραηλιτικού λαού. Ο Μωϋσής μετά από νηστεία 40 ημερών πάνω στο όρος Σινά αξιώνεται να δεχθεί από τον Θεό τις πλάκες του Νόμου. Αντίθετα κάτω στους πρόποδες του όρους η λαιμαργία εξώθησε τον λαό στην ειδωλολατρία και στη συνέχεια στη μέθη και την ασωτεία. Αυτές τις πλάκες που έλαβε η νηστεία, τις κομμάτιασε η μέθη, διότι ο προφήτης δεν έκρινε άξιο να νομοθετείται από τον Θεό ένας λαός μέθυσος. Οι Εβραίοι, κατά τον καιρό της παραμονής των στην έρημο, εν όσο μεν ήταν ευχαριστημένοι με το μάννα που τους έδινε ο Θεός, νικούσαν τους εχθρούς των. Όταν όμως εγόγγυσαν και άρχισαν να ζητούν κρέατα, τότε τα πτώματα τους έπεσαν στην έρημο και δεν είδαν τη γη της επαγγελίας. Ο προφήτης Ηλίας, μετά από νηστεία 40 ημερών καταξιώθηκε να δεί τον Θεόν μέσα στο σπήλαιο του όρους Χωρήβ. Διά μέσου της νηστείας οι τρείς παίδες στη Βαβυλώνα, όταν ερίφθησαν στο καμίνι της φωτιάς, παρέμειναν αβλαβείς και αποδείχθηκαν δυνατότεροι από τη φωτιά. Ο προφήτης Δανιήλ επί τρείς εβδομάδες παρέμεινε νηστικός χωρίς ψωμί και νερό και έτσι δίδαξε τα λιοντάρια να νηστεύουν και παρ’ όλο που αυτά ήταν πεινασμένα, δεν τόλμησαν να τον αγγίξουν. Οι Νινευίτες επειδή ενήστευσαν και πένθησαν όλοι τους, ακόμη και τα ζώα, ανέτρεψαν την απόφαση του Θεού. Ο προφήτης Ησαΐας επισημαίνει τον κίνδυνο της τυποποιήσεως της νηστείας και προβάλλει στο λαό όλα εκείνα τα στοιχεία, που συνιστούν την αληθινή νηστεία, η οποία τότε μόνο είναι αποδεκτή από τον Θεό, όταν συνδυάζεται με την αποχή από την αμαρτία. Η ζωή του άγιου Ιωάννου του προδρόμου ήταν μια συνεχής νηστεία. Ο άγιος Πρόδρομος, τόσο με τη ζωή του, όσο και με το κήρυγμά του, προσκαλούσε το λαό σε ειλικρινή μετάνοια διά νηστείας.  

    Τέλος οι άγιοι Πατέρες προβάλλουν το πρόσωπο του Κυρίου μας, ο οποίος, τόσο με το προσωπικό του παράδειγμα, όσο και με τη διδασκαλία του, μας δείχνει πόσο αναγκαία είναι η νηστεία στην πνευματική μας ζωή και προδιαγράφει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την ορθή και θεάρεστη άσκησή της. Όπως μας πληροφορούν οι δύο συνοπτικοί ευαγγελιστές, Ματθαίος και Λουκάς, ο Κύριος, μετά τη βάπτισή του στον Ιορδάνη, οδηγήθηκε από το άγιο Πνεύμα στην έρημο, όπου ενήστευσε 40 ημέρες και 40 νύχτες, δίδοντας με το παράδειγμά του σε όλους μας τον τρόπο της πάλης με τον διάβολο. Επίσης στην επί του Όρους ομιλία του κάνει λόγο και για τη  νηστεία. Με όσα λέγει, μας εφιστά την προσοχή, μήπως ο καρπός της νηστείας γίνει τροφή της κενοδοξίας. Τη νέα διδασκαλία του Κυρίου μας για τη νηστεία παρέλαβαν στη συνέχεια οι άγιοι Απόστολοι και την κατέστησαν περιεχόμενο του κηρύγματός των, οπότε κατέλαβε πολύ ενωρίς την ανάλογη σημασία στη ζωή της Εκκλησίας.

    Έχει σημασία να τονίσουμε, ότι όταν οι άγιοι Πατέρες ομιλούν για τη νηστεία, δεν το κάνουν από περιφρόνηση προς τις τροφές, ούτε από διάκριση σε καθαρές και μη καθαρές, αφού σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο «παν κτίσμα καλόν και ουδέν απόβλητον μετά ευχαριστίας λαμβανόμενον», (Α΄ Τιμ.4,4). Δηλαδή κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό και κανένα δεν απορρίπτεται, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία. Ο σκοπός της νηστείας κατά τους αγίους Πατέρες είναι η σταύρωση του σαρκικού φρονήματος και των εμπαθών επιθυμιών. Ο αββάς Ποιμήν σ’ ένα απόφθεγμά του στο Γεροντικό λέγει ότι η νηστεία δεν πρέπει να είναι σωματοκτόνος, αλλά παθοκτόνος. Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων σε ομιλία του αναφέρει: «Ας χρησιμοποιήσουμε με μέτρο την τροφή χωρίς να παρασυρόμαστε στη γαστριμαργία, ώστε να υπερισχύσωμε των σαρκικών ηδονών». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε πολλά σημεία των λόγων του χαρακτηρίζει τη νηστεία άλλοτε σαν φάρμακο, άλλοτε σαν  όπλο και άλλοτε σαν μητέρα των αρετών. Γράφει: «Η νηστεία είναι φάρμακο της ψυχής. Αλλά όπως το φάρμακο, έστω και αν είναι πάρα πολύ ωφέλιμο, γίνεται άχρηστο και επιβλαβές, όταν είναι άπειρος αυτός που το χρησιμοποιεί, έτσι και η νηστεία. Διότι πρέπει να γνωρίζουμε, πότε και πως και σε ποιο μέτρο θα την χρησιμοποιήσουμε, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του σώματος, την εποχή του έτους και τις τοπικές συνθήκες». Σε άλλο λόγο του βλέπει τη νηστεία, όταν συνδυάζεται με την προσευχή, ωσάν δύο πτέρυγες, που ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό. Ο άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης, μιλώντας για την  νηστεία, λέγει: «Νηστεία είναι αποκοπή της πυρώσεως και των πονηρών λογισμών, καθαρότητα και φωταγωγός της ψυχής, φυλακή του νοός, διάλυσις της αναισθησίας, πόρτα της κατανύξεως, αφορμή ησυχίας, πρόξενος απαθείας, άφεσις αμαρτιών».

    Δεν παραλείπουν επίσης οι άγιοι Πατέρες να υπογραμμίσουν τον καθολικό χαρακτήρα της νηστείας, πράγμα το οποίο τονίζεται ιδιαιτέρως και στην υμνογραφία του Τριωδίου. Ο μέγας Βασίλειος αναφέρει σχετικά ότι «αληθινή νηστεία είναι η αποξένωση από κάθε κακό, η εγκράτεια της γλώσσης, η αποφυγή του θυμού, και των σαρκικών επιθυμιών, της κατακρίσεως, του ψεύδους και της επιορκίας».

    Αξίζει επίσης να αναφέρουμε, ότι ενώ όλοι οι Πατέρες εγκωμιάζουν τη νηστεία και προβάλλουν τους καρπούς της, από την άλλη θαυμάζουμε τη σοφία της διακρίσεώς των στον τρόπο της εφαρμογής της σε κάθε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Ο άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος σε κάποιο του λόγο αναφέρει: «Οι άγιοι Πατέρες δεν μας παρέδωσαν ένα κανόνα νηστείας, ούτε ένα τρόπο μεταλήψεως τροφών, ούτε και στο ίδιο μέτρο, επειδή δεν έχουν όλοι την ίδια δύναμη, ούτε όλοι την ίδια ηλικία, αλλά ούτε όλοι είναι εξ’ ίσου υγιείς». Χωρίς δηλαδή να υποτιμούν ούτε στο ελάχιστο την αξία της νηστείας, παράλληλα δεν εγκλωβίζονται σε άκαμπτες αρχές και νόμους και κανόνες, αλλά κινούνται με θαυμαστή πνευματική ελευθερία. Λαμβάνουν υπ’ όψη τους πλείστους όσους παράγοντες, που είναι δυνατόν να μεταβάλλουν το μέτρο και τον χρόνο της νηστείας. Μ’ άλλα λόγια εφαρμόζουν την αρχή της οικονομίας. Ωστόσο το μέτρο της οικονομίας δεν θα πρέπει να το καθορίζουν οι ίδιοι οι πιστοί, αλλά ο πνευματικός τους πατέρας, στον οποίο πρέπει να κάνουν υπακοή.

    Με βάση όλα όσα παραπάνω είπαμε, ας αγωνιστούμε να διανύσουμε το υπόλοιπο της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής με ειρήνη, με εφόδιο το όπλο της νηστείας, συσταυρούμενοι μαζί με τον Χριστό, ώστε να συναναστηθούμε μαζί του, πράγμα το οποίο εύχομαι σε όλους μας με τη Χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, της Κυρίας Θεοτόκου, της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας και όλων των αγίων. Αμήν.   

 

Η σημασία της νηστείας στη ζωή της Εκκλησίας.

Posted on 27 Φεβρουαρίου, 2026

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου – συγγραφέως
Ι. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων
Εν Κυθήροις τη 26η Φεβρουαρίου 2026

Κυρίαρχο χαρακτηριστικό γνώρισμα της πένθιμης και κατανυκτικής περιόδου της αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, την οποίαν διανύουμε με την Χάρη του Θεού, αγαπητέ φίλε αναγνώστα, είναι η νηστεία. Επειδή δε πολλοί από εμάς αγνοούμε την σημασία και το ρόλο της στην πνευματική μας ζωή, γιαυτό και θα αναφερθούμε εν ολίγοις πάνω στο σπουδαιότατο αυτό θέμα με οδηγό τους αγίους Πατέρες μας.

Αν ανατρέξουμε στους λόγους των αγίων Πατέρων περί νηστείας, θα διαπιστώσουμε, ότι όλοι τους δίδουν σ’ αυτήν ένα καθολικό χαρακτήρα, που περιλαμβάνει την όλη ψυχοσωματική υπόσταση του ανθρώπου.

Η νηστεία κατά τους Πατέρες αναφέρεται πάντοτε στη διπλή της μορφή, δηλαδή ως νηστεία των τροφών και ως νηστεία των παθών. Με τον τρόπο αυτόν διερμηνεύουν το βαθύτερο πνεύμα του Ευαγγελίου και τον ασκητικό χαρακτήρα της πνευματικής ζωής μέσα στο χώρο της Ορθοδοξίας. Όταν δε με την λέξη νηστεία αναφέρονται ειδικότερα στις τροφές, τότε ως επί το πλείστον εννοούν την αποχή από ορισμένα είδη τροφών για ένα χρονικό διάστημα, αν και η λέξη νηστεία κατά κυριολεξία σημαίνει πλήρη ασιτία.

Ο Μέγας Βασίλειος στον πρώτο περί νηστείας λόγο του τονίζει την αρχαιότητα του θεσμού και την ανάγει στο πρώτο ανθρώπινο ζεύγος. Η πρώτη εντολή που έλαβε ο Αδάμ στον Παράδεισο ήταν εντολή νηστείας και εγκρατείας. Επειδή δε δεν ενήστευσε, εξέπεσε από τον Παράδεισο. Τώρα λοιπόν χρειαζόμαστε και πάλι την νηστεία, για να επανέλθουμε σ’ αυτόν. Στη συνέχεια ο ιερός Πατήρ προχωρεί σε μια ιστορική αναδρομή στην ιστορία του Ισραήλ, όπου βλέπει καταξιωμένο τον θεσμό της νηστείας στη ζωή μεγάλων ανδρών του Ισρηλιτικού λαού. Ο Μωϋσής μετά από νηστεία 40 ημερών πάνω στο όρος Χωρήβ αξιώνεται να δεχθεί από τον Θεόν τις πλάκες του νόμου. Αντίθετα κάτω στους πρόποδες του όρους η λαιμαργία εξώθησε τον λαό στην ειδωλολατρεία και κατόπιν στην μέθη και στην ασωτεία. Η οινοποσία αχρήστευσε την επί 40 ημέρες προσμονή του δούλου του Θεού στην νηστεία και στην προσευχή. Αυτές τις πλάκες, που έλαβε η νηστεία τις κομμάτιασε η μέθη, διότι ο προφήτης δεν έκρινε άξιο να νομοθετείται από τον Θεό λαός μέθυσος. Κατά τον καιρόν της παραμονής των στην έρημο οι Εβραίοι, εν όσω μεν ήσαν ευχαριστημένοι με το μάνα, που τους έδινε ο Θεός με θαυμαστό τρόπο, νικούσαν τους εχθρούς των. Όταν όμως εγόγγυσαν και άρχισαν να ζητούν κρέατα και να επιθυμούν να γυρίσουν πίσω στην Αίγυπτο, τότε τα πτώματά τους έπεσαν στην έρημο και δεν είδαν την γή της επαγγελίας. Ο προφήτης Ηλίας μετά από νηστεία 40 ημερών καταξιώθηκε να δεί τον Θεόν μέσα στο σπήλαιο του όρους Χωρήβ. Διά μέσου της νηστείας οι τρείς παίδες στην Βαβυλώνα, όταν ερίφθησαν στο καμίνι της φωτιάς, παρέμειναν αβλαβείς και αποδείχθηκαν δυνατότεροι του πυρός. Ο προφήτης Δανιήλ επί τρεις εβδομάδες παρέμεινε νηστικός και έτσι εδίδαξε τα λιοντάρια να νηστεύουν, όταν κατέβηκε στον λάκκο. Οι Νηνευΐτες, επειδή ενήστευσαν και επένθησαν, ανέτρεψαν την απόφαση του Θεού, αφού έκαναν μαζί με τους ανθρώπους και τα ζώα να νηστεύσουν. Ο προφήτης Ησαΐας, ομιλών περί νηστείας, επισημαίνει τον κίνδυνο τυποποιήσεώς της και προβάλλει στο λαό όλα εκείνα τα στοιχεία, που συνιστούν την αληθινή νηστεία, η οποία, τότε μόνον είναι αποδεκτή από τον Θεόν, όταν συνδυάζεται με την αποχή από την αμαρτία (Ησ.1,13-17). Η ζωή του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου ήταν μια συνεχής νηστεία. Τέλος ο ίδιος ο Κύριός μας, τόσο με το προσωπικό του παράδειγμα, όσο και με την διδασκαλία του, προσδιορίζει την θετική του στάση απέναντι στο θεσμό της νηστείας και προδιαγράφει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την ορθή και θεάρεστη άσκησή της στην επί του Όρους ομιλία του.

Όταν οι Πατέρες ομιλούν για την νηστεία και όταν απέχουν από ορισμένα είδη τροφών, δεν το κάνουν από περιφρόνηση προς τις τροφές, ούτε από διάκριση σε καθαρές και μη καθαρές, αφού κατά τον απόστολο «παν κτίσμα Θεού καλόν και ουδέν απόβλητον μετά ευχαριστίας λαμβανόμενον» (Α΄ Τιμ.4,4). Οι Πατέρες, χρησιμοποιούντες την νηστεία, αποβλέπουν στη σταύρωση του σαρκικού φρονήματος και των εμπαθών επιθυμιών. Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων παρατηρεί: «Ας χρησιμοποιήσωμε με μέτρο την τροφή, χωρίς να παρασυρόμαστε στην γαστριμαργία, ώστε να υπερισχύσωμε και των σαρκικών ηδονών». Ο άγιος Ιωαννης ο Χρυσόστομος σε πολλά σημεία των λόγων του και στα ερμηνευτικά του υπομνήματα την χαρακτηρίζει άλλοτε σαν όπλο, άλλοτε σαν μητέρα των αρετών και άλλοτε σαν φάρμακο. Όπως όμως το φάρμακο, και αν ακόμη μύριες φορές είναι ωφέλιμο, γίνεται άχρηστο και επιβλαβές, όταν είναι άπειρος αυτός που το χρησιμοποιεί, έτσι και η νηστεία. Πρέπει να γνωρίζουμε πότε και πως και σε ποιό μέτρο θα την χρησιμοποιήσουμε ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του σώματος, την εποχή του έτους, και τις τοπικές συνθήκες.

Χαρακτηριστικό γνώρισμα των αγίων Πατέρων στους περί νηστείας λόγους των είναι ο καθολικός τρόπος θεωρήσεώς της. Αληθινή νηστεία κατά τους Πατέρες δεν είναι μόνον αυτή, που περιορίζεται στην πλήρη, ή μερική αποχή από ορισμένες τροφές, αλλά εκείνη, που επεκτείνεται στην εγκράτεια των παθών και την αποφυγή της αμαρτίας. Έτσι η νηστεία αποκτά τις πραγματικές της διαστάσεις. Ο αββάς Ποιμήν σ’ ένα απόφθεγμά του στο Γεροντικό λέγει, ότι η νηστεία δεν πρέπει να είναι σωματοκτόνος, αλλά παθοκτόνος. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος στην 8η ομιλία του στη Γένεση λέγει, ότι εκείνος που νηστεύει θα πρέπει, παράλληλα με την νηστεία των τροφών, να αγωνίζεται να είναι μετριόφρων, ήσυχος, ήμερος, ταπεινός, να περιφρονεί την δόξαν της παρούσης ζωής, να προσεύχεται, να εξομολογείται και να κάνει ελεημοσύνες. Ο Μέγας Βασίλειος συμπληρώνει στον 2ο λόγο του περί νηστείας, ότι αληθής νηστεία είναι η αποξένωσις από κάθε κακό, η εγκράτεια της γλώσσης, η αποφυγή του θυμού και των σαρκικών επιθυμιών, της κατακρίσεως, του ψεύδους και της επιορκίας. Την ίδια αυτή διδασκαλία, σε ποιητική πλέον μορφή, βρίσκουμε πλούσια στην εκκλησιαστική υμνογραφία, ιδίως στα τροπάρια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η οποία αποτελεί την κατ’ εξοχήν περίοδο εγκρατείας ολοκλήρου του εκκλησιαστικού έτους.

Ενώ δε όλοι οι Πατέρες από την μία πλευρά εγκωμιάζουν την νηστεία, τονίζουν την αξία της, και προβάλλουν τους καρπούς της, από την άλλη θαυμάζουμε την σοφία της διακρίσεώς των στον τρόπο της εφαρμογής της στην κάθε μία συγκεκριμένη περίπτωση. Ο άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος σ’ ένα λόγο του προς τον επίσκοπο Κάστορα παρατηρεί, ότι «εκείνοι, (δηλαδή οι Πατέρες), δεν μας παρέδωσαν ένα κανόνα νηστείας, ούτε ένα τρόπο μεταλήψεως τροφών, ούτε και στο ίδιο μέτρο, επειδή δεν έχουν όλοι την ίδια δύναμη, ούτε όλοι την ίδια ηλικία, αλλά ούτε όλοι είναι εξ’ ίσου υγιείς». Χωρίς δηλαδή να παραθεωρούν, ή να υποτιμούν την αξία της νηστείας ως εκφραστή του ασκητικού χαρακτήρος του Ορθοδόξου ήθους, παράλληλα δεν εγκλωβίζονται σε άκαμπτες αρχές, νόμους και κανόνες, αλλά κινούνται με μιά θαυμαστή πνευματική ελευθερία στο συγκεκριμένο θέμα. Λαμβάνουν υπ’ όψιν πλείστους όσους παράγοντες, που είναι δυνατον να τροποποιήσουν, ή και να μεταβάλλουν το μέτρο και τον χρόνο της νηστείας, όπως η ασθένεια, το είδος της εργασίας, οι ανθυγιεινές συνθήκες της ζωής και οι κλιματολογικοί παράγοντες. Επίσης άλλες ειδικές περιπτώσεις, όπως εγκυμονούσες και θηλάζουσες μητέρες και μικρά παιδιά. Σ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις ανέκαθεν καθιερώθηκε στη ζωή της Εκκλησίας η αρχή της οικονομίας. Μάλιστα υπάρχει κανόνας της Εκκλησίας, ο 69ος Αποστολικός, ο οποίος προβλέπει κατάλυση της νηστείας, γι’ αυτούς, που αδυνατούν να νηστεύσουν λόγω ασθενείας.

Καλόν αγώνα, καλή μετάνοια και καλό υπόλοιπο της αγίας και μεγάλης Τεσσαρακοστής.

«Aν έχομε πίστη τι χρειάζεται η νηστεία;»

«Χρειάζεται, γιατί και η νηστεία μαζί με την πίστη προσφέρει πολύ μεγάλη δύναμη. Γιατί χαρίζει μεγάλη ευσέβεια και φιλοσοφημένη σκέψη και μεταβάλλει τον άνθρωπο σε άγγελο, ώστε να μπορεί να αγωνίζεται εναντίον των πονηρών ασωμάτων δυνάμεων. Αυτό, όμως, δεν μπορεί να το κάνει μόνη της η νηστεία, αλλά χρειάζεται και προσευχή και μάλιστα η προσευχή είναι πρώτη. Αυτός που νηστεύει είναι ανάλαφρος και έχει φτερά και προσεύχεται με άγρυπνο πνεύμα και σβήνει τις πονηρές επιθυμίες και εξευμενίζει το Θεό και ταπεινώνει την ψυχή που υπερηφανεύεται».

Η νηστεία είναι μητέρα και της εξαιρετικής υγείας.Ποιος μπορούμε να πούμε ότι ζει περισσότερο απολαυστικά; Εκείνος που τρώει λάχανα και είναι υγιής και δεν παθαίνει τίποτα δυσάρεστο ή εκείνος που διαθέτει πλούσιο τραπέζι και είναι γεμάτος από άπειρες αρρώστιες.Είναι γλυκύς και ευχάριστος ο καιρός της νηστείας, η πνευματική άνοιξη των ψυχών, η αληθινή γαλήνη των λογισμών. Καταπραΰνει τα κύματα των αλόγων επιθυμιών. Απομακρύνει από τη σκέψη μας την τρικυμία των παθών.Είναι η γαλήνη των ψυχών μας, το στόλισμα και η ευπρέπεια των γερόντων, η παιδαγωγός των νέων, ο δάσκαλος των συνετών και σωφρόνων.

Είναι η τροφή της ψυχής.
*
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

facebook

Αληθής νηστεία= σωματική+πνευματική..Ιδεατή νηστεία= παθητική+ενεργητική!

 

Αληθινή νηστεία σύμφωνα με την Εκκλησία είναι η όλη νηστεία σωματική και πνευματική αφού ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματική οντότητα οπότε νηστεύει ο όλος άνθρωπος..

Αληθής νηστεία= σωματική+πνευματική..

Αν η νηστεία περιοριστεί μόνο στη σωματική εκφράζοντας μόνο την ετυμολογία του όρου νη+εσθίω=δεν τρώω τότε δεν πρόκειται για νηστεία αλλά για απλή δίαιτα..

Η ολιστική όμως νηστεία η πιο ολοκληρωμένη και ιδανική νηστεία η ιδεατή είναι ο συνδυασμός της ενεργητικής και παθητικής νηστείας..

ιδεατή νηστεία= παθητική+ενεργητική

Οπότε

η νηστεία εκτός από 1. σωματική και 2. πνευματική διακρίνεται και σε 1. παθητική και 2. ενεργητική..

Η παθητική νηστεία ορίζεται ως τέτοια όχι επειδή αποβαίνει επιβλαβής ή επιζήμια στον οργανισμό αλλά το παθητική εδώ παραπέμπει όπως το παθητική της Παθητικής Φωνής στο γεγονός ότι η ενέργεια επιστρέφει στο Υποκείμενο. Αυτοπάθεια. Παθητική νηστεία είναι το σύνολο της σωματικής και πνευματικής που χαρακτηρίζεται από την αποχή τόσο της τροφής και της τρυφής όσο και των παθών. Νηστεία κι εδώ από τη θεότητα Νήστις=αποχή.

Αντίθετα η ενεργητική νηστεία είναι αυτή που δυστυχώς συχνά δεν τονίζεται με έμφαση και παραλείπεται αν και προβλέπεται από την αληθινή Θεολογία της Εκκλησίας (στην Υμνολογία της με Πατερικό, Βιβλικό υπόβαθρο) που είναι και η μόνη αψευδής Θεολογική Ακαδημία..Ενεργητική νηστεία είναι όταν η αποχή μεταβολίζεται σε μετοχή. Την τροφή που στερείσαι την προσφέρεις ευχαριστιακά στον πεινώντα,”δώσωμεν πεινῶσιν ἄρτον”. Τότε η νηστεία αποκτά και κοινωνικό περιεχόμενο αφού δεν υπάρχει σωτηριολογία δίχως τον άλλον, ”δεν υπάρχει απρόσωπη αγάπη” ”ούτε ατομικιστικός χριστιανισμός” όπως σημειώνει ο Αλεξάντερ Σμέμαν..’‘καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἰσαγάγωμεν εἰς οἴκους” ”διαρρήξωμεν στραγγαλιάς βιαίων συναλλαγμάτων” (απορρίψουμε κάθε άδικη-τοκογλυφική συναλλαγή).. Η ενεργητική νηστεία είναι η αλληλέγγυα νηστεία που αυτοπεριορίζεσαι ή θυσιάζεις μέρος της ατομικότητας σου και για τον διπλανό.. Έτσι η νηστεία γίνεται η έμπρακτη σταυρωμένη αγάπη της διπλής αγάπης, αγάπης προς τον Θεό και τον άνθρωπο και τότε μόνο είναι χριστιανική νηστεία στη θεανθρώπινη διάσταση πραγματώνοντας την ανώτερη εντολή ”αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου…..και τον πλησίον σου ως εαυτόν”

”Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ· ἀληθής νηστεία, ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, ἐγκράτεια γλώσσης, θυμοῦ ἀποχή, ἐπιθυμιῶν χωρισμός, καταλαλιᾶς, ψεύδους, καί ἐπιορκίας· ἡ τούτων ἔνδεια, νηστεία ἐστίν, ἀληθής καί εὐπρόσδεκτος”.

«Νηστεύοντες ἀδελφοὶ σωματικῶς, νηστεύσωμεν καὶ πνευματικῶς, λύσωμεν πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διαρρήξωμεν στραγγαλιάς βιαίων συναλλαγμάτων, πᾶσαν συγγραφήν ἄδικον διασπάσωμεν, δώσωμεν πεινῶσιν ἄρτον, καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἰσαγάγωμεν εἰς οἴκους, ἵνα λάβωμεν παρὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ, τὸ μέγα ἔλεος»

dimpenews.com

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ . ΝΗΣΤΕΙΑ . ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΟΜΙΛΙΑ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ . Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου. Μεταμόρφωση Χαλκιδικῆς

 ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ

«Τόν τῆς Νηστείας καιρόν, φαιδρῶς ἀπαρξώμεθα, πρός ἀγῶνας πνευματικούς ἑαυτούς ὑποβάλλοντες»

Οἱ παλιοί ἔλεγαν «παχεῖα γαστήρ λεπτόν οὐ τίκτει νόον». Ἡ παχιά κοιλιά χοντραίνει καί τήν σκέψη. 

Ἡ παχυσαρκία δέν ζημιώνει μόνο τήν καρδιά καί δέν φέρνει μόνο καί ἄλλες ἀρρώστιες, ἀλλά ζημιώνει καί τήν σκέψη, ζημιώνει καί τήν προσευχή. Νά νιώθεις κατάνυξη στήν προσευχή χορτάτος, δέν μπορεῖς. 

Ἡ νηστεία εἶναι μιά δουλαγώγηση τῆς σάρκας. Ἐμεῖς οἱ Χριστιανοί δέν φθονοῦμε τήν σάρκα. Δέν εἶναι κακή, ἁμαρτωλή ἡ σάρκα. Ἀλλά ὅμως ἡ ἀδυναμία μας τήν κάνει ἁμαρτωλή. Καί ἡ ἁμαρτωλή σάρκα σκοτώνει τήν ψυχή. Αὐτός πού θέλει νά ζήσει σαρκική ζωή, καταστρέφει τήν ψυχή του. Γι’ αὐτό καί ἡ εὐδαιμονία εἶναι καταστροφή τῆς ψυχῆς.

 

Μοῦ ἔλεγε ὁ ὅσιος Παΐσιος, ὅτι ὁ κόσμος σήμερα δέν μπορεῖ νά νηστέψει. Γιατί; Γιατί δέν ζοῦμε καθόλου πνευματικά. Ἔχουμε ξεχάσει τήν ψυχή μας. 

Πρῶτα εἶναι ἡ πνευματική νηστεία. Δέν μπορεῖς, ἄν δέν ἐργάσεσαι πνευματικά, νά νηστέψεις σωματικά. 

Ὑπάρχει στενώτατος σύνδεσμος ψυχῆς καί σώματος. Ἡ ψυχή ἡ εὔρωστη, ἡ ὑγιαίνουσα, ἡ ψυχή πού εἶναι γεμάτη φῶς, πού ἔχει θεωθεῖ, ἡ ψυχή αὐτή τρέφει τό σῶμα. Παράδειγμα: οἱ Ἅγιοι τρῶνε ἐλάχιστα. 

Ἡ νηστεία εἶναι χαλινός τῆς σάρκας, γιά νά μήν ἁμαρτάνεις. Ἀλλά παράλληλα πρέπει νά ἀγωνίζεσαι πνευματικά. 

Ἡ νηστεία ἔχει αὐτόν τόν στόχο, νά μᾶς θυμίζει πρῶτα ὅτι πρέπει νά κάνουμε μιά νηστεία ἀπό τίς ἁμαρτίες, μιά πνευματική νηστεία, καί ἔπειτα νά ἔρθει ἡ ἄλλη νηστεία τῶν τροφῶν πού θά μᾶς βοηθήσει καί στήν ὑγεία τοῦ σώματος, ἀλλά πολύ περισσότερο στήν ὑγεία τῆς ψυχῆς, διότι ἡ νηστεία αὐτή εἶναι μέσο νά ἐπιτύχουμε τίς ἀρετές. 

Θέλεις νά νικήσεις τόν ἐγωϊσμό σου ἤ ἔχεις μέσα σου ὁρμές ἀνήθικες, πού θέλεις νά νικήσεις; Ἡ νηστεία, πρόσεξε, θά σέ βοηθήσει. 

------------------------------------------  

Ἀπό τό βιβλίο ΟΜΙΛΙΕΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, τόμος γ΄, Ἱερόν Ἡσυχαστήριον «Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος», Μεταμόρφωσις Χαλκιδικῆς 2022.

Ἐπιμέλεια ἀντιγραφῆς 

Φώτιος Μιχαήλ, ἰατρός

Ο Άγιος Παΐσιος Αποκάλυψε: 4 Τρόφιμα Που Ένας Χριστιανός Δεν Πρέπει Να Καταναλώνει

 

Ποιμαντορική Εγκύκλιος Μητρ. Κυθήρων & Αντικυθήρων Σεραφείμ για τη Νηστεία των Χριστουγέννων.

 Posted on 14 Νοεμβρίου, 2025

Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί καί Συλλειτουργοί,
Ἀδελφοί μου Χριστιανοί, Τέκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά·
Εὐλογημένη, εἰρηνική καί καλλίκαρπη πνευματικά ἡ ἀρξάμενη
Ἁγία Τεσσαρακοστή τῶν Χριστουγέννων.

          Τήν ἁγία αὐτή περίοδο τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων ἄνοιξε μέ τήν ἑορτή τῆς ἱερᾶς μνήμης του (14 Νοεμβρίου) ὁ νηπτικός Ἱεράρχης τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας μας Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (14ος αἰών).

          Καί τό πνευματικό θέμα, μέ τό ὁποῖο θά μᾶς ἀπασχολήσῃ καί θά μᾶς ζωογονήσῃ εἶναι ἡ «καθαρά καί θεάρεστος ἡμῶν νηστεία», ὅπως τήν ὀνομάζει.

          Εἰς τό μικρό ἀπόσπασμα τοῦ λόγου του περί νηστείας, τό ὁποῖο προτάξαμε, τονίζει ὁ θεοφόρος αὐτός Ἀρχιεπίσκοπος τῶν Θεσσαλονικέων ὅτι ἐμεῖς οἱ Χριστιανοί, ἐν ἀντιθέσει πρός τόν Φαρισαῖο τῆς παραβολῆς τοῦ Κυρίου μας, ἀφοῦ γνωρίζομεν ὅτι εἶναι ἀκάθαρτος καί ὄχι δεκτός ἀπό τόν Κύριο καί Θεό μας κάθε ὑπερήφανος καί ὑψηλοκάρδιος … ἄς νηστεύωμεν καί ἄς προσευχώμεθα μέ συντετριμμένη καρδία καί μέ αὐτομεμψία (αὐτοκατηγορία) καί μέ ταπείνωσι, διά νά εἶναι καθαρή καί θεάρεστη ἡ νηστεία μας καί ἡ εἴσοδος καί παράστασίς μας εἰς τόν Ναόν τοῦ Θεοῦ.

          Ἐν ὄψει, λοιπόν, τῆς εἰσόδου μας εἰς τήν ἱεράν περίοδον τῆς Ἁγίας Τεσσαρακοστῆς τῶν Χριστουγέννων ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μᾶς ὁμιλεῖ διά τήν καθαράν καί θεάρεστον νηστείαν, δίδοντάς μας τάς ἀληθινάς διαστάσεις καί ὀρθάς παραμέτρους τῆς θεοφιλοῦς νηστείας. Διότι εἶναι γεγονός ὅτι εἰς πολλούς χριστιανούς ὑπάρχει μία ὄχι καλή ἐκτίμησις τῶν πολλαπλῶν ἀγαθῶν καί δωρεῶν τῆς διπλῆς νηστείας, τῆς σωματικῆς καί πνευματικῆς  νηστείας καί κάποια δυσμενής προκατάληψις καί προδιάθεσις διά τήν νηστείαν.

          Ἄς ἀκούσωμεν, ὅμως, σέ ἁπλουστευμένη ἔκφρασι τόν θεοφώτιστο λόγο περί τῆς θεοδιδάκτου νηστείας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, διά νά διευρυνθῇ μέ τήν Χάριν τοῦ Θεοῦ ὁ πνευματικός μας ὁρίζων καί ἐπιτευχθῇ ἡ ἀληθής κατανόησις τοῦ θείου δώρου τῆς νηστείας.

          «Ἡ νηστεία εἶναι ἐντολή ζωῆς. Δόθηκε ἀπό τόν Θεό στόν Ἀδάμ γιά τή διαφύλαξη τῆς Θείας Χάριτος πού εἶχε προσφερθεῖ σέ αὐτόν ἀπό τόν Θεό. Ἡ ἀκρασία συμβάλλει στόν θάνατο σώματος καί ψυχῆς. Ποιός ἄνθρωπος, λοιπόν, δέν θέλει νά βρεῖ ζωή καί χάρη ἀπό τόν Θεό; Ὁ Κύριος μᾶς ὑποδεικνύει τόν τρόπο τῆς νίκης κατά τῆς φθορᾶς. Νηστεύοντας σέ ὅλα νίκησε τόν πειρασμό. Θά προσπαθήσω, λοιπόν, νά σᾶς δείξω ποιά εἶναι ἡ θεάρεστη καί ἀληθινή νηστεία.

          Πρέπει νά γνωρίζετε ὅτι δέν ἐπαινεῖται αὐτή καθ’ ἑαυτήν ἡ σωματική νηστεία, ἀλλά ἡ ἐνέργειά της γιά τήν ψυχική ὠφέλεια. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τονίζει ὅτι ἡ σωματική ἄσκηση λίγο ὠφελεῖ. Οἱ Θεοφόροι Πατέρες πού ὁμιλοῦν ἀπό πεῖρα δέν δέχονται τίς πολυήμερες νηστεῖες. Κρίνουν ὅτι εἶναι πιό ὠφέλιμο, ὅταν νηστεύουμε, νά τρῶμε καθημερινά μία φορά καί νά μή χορταίνουμε. Τό νά ἀφήνει κανείς τό φαγητό, ἐνῶ ἔχει ἀκόμη ὄρεξη, εἶναι πολύ ὠφέλιμο. Βέβαια, ἡ διάθεση καί ἡ δυνατότητα τοῦ καθενός εἶναι διαφορετική. Γι’ αὐτό ἡ ποιότητα καί ἡ ποσότητα τῆς τροφῆς πρέπει νά εἶναι ἡ κατάλληλη γιά τόν καθένα. Πραγματικά, τό νά τρώει ὁ ἀσθενής κατάλληλα πρός τήν ἀσθένειά του καί μέ μέτρο, εἶναι ἐπιτρεπτό. Πρέπει νά προσέχει βέβαια, ὥστε νά μήν προσθέτει στά ἀναγκαῖα καί περιττά. Τό νά ἀναζητεῖ κανείς τήν τροφή καί ὄχι τήν τρυφή, τήν πόση καί ὄχι τή μέθη, τή χρήση ἀλλά ὄχι τήν ἀμετρία καί τήν κατάχρηση, δέν ἀφαιρεῖ τήν ἁγιότητά του. Αὐτή εἶναι ἡ ἀρχή τῆς ἀληθινῆς καί θεάρεστης νηστείας. Ὁ σκοπός γιά τόν ὁποῖο θεσμοθετήθηκε καί τιμήθηκε ἀπό τούς χριστιανούς εἶναι ἡ κάθαρση τῆς ψυχῆς.

          Κατά τή διάρκεια τῆς νηστείας πρέπει νά δίδεται ἰδιαίτερη προσοχή στήν ἄσκηση τῆς φιλανθρωπίας. Ἄν εἶσαι εὔπορος, νά προσφέρεις τό περίσσευμά σου γιά τήν παρηγοριά αὐτῶν πού πεινοῦν. Ἔτσι νηστεύοντας θά συμπάσχεις μέ τόν Χριστό, γιά νά ἀναστηθεῖς μαζί του. Ἀφοῦ τρέφεσαι μέ ἐγκράτεια νηστεύοντας μήν ἀποθηκεύεις τά περισσεύματά σου. Ἐσύ πεινᾶς μέ τή θέλησή σου, χόρτασε, λοιπόν, αὐτόν πού εἶναι πεινασμένος χωρίς τή θέλησή του. Τότε ἡ νηστεία σου θά εἶναι σάν τό περιστέρι πού ἔχει στό ράμφος του κλάδο ἐλιᾶς καί εὐαγγελίζεται τό ἀγαθό.

          Ἄν δέν θέλεις νά δώσεις ἀπό τά δικά σου, τουλάχιστο νά ἀπέχεις ἀπό αὐτά πού εἶναι ξένα. Μήν ἁρπάζεις καί θησαυρίζεις ἐσύ σέ βάρος τῶν φτωχότερων καί μερικές φορές τόσο ἄδικα. Οἱ ἅρπαγες καί οἱ ἄδικοι δέν θά ἔχουν πρόσωπο νά παρουσιαστοῦν μπροστά στόν Χριστό. Ὁ πλούσιος καταδικάζεται ὄχι γιατί ἀδίκησε κάποιον, ἀλλά γιατί δέν ἔδωσε ἀπό ὅσα δίκαια ἀπόκτησε. Γιατί ὁ πλοῦτος εἶναι κοινός, ἀπό τά κοινά ταμεῖα τῶν κτισμάτων τοῦ Θεοῦ. Πῶς, λοιπόν, δέν εἶναι πλεονέκτης αὐτός πού οἰκειοποιεῖται τά κοινά, ἔστω καί ἄν δέν ἁρπάζει φανερά αὐτά πού ἀνήκουν στούς ἄλλους;

          Ὅσοι ἔχουν ἀγαπήσει τήν πτωχεία τοῦ Χριστοῦ ἤ ἄν ὄχι, τουλάχιστον τούς πτωχούς, ἐνῶ προτίμησαν τήν ἐγκράτεια γιά τόν ἑαυτό τους καί τήν ὀλιγάρκεια, αὐτοί εἶναι ποιηταί τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν. Γιατί ὁ Χριστός ζήτησε ἀπό τόν Πατέρα του νά μᾶς δώσει τή Χάρη νά εἴμαστε ἕνα : «Δῶσε νά εἶναι ὅλοι αὐτοί ἕνα, ὅπως ἐμεῖς εἴμαστε ἕνα», εἶπε. Ὅσοι δέν ἔκαναν τά ὑπάρχοντά τους κοινά μέ αὐτούς πού τά ἔχουν ἀνάγκη καί δέν ἔκαναν πλησίον τους αὐτούς πού εἶναι μακρινοί, δέν εἶναι ἀληθινά παιδιά τοῦ Θεοῦ.

          Ὅλα αὐτά ἄς μᾶς κάνουν νά φοβηθοῦμε, γιατί εἶναι φρικτά, καί ἄς ρυθμίσουμε τή διαγωγή μας ὅπως ἀρέσει στόν Θεό. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος γιά χάρη μας ἔγινε φτωχός. Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, κανείς νά ζήσει τήν πτωχεία τοῦ Χριστοῦ. Ἄς ἀποκτήσουμε εὐσπλαχνία. Καταλληλότερο καιρό δέν θά βροῦμε ἀπό τίς μέρες αὐτές. Ἄς ἑνώσουμε τή νηστεία μέ τή συμπάθεια. Ἄς προσκυνήσουμε ἔτσι τήν Θείαν Γέννησιν τοῦ Θείου Βρέφους, τοῦ δι’ ἄκραν φιλανθρωπίαν καί ἀγαθότητα ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου καί Θεοῦ ἡμῶν διά νά ἐπιτύχουμε τήν αἰώνια ἀπολύτρωση», τήν ὁποία ἐδωροφόρησε ὁ Θεάνθρωπος Κύριος καί Θεός μας μέ τήν ἀπολυτρωτικήν Του Θυσίαν καί τήν Ἁγίαν Του Ἀνάστασιν».

Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,

          Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ὁ Παλαμᾶς, εἴδαμε σέ ποιές διαστάσεις, ὑλικές καί πνευματικές, τοποθετεῖ τήν καθαρή καί θεάρεστη νηστεία. Συνιστᾶ κατά τήν διάρκεια τῆς νηστείας νά δίδεται ἰδιαίτερη προσοχή εἰς τήν ἄσκησιν τῆς φιλανθρωπίας. Ὁ εὔπορος νά προσφέρῃ τό περίσσευμά του διά τήν ἀνακούφισιν τῶν πτωχῶν καί τῶν πενήτων. Αὐτός, πού νηστεύει καί πεινᾶ μέ τήν θέλησίν του, ἄς τροφοδοτῇ ἐκεῖνον, πού εἶναι πεινασμένος χωρίς τήν θέλησίν του. Ὄχι ἁρπαγές καί ἀδικίες. Οἱ ἅρπαγες καί οἱ ἄδικοι δέν θά ἔχουν πρόσωπον νά παρουσιασθοῦν ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ.

          Ποιηταί τῶν Εὐαγγελικῶν ἐντολῶν εἶναι ὅσοι ἔχουν ἀγαπήσει τήν πτωχεία τοῦ Χριστοῦ ἤ τοὐλάχιστον τούς πτωχούς. Ὁ Χριστός ἐζήτησε ἀπό τόν Πατέρα Του νά μᾶς χαρίσῃ τήν Ἁγιοτριαδικήν ἑνότητα. Ἄς ἀποκτήσωμεν εὐσπλαγχνίαν, ἄς ἑνώσωμεν τήν νηστείαν μέ τήν συμπάθειαν, συμβουλεύει ὁ θεῖος Γρηγόριος.

          Πόσο ὠφέλιμη καί ἀπαραίτητη διά τήν ζωήν μας θά ἦτο ἡ νηστεία, ἐάν εἶχε τά ὡς ἄνω χαρακτηριστικά γνωρίσματα!

          Ὅμως, θλιβερό γεγονός εἶναι ὅτι εἰς τήν ταραγμένη καί συγκεχυμένη ἐποχή μας, πού πνέει ὁ «λίβας» τῆς «νέας ἐποχῆς» καί τῆς «νέας τάξης πραγμάτων» ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν ἐψύγη, ἡ νηστεία δέχεται εἰρωνεῖες καί καταφρόνησι, ἡ προσευχή καί ἡ ἄσκησις θεωροῦνται ὡς ξένα καί παράδοξα φαινόμενα, ὁ σεβασμός τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καί τῆς ἐλευθερίας τῆς βουλήσεως τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν πρόκειται περί προσωπικῶν ἐπιλογῶν καί δεδομένων, παραγκωνίζεται, καθώς ἐνίοτε ἐπιβάλλονται ὑποχρεωτικῶς ἀνεπιθύμητα πράγματα (ὅπως π.χ. εἶναι ὁ προσωπικός ἀριθμός διά μίαν μεγάλην μερίδα λαοῦ, διά τόν ὁποῖον γίνεται πολύς λόγος).

          Πόλεμοι καί ἀκοαί πολέμων εἰς τόν βορρᾶ, ἀνάμεσα στή Ρωσία καί τήν Οὐκρανία, τήν Συρία καί τήν Γάζα καί τήν Μέση Ἀνατολή, σκορποῦν τόν θάνατο καί τήν καταστροφή. Χριστιανοί διώκονται ἀπηνῶς στίς προαναφερθεῖσες ἐμπόλεμες περιοχές. Ἄμαχος πληθυσμός καί νήπια θανατώνονται καθημερινῶς. Συγκρούονται τά συμφέροντα μεταξύ λαῶν καί δυστυχῶς δέν ἐξέλειψε ὁ φόβος καί ἡ ἀπειλή παγκοσμίου συρράξεως.

          Σκάνδαλα εἰς τόν πολιτικό, ἀλλά καί εἰς τόν ἐκκλησιαστικό χῶρο, ἐνίοτε, ξεσποῦν. Μέ βαθύ πόνο σημειώνουμε ὅτι παρατηροῦνται παραβάσεις καί παραβιάσεις μακραίωνων ἐκκλησιαστικῶν παραδόσεων, Ἱερῶν Κανόνων καί δογματικῶν ὅρων, πού ὁδηγοῦν σέ συμπροσευχές μέ αἱρετικούς, ἀκοινωνήτους καί ἀλλοθρήσκους καί σκανδαλίζουν τό Χριστεπώνυμο Πλήρωμα τῆς Ἁγίας μας Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Καί ἀκούονται ἀπό χείλη ὑψηλά ἱσταμένων Κληρικῶν τά ἀνήκουστα: ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πιστεύουν εἰς τόν ἴδιο Θεό (εἰδωλολάτρες, ἄθεοι, αἱρετικοί, κακόδοξοι, ἀλλόθρησκοι κ.λπ.), ἐνῷ εἰς τό Ἱερόν Σύμβολον τῆς Πίστεώς μας, (τό ὁποῖον δέν ἐπιτρέπεται καί δέν δικαιοῦνται νά ἐκφωνοῦν ἑτερόδοξοι καί κακόδοξοι «ἐν Ἐκκλησίᾳ Ὀρθοδόξου λαοῦ», ὅταν δέν ἔχουν ἀποπτύσει τάς αἱρετικάς καί κακοδόξους διδασκαλίας των), ὁμολογοῦμεν τήν Ὀρθόδοξη Πίστι μας εἰς τόν ἀληθινόν Τριαδικόν Θεόν μας καί εἰς τήν Μίαν καί Μόνην Ἁγίαν, Καθολικήν καί Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν, τήν ἀπό περάτων ἕως περάτων τῆς Οἰκουμένης. Καί ἐνῶ βλασφήμως διακηρύσσεται ὅτι ὅλες οἱ θρησκεῖες ἀποτελοῦν «ὁδούς σωτηρίας», οἱ Ἅγιοι καί Θεοφόροι Ἀπόστολοι Πέτρος καί Ἰωάννης, ἐκφράζοντες τήν ἁγίαν καί ἀμώμητον Πίστιν τῶν εὐσεβῶν Χριστιανῶν, ὡμολόγησαν ὅτι «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία (εἰμή ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ)· οὐδέ γάρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπό τόν οὐρανόν τό δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς» (Πραξ. 4, 12).

          Δέν ἔχομεν, δυστυχῶς, εὐσπλαχνίαν καί συμπάθειαν, πού συνιστᾷ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ὡς προέκτασιν τοῦ ἀγῶνος «τῆς καθαρᾶς καί θεαρέστου νηστείας», ὅταν τά ἐντεταλμένα ὄργανα ἀπονομῆς τῆς Θείας Δικαιοσύνης τηροῦν ἐνίοτε τήν τακτικήν τοῦ Ποντίου Πιλάτου, ὁ ὁποῖος, ἄν καί ἐπείσθη διά τήν ἀθωότητα τοῦ Θεανθρώπου Κυρίου μας, «παρέδωκε τόν Χριστόν ἵνα σταυρωθῇ», διά λόγους σκοπιμότητος, καί τοιουτοτρόπως ἐσφαγίασε τό δίκαιον καί τόν μοναδικόν καί ἀνεπανάληπτον Δίκαιον ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἀδελφοί μου,

          Εἴθε ὅλοι οἱ Πιστοί καί ὅλος ὁ κόσμος νά δεχθοῦμε τό λυτρωτικό μήνυμα τῆς «καθαρᾶς καί θεαρέστου νηστείας», ὅπως τό ἐβίωσε ὀντολογικά καί μᾶς τό ἐδίδαξε ἐμπειρικά ὁ θεοπρόβλητος Ποιμήν καί Διδάσκαλος τῆς τῶν Θεσσαλονικέων Ἐκκλησίας (Ἅγιος Γρηγόριος), κατά τόν 14ον αἰῶνα. «Νηστεύοντες, ἀδελφοί, σωματικῶς, νηστεύσωμεν καί πνευματικῶς».  «Ἀληθής νηστεία, ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις …».

          Ἡ πολύεδρη, κατά τά ὡς ἄνω νηστεία εἶναι εὐεργετική καί σωτήρια. Προετοιμάζει τόν Χριστιανό διά τούς πνευματικούς ἀγῶνας του, τήν πάλην πρός τά πονηρά πνεύματα καί τόν ἀόρατον πόλεμον κατά τοῦ διαβόλου. Καί ἐνισχύει καί ἐνδυναμώνει τόν πιστόν δοῦλον τοῦ Θεοῦ, ὥστε νά ἔχῃ εὐσπλαγχνίαν καί συμπάθειαν πρός τούς συνανθρώπους του, ὥστε νά ἐφαρμόζῃ προθύμως τό τοῦ Ἀποστόλου Παύλου : «χαίρειν μετά χαιρόντων καί κλαίειν μετά κλαιόντων» (Ρωμ. 12, 15).

Καί ἐπί τούτοις διατελῶ μετ’ εὐχῶν καί ἀγάπης

Ο  ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ

†Ὁ Κυθήρων & Ἀντικυθήρων Σεραφείμ

Υ/Σ Ἡ παροῦσα Ἐγκύκλιος νά ἀναγνωσθῆ κατά τήν Θείαν Λειτουργίαν τῆς Κυριακῆς (16-12-2025) ἤ τῆς προηγούμενης ἡμέρας (Σάββατον 15-11-2025).

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΥΘΗΡΩΝ & ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ

ΝΗΣΤΕΙΑ - Ε΄ Κυριακή των Νηστειών, Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου.

 Posted on 5 Απριλίου, 2025

Εν Κυθήροις τη 6η Απριλίου 2025
Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου- συγγραφέως
Ι. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων

    Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου αδελφοί, είναι η Ε΄ Κυριακή των Νηστειών, ημέρα κατά την οποία η αγία μας Εκκλησία προβάλλει και τιμά την μνήμη μιας μεγάλης ασκήτριας, που έζησε τον 6ον αιώνα, της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Η Εκκλησία μας τιμά και προβάλλει την οσία Μαρία την αγωνιστική αυτή περίοδο της αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής διότι υπήρξε πρότυπο ασκήσεως, αλλά και πρότυπο αληθινής μετανοίας. Όπως όλοι γνωρίζουμε, η οσία Μαρία, σύμφωνα με τον βιογράφο της, τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Σωφρόνιο, προτού να έρθει στην έρημο του Ιορδάνου, όπου ασκήτευσε επί 47 χρόνια, ζούσε ζωή ασωτείας, παραδομένη σε αλλεπάλληλες σαρκικές πτώσεις. Όμως κάποια στιγμή μετανόησε αληθινά. Και μετά από κάποιο θαυμαστό γεγονός, αποφάσισε να αλλάξει ζωή και  να ζήσει τη ζωή της μετανοίας. Μετά δε από πολλούς και μεγάλους ασκητικούς αγώνες κατά των παθών κατόρθωσε να φθάσει σε μεγάλα μέτρα αγιότητος και να ανέβει όλη τη σκάλα των αρετών. Διά συνεχούς νηστείας, αγρυπνίας και προσευχής πέρασε από τη  κάθαρση στον φωτισμό και από τον φωτισμό στην θέωση και αξιώθηκε μεγάλων  πνευματικών χαρισμάτων.

    Επειδή η νηστεία και μάλιστα η σκληρή και αυστηρή νηστεία, ήταν το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της ασκητικής ζωής της, γι’ αυτό και εμείς, με αφορμή την σημερινή ημέρα της μνήμης της, θα αναφερθούμε εν ολίγοις γύρω από το θέμα της νηστείας. Αν ανατρέξουμε στους λόγους των αγίων Πατέρων περί νηστείας, θα διαπιστώσουμε ότι όλοι τους την προβάλλουν ως έκφραση της ασκητικής τοποθετήσεως του πιστού έναντι των υλικών στοιχείων του κόσμου, προκειμένου να αποφύγει την  υποταγή του σ’ αυτά και να υποτάξει το θέλημά του στο θέλημα του Θεού. Επίσης όταν με τη λέξη νηστεία αναφέρονται ειδικότερα στις τροφές, τότε ως επί το πλείστον εννοούν την αποχή από ορισμένα είδη τροφών για ένα χρονικό διάστημα, αν και η λέξη νηστεία κατά κυριολεξία σημαίνει πλήρη ασιτία.

    Ο Μέγας Βασίλειος ομιλώντας περί νηστείας λέγει ότι η πρώτη εντολή που έλαβε ο Αδάμ στον παράδεισο ήταν εντολή νηστείας. Επειδή δεν νηστεύσαμε τότε, χάσαμε τον παράδεισο. Ας νηστεύσομε λοιπόν για να επανέλθωμε σ’ αυτόν. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε κάποιο λόγο του περί μετανοίας συμπληρώνει: Όταν ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, αμέσως τον παρέδωσε στα χέρια της νηστείας, σαν να ήταν κάποια φιλόστοργος μητέρα και άριστη διδάσκαλος. Εάν δε μέσα στον παράδεισο ήταν αναγκαία η νηστεία, πόσο μάλλον εκτός του παραδείσου; Στη συνέχεια οι δύο αυτοί μεγάλοι Πατέρες κάνουν μιά ιστορική αναδρομή στην ιστορία του Ισραήλ, όπου βλέπουν τον θεσμό της νηστείας καταξιωμένο στη ζωή μεγάλων ανδρών του Ισραηλιτικού λαού. Ο Μωϋσής μετά από νηστεία 40 ημερών πάνω στο όρος Σινά αξιώνεται να δεχθεί από τον Θεό τις πλάκες του Νόμου. Αντίθετα κάτω στους πρόποδες του όρους η λαιμαργία εξώθησε τον λαό στην ειδωλολατρία και στη συνέχεια στη μέθη και την ασωτεία. Αυτές τις πλάκες που έλαβε η νηστεία, τις κομμάτιασε η μέθη, διότι ο προφήτης δεν έκρινε άξιο να νομοθετείται από τον Θεό ένας λαός μέθυσος. Οι Εβραίοι, κατά τον καιρό της παραμονής των στην έρημο, εν όσο μεν ήταν ευχαριστημένοι με το μάννα που τους έδινε ο Θεός, νικούσαν τους εχθρούς των. Όταν όμως εγόγγυσαν και άρχισαν να ζητούν κρέατα, τότε τα πτώματα τους έπεσαν στην έρημο και δεν είδαν τη γη της επαγγελίας. Ο προφήτης Ηλίας, μετά από νηστεία 40 ημερών καταξιώθηκε να δεί τον Θεόν μέσα στο σπήλαιο του όρους Χωρήβ. Διά μέσου της νηστείας οι τρείς παίδες στη Βαβυλώνα, όταν ερίφθησαν στο καμίνι της φωτιάς, παρέμειναν αβλαβείς και αποδείχθηκαν δυνατότεροι από τη φωτιά. Ο προφήτης Δανιήλ επί τρείς εβδομάδες παρέμεινε νηστικός χωρίς ψωμί και νερό και έτσι δίδαξε τα λιοντάρια να νηστεύουν και παρ’ όλο που αυτά ήταν πεινασμένα, δεν τόλμησαν να τον αγγίξουν. Οι Νινευίτες επειδή ενήστευσαν και πένθησαν όλοι τους, ακόμη και τα ζώα, ανέτρεψαν την απόφαση του Θεού. Ο προφήτης Ησαΐας επισημαίνει τον κίνδυνο της τυποποιήσεως της νηστείας και προβάλλει στο λαό όλα εκείνα τα στοιχεία, που συνιστούν την αληθινή νηστεία, η οποία τότε μόνο είναι αποδεκτή από τον Θεό, όταν συνδυάζεται με την αποχή από την αμαρτία. Η ζωή του άγιου Ιωάννου του προδρόμου ήταν μια συνεχής νηστεία. Ο άγιος Πρόδρομος, τόσο με τη ζωή του, όσο και με το κήρυγμά του, προσκαλούσε το λαό σε ειλικρινή μετάνοια διά νηστείας.  

    Τέλος οι άγιοι Πατέρες προβάλλουν το πρόσωπο του Κυρίου μας, ο οποίος, τόσο με το προσωπικό του παράδειγμα, όσο και με τη διδασκαλία του, μας δείχνει πόσο αναγκαία είναι η νηστεία στην πνευματική μας ζωή και προδιαγράφει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την ορθή και θεάρεστη άσκησή της. Όπως μας πληροφορούν οι δύο συνοπτικοί ευαγγελιστές, Ματθαίος και Λουκάς, ο Κύριος, μετά τη βάπτισή του στον Ιορδάνη, οδηγήθηκε από το άγιο Πνεύμα στην έρημο, όπου ενήστευσε 40 ημέρες και 40 νύχτες, δίδοντας με το παράδειγμά του σε όλους μας τον τρόπο της πάλης με τον διάβολο. Επίσης στην επί του Όρους ομιλία του κάνει λόγο και για τη  νηστεία. Με όσα λέγει, μας εφιστά την προσοχή, μήπως ο καρπός της νηστείας γίνει τροφή της κενοδοξίας. Τη νέα διδασκαλία του Κυρίου μας για τη νηστεία παρέλαβαν στη συνέχεια οι άγιοι Απόστολοι και την κατέστησαν περιεχόμενο του κηρύγματός των, οπότε κατέλαβε πολύ ενωρίς την ανάλογη σημασία στη ζωή των χριστιανών.

    Έχει σημασία να τονίσουμε, ότι όταν οι άγιοι Πατέρες ομιλούν για τη νηστεία, δεν το κάνουν από περιφρόνηση προς τις τροφές, ούτε από διάκριση σε καθαρές και μη καθαρές, αφού σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο «κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό και κανένα δεν απορρίπτεται, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία». Ο σκοπός της νηστείας κατά τους αγίους Πατέρες είναι η σταύρωση του σαρκικού φρονήματος και των εμπαθών επιθυμιών. Ο αββάς Ποιμήν σ’ ένα απόφθεγμά του στο Γεροντικό λέγει ότι η νηστεία δεν πρέπει να είναι σωματοκτόνος, αλλά παθοκτόνος. Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων σε ομιλία του αναφέρει: «Ας χρησιμοποιήσουμε με μέτρο την τροφή χωρίς να παρασυρόμαστε στη γαστριμαργία, ώστε να υπερισχύσωμε των σαρκικών ηδονών». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σε πολλά σημεία των λόγων του χαρακτηρίζει τη νηστεία άλλοτε σαν φάρμακο, άλλοτε σαν  όπλο και άλλοτε σαν μητέρα των αρετών. Γράφει: «Η νηστεία είναι φάρμακο της ψυχής. Αλλά όπως το φάρμακο, έστω και αν είναι πάρα πολύ ωφέλιμο, γίνεται άχρηστο και επιβλαβές, όταν είναι άπειρος αυτός που το χρησιμοποιεί, έτσι και η νηστεία. Διότι πρέπει να γνωρίζουμε, πότε και πως και σε ποιο μέτρο θα την χρησιμοποιήσουμε, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του σώματος, την εποχή του έτους και τις τοπικές συνθήκες». Σε άλλο λόγο του βλέπει τη νηστεία, όταν συνδυάζεται με την προσευχή, ωσάν δύο πτέρυγες, που ανεβάζουν την ψυχή στον ουρανό. Ο άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης, μιλώντας για την  νηστεία, λέγει: «Νηστεία είναι αποκοπή της πυρώσεως και των πονηρών λογισμών, καθαρότητα και φωταγωγός της ψυχής, φυλακή του νοός, διάλυσις της αναισθησίας, πόρτα της κατανύξεως, αφορμή ησυχίας, πρόξενος απαθείας, άφεσις αμαρτιών».

    Δεν παραλείπουν επίσης οι άγιοι Πατέρες να υπογραμμίσουν τον καθολικό χαρακτήρα της νηστείας. Ο μέγας Βασίλειος αναφέρει σχετικά ότι «αληθινή νηστεία είναι η αποξένωση από κάθε κακό, η εγκράτεια της γλώσσης, η αποφυγή του θυμού, και των σαρκικών επιθυμιών, της κατακρίσεως, του ψεύδους και της επιορκίας».

    Αξίζει επίσης να αναφέρουμε, ότι ενώ όλοι οι Πατέρες εγκωμιάζουν τη νηστεία και προβάλλουν τους καρπούς της, από την άλλη θαυμάζουμε τη σοφία της διακρίσεώς των στον τρόπο της εφαρμογής της σε κάθε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Ο άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος σε κάποιο του λόγο αναφέρει: «Οι άγιοι Πατέρες δεν μας παρέδωσαν ένα κανόνα νηστείας, ούτε ένα τρόπο μεταλήψεως τροφών, ούτε και στο ίδιο μέτρο, επειδή δεν έχουν όλοι την ίδια δύναμη, ούτε όλοι την ίδια ηλικία, αλλά ούτε όλοι είναι εξ’ ίσου υγιείς». Χωρίς δηλαδή να υποτιμούν ούτε στο ελάχιστο την αξία της νηστείας, παράλληλα δεν εγκλωβίζονται σε άκαμπτες αρχές και νόμους και κανόνες, αλλά κινούνται με θαυμαστή πνευματική ελευθερία. Λαμβάνουν υπ’ όψη τους πλείστους όσους παράγοντες, που είναι δυνατόν να μεταβάλλουν το μέτρο και τον χρόνο της νηστείας. Μ’ άλλα λόγια εφαρμόζουν την αρχή της οικονομίας. Ωστόσο το μέτρο της οικονομίας δεν θα πρέπει να το καθορίζουν οι ίδιοι οι πιστοί, αλλά ο πνευματικός τους πατέρας, στον οποίο πρέπει να κάνουν υπακοή.

    Με βάση όλα όσα παραπάνω είπαμε, αγαπητοί μου αδελφοί, ας αγωνιστούμε να διανύσουμε το υπόλοιπο της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής με ειρήνη, συσταυρούμενοι μαζί με τον Χριστό, ώστε να συναναστηθούμε μαζί του, πράγμα το οποίο εύχομαι σε όλους μας με τη Χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, της Κυρίας Θεοτόκου, της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας και όλων των αγίων. Αμήν.