Τετάρτη 15 Ιουλίου 2026

Σήμερα 15 Ιουλίου 2026 εορτάζουν:

 



Νηστεία

Κωνσταντίνος Καλλάρης: Ο στρατηγός της νίκης και ο πατέρας της υπέρτατης θυσίας.

 Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.



«Η ημέρα αυτή είναι ημέρα ευτυχίας διά τον στρατηγόν και δυστυχίας διά τον πατέρα»

~Κωνσταντίνος Καλλαρης, αυτά ήταν τα λόγια του αφού νεκροφίλησε τον ήρωα γιό του, αμέσως μετά, ωσάν γνήσιος απόγονος των πολεμιστών της Σπάρτης, ρίχτηκε στη μάχη και εξετέλεσε το καθήκον του ως στρατηγός, συγκινώντας το πανελλήνιο.~

Περίπου τέτοιες ημέρες του Ιουνίου, πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, η ελληνική γη έγραφε μία από τις πιο λαμπρές αλλά και πιο αιματηρές σελίδες της νεότερης ιστορίας της. Ήταν οι ημέρες της επικής μάχης του Κιλκίς–Λαχανά, όταν η ψυχή του Έθνους δοκιμάστηκε μέσα στη φωτιά, το σίδερο και το αίμα, και όταν αναδείχθηκαν άνδρες που έθεσαν την πατρίδα πάνω ακόμη και από τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ανάμεσά τους στεκόταν αγέρωχος ο υποστράτηγος Κωνσταντίνος Καλλάρης, ένας αξιωματικός που δεν διέκρινε το καθήκον ως απλή στρατιωτική υποχρέωση, αλλά ως ύψιστο χρέος απέναντι στην Ελλάδα. Η ζωή του υπήρξε ένας συνεχής δρόμος προσφοράς, θυσιών και πολεμικής αρετής.

Από τις μάχες του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897,της Ελασσόνας, του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών, μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και τις επιχειρήσεις της Ηπείρου, ο Καλλάρης βρέθηκε πάντοτε στην πρώτη γραμμή. Κατί ακόμη που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι μολονότι είχε ταχθεί υπέρ της εξόδου της χώρας μας στον πόλεμο παρά το πλευρόν των δυνάμεων της Αντάντ, ο Καλλάρης προς τιμήν του δεν έλαβε μέρος στο Κίνημα της Θεσσαλονίκης. Γι αυτό το λόγο στις 9 Ιανουαρίου 1917 απαλλάχθηκε από τα στρατιωτικά του καθήκοντα και τον Ιούλιο του 1917 τέθηκε σε αυτεπάγγελτη διαθεσιμότητα. Το 1918 ο Καλλάρης αποστρατεύτηκε.

Όμως η μεγαλύτερη ίσως δοκιμασία της ψυχής του δεν ήταν μία εχθρική σφαίρα, αλλά το πιο βαρύ πλήγμα που μπορεί να δεχθεί ένας άνθρωπος η απώλεια και των δύο παιδιών του υπέρ πίστεως και πατρίδος. Πρώτα τον Δεκέμβριο του 1912 έπεσε στο πεδίο της μάχης της Μανωλιάσσας ο αγαπημένος του γιος Σπύρος, έφεδρος ανθυπολοχαγός, ο στρατηγός στάθηκε μπροστά στη σορό του με το μεγαλείο μιας αρχαίας τραγικής μορφής και είπε τα αθάνατα λόγια:

«Ανθυπολοχαγέ Καλλάρη, εξετέλεσες λαμπρά το καθήκον σου. Εύγε! Αιωνία σου η μνήμη, παιδί μου».

Δεν ήταν έλλειψη πατρικού πόνου βέβαια αλλά η υπέρτατη νίκη του καθήκοντος πάνω στην προσωπική οδύνη. Ήταν η στιγμή που ένας πατέρας θυσίασε το δάκρυ του μπροστά στους στρατιώτες του και έκλαψε μόνος αργότερα, μακριά από τα βλέμματα των άλλων. Ακριβώς το ίδιο συνέβη 9 χρόνια αργότερα στις 20 Αυγούστου 1922, όπου απεβίωσε ηρωικά μαχόμενος στο Ουσάκ και ο δεύτερος γιος του στρατηγού Άγγελος, υπολοχαγός Πυροβολικού. Γι’ αυτό και ο ελληνικός λαός είδε στο πρόσωπό του το αρχέτυπο του Σπαρτιάτη πολεμιστή, εκείνου που γνωρίζει ότι η ελευθερία των επόμενων γενεών απαιτεί θυσίες από τη δική του.

Λίγους μήνες αργότερα μετά τον χαμό του πρώτου γιού του, τον Ιούνιο του 1913, η μοίρα όμως επιφύλασσε στον Καλλάρη ακόμη μία ιστορική αποστολή. Στη μάχη του Κιλκίς–Λαχανά, μία από τις σκληρότερες και ενδοξότερες αναμετρήσεις των Βαλκανικών Πολέμων, η ΙΙ Μεραρχία του πραγματοποίησε την αποφασιστική πλευρική επίθεση που έσπασε τις ισχυρές βουλγαρικές αμυντικές γραμμές.

Η νύχτα της 20ής προς 21η Ιουνίου υπήρξε νύχτα ηρώων. Οι Έλληνες στρατιώτες όρμησαν εναντίον οχυρωμένων θέσεων, πολέμησαν σώμα με σώμα, με τη λόγχη και με ακλόνητη πίστη στην αποστολή τους. Και το πρωινό της μεγάλης νίκης, στις 21 Ιουνίου 1913, ο Καλλάρης έστειλε στο Γενικό Στρατηγείο το ιστορικό μήνυμα που θα περνούσε στην αιωνιότητα:

«Αναγγέλω νίκην Κιλκίς».

Λίγες μόνο λέξεις. Λιτές, δωρικές, σαν να είχαν βγει από τα βάθη της ελληνικής ιστορίας. Πίσω τους όμως κρύβονταν ο ηρωισμός χιλιάδων στρατιωτών, το αίμα των πεσόντων και η αποφασιστικότητα ενός στρατηγού που γνώριζε να οδηγεί πρώτα με το παράδειγμά του.

Ο Κωνσταντίνος Καλλάρης δεν υπήρξε απλώς ένας επιτυχημένος στρατιωτικός. Υπήρξε σύμβολο μιας Ελλάδας που γεννούσε άνδρες με ατσάλινη θέληση, βαθιά πίστη στην πατρίδα και αφοσίωση στο καθήκον. Ακόμη και όταν η μοίρα τού στέρησε και δεύτερο γιο στα πεδία των εθνικών αγώνων, εκείνος παρέμεινε όρθιος, κουβαλώντας το βάρος της προσωπικής του θυσίας ως ένας σιωπηλός φρουρός της ιστορικής μνήμης.

Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη θριαμβευτική νίκη στο Κιλκίς, το όνομα του στρατηγού Κωνσταντίνου Καλλάρη αξίζει να ανασύρεται από τη λήθη και να προβάλλεται ως παράδειγμα ανδρείας, αυτοθυσίας και ακέραιου χαρακτήρα. Γιατί οι μεγάλοι άνδρες δεν πεθαίνουν όταν κλείνουν τα μάτια τους. Ζουν όσο οι επόμενες γενιές θυμούνται το έργο τους.
Ο Κωνσταντίνος Καλλάρης, ο στρατηγός που νίκησε στο Κιλκίς και ο πατέρας που έκρυψε τα δάκρυά του μπροστά στα νεκρά παιδιά του, θα παραμένει για πάντα μία από τις πιο συγκλονιστικές μορφές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

✍ Στυλ. Καβάζης

https://www.antibaro.gr/article/40898

Ὁ Ἃγιος Μέγας Κωνσταντῖνος καὶ τὰ ψεύδη ἐναντίον του

 Γράφει ὁ Ἰωάννης Κων. Νεονάκης



Ὁ Ἅγιος καὶ Μέγας Κωνσταντῖνος ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἂλλαξε τὸν ροῦ τῆς ἱστορίας καὶ ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἒθεσε τὰ θεμέλια τῆς Χριστιανικῆς Πολιτείας ἐπὶ τῆς γῆς, τῆς ὀρθοδόξου Ρωμανίας, δίδωντας σκηνὴ καὶ πατρίδα στὸν Λαὸ τοῦ Θεοῦ, πολεμήθηκε καὶ κατασυκοφαντήθηκε σκληρά εἰδικά στήν Δύση. Καὶ πιὸ πολὺ ἀπὸ ὃλα ἐνόχλησε καὶ ἐνοχλεῖ ἡ ἁγιότητά του.

Ἡ βασικὴ κατηγορία εἶναι γνωστή: ὅτι ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος θανάτωσε τὸν υἱό του Κρίσπο τὸ 326 μ.Χ. καθῶς καὶ τὴν δεύτερη γυναῖκα του Φαύστα. Καὶ ἐπάνω σὲ αὐτὴν τὴν σκοτεινὴ ὑπόθεση χτίστηκε ἕνα τεράστιο ἀντικωνσταντίνειο οἰκοδόμημα. «Πῶς μπορεῖ νὰ εἶναι ἅγιος ἕνας ἄνθρωπος ποὺ σκότωσε τὸ παιδί του καὶ τὴν γυναῖκά του»;

Ὁ Κωνσταντῖνος νυμφεύτηκε ἀρχικὰ τὴν Μινερβίνα, μὲ τὴν ὁποία ἀπέκτησε τὸν πρωτότοκο καὶ πολυαγαπημένο του γιό, τὸν Κρίσπο. Πολιτικὲς σκοπιμότητες ὅμως θὰ τὸν ὁδηγήσουν νὰ χωρίσει τὴν Μινερβίνα καὶ νὰ νυμφευτεῖ τὴν δεύτερη γυναῖκα του, τὴν Φαύστα, τὸ 307 μ.Χ., κόρη τοῦ συναυτοκράτορά του Μαξιμιανοῦ. Μαζὶ της ἀπέκτησε τρεῖς γιοὺς (ποὺ ἔγιναν μετέπειτα καὶ οἱ τρεῖς αὐτοκράτορες) καὶ δύο κόρες.

Ὁ Κωνσταντῖνος ὑπεραγαποῦσε τὸν Κρίσπο, ὁ ὁποῖος ἦταν ἐξαιρετικὰ χαρισματικός. Ὁ Κωνσταντῖνος πρόσβλεπε σ’ αὐτὸν τὸν ἂξιο διάδοχό του. Τὸν εἶχε ἢδη χρίσει Καίσαρα καὶ τοῦ εἶχε ἀναθέσει ἀρχικὰ τὴν διοίκηση τῆς Γαλατίας. Παρὰ τὸ νεαρὸ τῆς ἡλικίας του εἶχε καταγάγει πολὺ σημαντικὲς νῖκες τόσο στὴν στεριὰ ὃσο καὶ στὴν θάλασσα καὶ εἶχε κερδίσει τὸν ἀπόλυτο σεβασμὸ καὶ τὴν λατρεία ὁλοκλήρου τοῦ στρατεύματος.

Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος δὲν ἦταν ἕνας ψυχρὸς πολιτικὸς ποὺ ἁπλῶς «χρησιμοποίησε» τὸν Χριστιανισμὸ γιὰ τὴν ἐπίτευξη τῶν πολιτικῶν του σχεδιασμῶν καὶ στόχων. Ἡ πορεία του καὶ οἱ πράξεις του δείχνουν ἕναν βαθύτατα θρησκευόμενο ἂνθρωπο, ἕναν ἄνθρωπο ποὺ ἀναζητοῦσε τὸν Χριστὸ ἀπὸ πολὺ νωρίς, πολλὰ χρόνια πρὶν τὴν βάφτισή του. Ἡ σχέση του μὲ τὸν πνευματικό του, τὸν Ὅσιο Ἐπίσκοπο Κορδούης (βλέπε σχετικὸ μας ἂρθρο ἐδώ), τὸ ὅραμα τοῦ «Ἐν τούτῳ νίκα», ἡ στάση του ἀπέναντι στὴν Ἐκκλησία, ἡ φιλάνθρωπη νομοθεσία του, ἡ προσφυγὴ στὴν συνοδικὴ κρίση γιὰ τὰ μεγάλα ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα, ὅλα καταδεικνύουν ἕναν ἄνθρωπο ποὺ δὲν ἔβλεπε τὴν πίστη ὡς ἐργαλεῖο, ἀλλὰ ἀπὸ πολὺ νωρὶς ὡς ἀλήθεια, ἓναν ἂνθρωπο με ἐσωτερική μεταστροφή καί πορεία πρός  τόν Χριστό.

Πέρα ὅλων τῶν ἄλλων, ἕνα χαρακτηριστικὸ περιστατικό, ποὺ καταδεικνύει τὴν πλήρη ἀποστροφή του πρὸς τὴν παλαιὰ θρησκεία πολὺ πρὶν ἀπὸ τὴν βάφτισή του, ἦταν καὶ ἡ περίφημη ἄρνησή του νὰ προσφέρει θυσίες στὸν Καπιτώλιο Δία στὴν Ρώμη (Jupiter Optimus Maximus) κατὰ τὴν ἐπέτειο γιὰ τὰ 20 χρόνια τῆς βασιλείας του (Vicennalia). Σύμφωνα μὲ τὸ ρωμαϊκὸ τυπικό, ὁ αὐτοκράτορας ὤφειλε νὰ ἡγηθεῖ μιᾶς μεγαλοπρεποῦς στρατιωτικῆς πομπῆς πρὸς τὸν λόφο τοῦ Καπιτωλίου γιὰ νὰ προσφέρει τὶς δέουσες θυσίες. Ὅταν ἡ πομπὴ ἔφτασε στοὺς πρόποδες τοῦ λόφου, ὁ Κωνσταντῖνος ἀρνήθηκε κατηγορηματικὰ νὰ ἀνεβεῖ καὶ νὰ θυσιάσει. Ἀντίθετα, χλεύασε δημοσίως τὶς τελετὲς καὶ τὰ εἴδωλα. Ἡ κίνησή του αὐτὴ προκάλεσε σοκ καὶ ὀργὴ στὴ ρωμαϊκὴ Σύγκλητο καὶ στὸν λαὸ τῆς Ρώμης, ποὺ παρέμεναν στὴν πλειονότητά τους πιστοὶ στὴν ἀρχαία θρησκεία. Καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ λαὸς τῆς πόλης ἀντέδρασε ὀργισμένα, ξεσπώντας σὲ ἀποδοκιμασίες καὶ, σύμφωνα μὲ μαρτυρίες, βανδαλίζοντας ἀγάλματα καὶ εἰκόνες τοῦ αὐτοκράτορα, ὁ Κωνσταντῖνος, μὴ λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψιν τὸ τεράστιο πολιτικὸ κόστος, ἔμεινε στερρὸς στὶς ἀπόψεις του, καταδεικνύοντας τὴν βαθύτατή του ἐσωτερικὴ ἀλλαγή.

Ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴν χριστιανικὴ του πίστη, ὁ Κωνσταντῖνος νομοθέτησε δεκάδες φιλάνθρωπους νόμους, ὅπως ἡ κρατικὴ πρόνοια γιὰ τοὺς φτωχοὺς γονεῖς, ἡ ποινικοποίηση τῆς παιδοκτονίας, ἡ προστασία τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, ὁ περιορισμὸς τοῦ διαζυγίου, ἡ προστασία τῶν δούλων ἀπὸ τὴν κακοποίηση καὶ ἡ διευκόλυνση τῆς ἀπελευθέρωσής τους, ἡ κατάργηση τῆς σταυρώσεως, ἡ ἀπαγόρευση τοῦ στιγματισμοῦ στὸ πρόσωπο, οἱ ἀνθρώπινες συνθῆκες φυλακίσεως, ἡ καθιέρωση τῆς κυριακάτικης ἀργίας καὶ τόσα ἄλλα.

Μιὰ ἀπό τις πολύ οὐσιαστικές ἀλλαγές ποὺ ἔκανε ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος ἦταν ὅτι αὐστηροποίησε δραματικὰ τὴν νομοθεσία γιὰ τὴν μοιχεία, μετατρέποντάς την ἀπὸ ἕνα κυρίως ἀστικὸ-ἰδιωτικὸ παράπτωμα σὲ βαρὺ δημόσιο ἔγκλημα μὲ ποινὴ τὸν θάνατο. Ἀργότερα ἡ ποινὴ θὰ μετατραπεῖ σὲ ἐγκλεισμό. Ὁ νόμος εἶχε καθολικὴ ἐφαρμογή, ἐφαρμογὴ δηλαδή σὲ ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς μοιχούς, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν κοινωνικὴ τάξη στὴν ὁποία ἀνῆκαν.

Λίγες μόλις μέρες μετὰ τὴν νομοθέτηση καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἡ Φαύστα θὰ κατηγορήσει τὸν Κρίσπο γιὰ ἐπίθεση ἐναντίον της καὶ παράνομη σεξουαλικὴ σχέση μαζί της (μοιχεία). Ὁ Κωνσταντῖνος, δίνοντας ὡς ὤφειλε τὸ παράδειγμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, θὰ διατάξει τὴν σύλληψη τοῦ ὑπεραγαπημένου του υἱοῦ. Καὶ λίγο μετά, χωρὶς ἀκόμη νὰ ἔχουν γίνει ἀνακρίσεις καὶ ὑπὸ ἀδιευκρίνιστες συνθῆκες, ὁ Κρίσπος θά βρεθεῖ νεκρός.

Τρεῖς εἶναι οἱ κύριοι ἱστορικοὶ ποὺ ἀσχολήθηκαν μὲ τὸν Μέγα Κωνσταντῖνο καὶ τὴν ἐποχή του: ὁ Εὐσέβιος Καισαρείας, ὁ Λακτάντιος καὶ ὁ Ζώσιμος. Ὁ Εὐσέβιος καὶ ὁ Λακτάντιος ἔγραψαν ἐγκωμιαστικὰ γιὰ τὸν Κωνσταντῖνο, ἐνῶ ὁ Ζώσιμος ἔγραψε γιὰ τὸν Κωνσταντῖνο ὡσὰν νὰ ἦταν ἡ πηγὴ κάθε κακοῦ.

Παρότι ὁ Εὐσέβιος καὶ ὁ Λακτάντιος εἶναι σύγχρονοι τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, δὲν ἀναφέρονται καθόλου στὰ γεγονότα αὐτά. Ὁ Λακτάντιος μάλιστα συνδέεται μὲ ἰσχυρὴ φιλία μὲ τὸν Κρίσπο καὶ ἀναφέρεται καὶ ὡς διδάσκαλός του. Καὶ εἶναι πράγματι πολὺ δύσκολο νὰ φαντασθεῖ κανείς ὅτι ἕνας ἄνθρωπος τόσο κοντὰ στὸν Κρίσπο θὰ παρέμενε φίλος, ὑποστηρικτὴς καὶ ἐγκωμιαστὴς τοῦ Κωνσταντίνου, ἐὰν ὁ Κωνσταντῖνος εἶχε ψυχρὰ καὶ ἀδίκως δολοφονήσει τὸν υἱό του.

Ὁ Ζώσιμος, ἀντιθέτως, γράφει πολὺ μεταγενέστερα. Περίπου 170 μὲ 190 χρόνια μετὰ τὰ γεγονότα. Δὲν ζεῖ τὴν ἐποχή. Καὶ κυρίως δὲν εἶναι ἰδεολογικὰ οὐδέτερος. Εἶναι ἕνας παγανιστὴς ἱστορικός, ὁ ὁποῖος βλέπει τὸν Κωνσταντῖνο ὡς τὸν μεγάλο ἔνοχο γιὰ τὴν ἐγκατάλειψη τῆς παλαιᾶς ρωμαϊκῆς θρησκείας. Γιὰ τὸν Ζώσιμο, ὁ Κωνσταντῖνος εἶναι σχεδὸν ἡ ἀρχὴ τῆς πτώσεως. Ἐκεῖνος ποὺ ἀνέτρεψε τὸν παλαιὸ κόσμο. Ἐκεῖνος ποὺ ἔφερε τὸν Χριστιανισμὸ στὴν καρδιὰ τῆς Αὐτοκρατορίας. Ἄρα, ὅταν ὁ Ζώσιμος γράφει γιὰ τὸν Κωνσταντῖνο, δὲν γράφει ἁπλῶς ἱστορία. Γράφει ἰδεολογικὸ κατηγορητήριο καὶ ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἡ ἱστορία του εἶναι ἰδεολογικὰ στοχευμένη, θὰ πρέπει νὰ διαβάζεται μὲ πολὺ μεγάλη προσοχή.

Ὅλες λοιπόν οἱ βαριὲς κατηγορίες ἐναντίον τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου προέρχονται κυρίως ἀπὸ τὸν Ζώσιμο. Αὐτὸς λέει ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος θανάτωσε τὸν Κρίσπο ὑποπτευόμενος σχέση μὲ τὴν Φαύστα, ὅτι κατόπιν ἔκλεισε τὴν Φαύστα σὲ ὑπέρθερμο λουτρό, ὅτι ἔψαξε μάταια ἐξαγνισμὸ ἀπὸ ἐθνικοὺς ἱερεῖς, ὅτι στράφηκε στὸν Χριστιανισμὸ ὅταν εἶδε ὅτι προσφέρει ἄφεση ἁμαρτιῶν, καὶ ὅτι μετὰ τὴν περιφρόνησή του πρὸς τὴν καπιτωλιακὴ τελετουργία ἐγκατέλειψε οὐσιαστικὰ τὴ Ρώμη καὶ στράφηκε πρὸς τὴ νέα πρωτεύουσα. Πρόκειται γιὰ ἀφήγηση μὲ καθαρὴ δομὴ ἠθικοῦ δράματος: ἔγκλημα, ἐνοχή, ψευδοκάθαρση, ἐγκατάλειψη τῆς πατρῴας θρησκείας, παρακμὴ τῆς αὐτοκρατορίας.

Καὶ ἐδῶ βρίσκεται τὸ μεγάλο πρόβλημα. Ἡ μεταγενέστερη δυτικὴ ἱστοριογραφία, ἰδίως ἀπὸ τὸν Διαφωτισμὸ καὶ ἐξῆς, ἀγάπησε πολὺ αὐτὴν τὴν ἀφήγηση τοῦ Ζωσίμου. Διότι ἀκριβῶς ἐξυπηρετοῦσε ἕνα γενικώτερο σχήμα: ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς δῆθεν ἀποδυνάμωσε τὴν Ρώμη, ὅτι ἡ Ἐκκλησία δῆθεν διέφθειρε τὴν πολιτικὴ ζωή, ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος ἦταν ἕνας κυνικὸς πολιτικὸς ποὺ χρησιμοποίησε τὸν Χριστὸ γιὰ νὰ στερεώσει τὴν ἐξουσία του. Ἔτσι τοὺς τελευταίους αἰῶνες στὴν Δύση, κάθε ἱστοριογραφία ποὺ ἤθελε νὰ διαβάσει τὸν 4ο αἰῶνα ὡς ἀρχὴ τῆς ρωμαϊκῆς παρακμῆς στὰ πλαίσια τοῦ ἀφηγήματος τῆς πτώσεως τῆς Ρώμης (Decline and Fall), ἔβρισκε στὸν Ζώσιμο μιὰ ἐξαιρετικὰ βολικὴ βάση, παρακάμπτοντας τὶς ἄλλες πηγὲς καὶ κυρίως τὸν Εὐσέβιο. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι ἱστορία. Εἶναι νεωτερικὴ προκατάληψη.

Καὶ ἐδῶ πρέπει νὰ ξαναγυρίσομε στὸν Κρίσπο.

Ἡ ὀρθόδοξη παράδοση διασώζει μία διαφορετικὴ ἐκδοχή: ὅτι ὁ Κρίσπος ἔπεσε θύμα σκευωρίας. Ὅτι ἡ Φαύστα, δεύτερη σύζυγος τοῦ Κωνσταντίνου καὶ μητέρα τριῶν υἱῶν, τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ δεῖ αὐτοκράτορες καὶ οἱ ὁποῖοι τελικὰ ἔγιναν αὐτοκράτορες, εἶχε ἀπόλυτο συμφέρον νὰ ἀπομακρυνθεῖ ὁ νόμιμος διάδοχος Κρίσπος ἀπὸ τὴν δυναστικὴ διαδοχή. Ὅτι ἡ κατηγορία ἐναντίον του ἦταν ψευδής. Ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος, ὡς νομοθέτης ποὺ σεβόταν τοὺς νόμους, δὲν μποροῦσε νὰ ἀγνοήσει μία τόσο βαριὰ καταγγελία. Ὅτι ὁ Κρίσπος συνελήφθη γιὰ νὰ ἀνακριθεῖ. Καὶ ὅτι πρὶν ἀποδειχθεῖ ἡ ἀλήθεια, βρέθηκε νεκρός, μὲ ἐντολὴ πιθανότατα ἀπὸ τὸ ἴδιο κέντρο τῆς συκοφαντίας.

Αὐτὴ ἡ ἐκδοχὴ δὲν μπορεῖ νὰ παρουσιασθεῖ ὡς δικαστικὰ τεκμηριωμένο γεγονός, διότι δὲν διαθέτομε τὸν φάκελο τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ μπορεῖ νὰ παρουσιασθεῖ ὡς ἡ ἐκδοχὴ ποὺ συνάδει περισσότερο μὲ τὴν ὀρθόδοξη παράδοση καὶ μὲ τὸ ἦθος τοῦ Κωνσταντίνου. Καὶ κυρίως μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ γιὰ νὰ ἀποδομηθεῖ ἡ βεβαιότητα τῶν κατηγόρων του. Τὸ ἴδιο καὶ γιὰ τὴν Φαύστα, ὅπου δὲν ὑπάρχουν τεκμηριωμένες πηγὲς γιὰ τὴν τύχη της.

Γιὰ τὴν ὑπόθεση τοῦ Κρίσπου δὲν διαθέτομε δικαστικὰ πρακτικά· δὲν διαθέτομε αὐτοκρατορικὴ διαταγὴ θανατώσεως· δὲν διαθέτομε δημόσια ἀπόφαση τοῦ Κωνσταντίνου, οὔτε δημόσια ἐκτέλεση· δὲν διαθέτομε καθαρὴ κατηγορία· δὲν διαθέτομε τὸν νομικὸ φάκελο τῆς ὑποθέσεως. Δὲν ὑπάρχει καθαρὴ ἀπόδειξη ὅτι ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος διέταξε ψυχρὰ τὴ δολοφονία τοῦ παιδιοῦ του.

Διαθέτομε μόνον μεταγενέστερες, συχνὰ ἀντιφατικὲς καὶ κυρίως ἰδεολογικὰ φορτισμένες ἀφηγήσεις. Καὶ ὅμως, ἐπάνω σὲ αὐτὸ τὸ κενὸ χτίστηκε ὁλόκληρη κατηγορία.

Δυστυχῶς αὐτὴ ἡ κατηγορία ἔχει προβληθεῖ τόσο πολὺ καὶ τόσο ἰσχυρά, ποὺ ἔχει ἐπηρεάσει ἀκόμη καὶ τὸν ὀρθόδοξο κόσμο. Πολλοὶ ἀκόμη καὶ ὀρθόδοξοι ἀποδέχονται τὴν ἐκδοχὴ ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος φέρει εὐθύνη, ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ τονίζουν εἶναι κάτι τέτοιο ὅτι δὲν ἀναιρεῖ τὴν ἁγιότητά του. Ἡ μετάνοια, λένε, εἶναι μεγαλύτερη ἀπὸ κάθε ἁμαρτία. Ὁ Λογγῖνος ἔγινε ἅγιος. Ὁ Παῦλος ἀπὸ διώκτης ἔγινε ἀπόστολος. Ἡ Ἐκκλησία δὲν ἁγιοποιεῖ ἀνθρώπινα βιογραφικά, ἀλλὰ τὴν ἐν Χριστῷ μεταμόρφωση. Ἐπίσης πολλοί, ἀκόμη καὶ ὀρθόδοξοι, ἀποδέχονται μὲν τὴν ἐκτέλεση, τονίζουν ὅμως δὲ ὅτι δὲν ἐπρόκειτο γιὰ μία δολοφονία, ἀλλὰ γιὰ μιά ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, τοῦ πολὺ σκληροῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ὃμως ὁ Κωνσταντῖνος ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσει.

Ὅμως δὲν εἶναι ἔτσι τὸ θέμα. Δὲν πρέπει νὰ ἀποδεχθοῦμε ἀβασάνιστα τὴν ἐνοχὴ τοῦ Κωνσταντίνου, διότι ἡ ἐνοχὴ αὐτὴ μὲ κανένα τρόπο δὲν ἀποδεικνύεται. Ἀντιθέτως, φαίνεται νὰ στηρίζεται κυρίως σὲ μεταγενέστερες ἀφηγήσεις, κυρίως τοῦ Ζωσίμου, καθόλα μεροληπτικές καὶ ἐχθρικὲς πρὸς τὸ πρόσωπό του καὶ πρὸς τὸ ἔργο του.

Ἡ Ὀρθόδοξη παράδοση λοιπόν ἒρχεται να κάνει διάκριση και νὰ μὴν ἐπιτρέψει στὴν παγανιστικὴ καὶ νεωτερικὴ ἐχθρότητα νὰ μετατραπεῖ σὲ «ἱστορικὴ βεβαιότητα». Νὰ μὴν δεχθεῖ ὅτι ὁ θεμελιωτὴς τῆς χριστιανικῆς Ρωμανίας ἦταν ἕνας κυνικὸς αἱμοσταγὴς ἐγκληματίας, ἐπειδὴ αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ τὴ δυτικὴ ἀφήγηση περὶ «Κωνσταντινισμοῦ».

Διότι ἐδῶ βρίσκεται ἡ οὐσία. Ὁ πόλεμος ἐναντίον τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου δὲν εἶναι ἁπλῶς ἱστορικός. Εἶναι θεολογικός. Εἶναι πολιτισμικός. Εἶναι πόλεμος ἐναντίον τῆς Ρωμανίας. Ἐναντίον τῆς δυνατότητας νὰ ὑπάρξει πολιτεία ποὺ νὰ μὴν εἶναι οὔτε παγανιστικὴ αὐτοκρατορία οὔτε νεωτερικὸ κράτος χωρὶς Θεό, ἀλλὰ μία χριστιανικὴ, χριστοκεντρικὴ πολιτεία ἐπὶ τῆς γῆς.

Αὐτὸ δὲν συγχώρησαν ποτὲ στὸν Κωνσταντῖνο. Δὲν τοῦ συγχώρησαν ὅτι ἡ αὐτοκρατορία ἄρχισε νὰ βαπτίζεται μέσα στὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ.

Καὶ γι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ γίνει ὁ Κωνσταντῖνος «δολοφόνος». Γιὰ νὰ μὴν εἶναι ἅγιος. Γιὰ νὰ μὴν εἶναι ἰσαπόστολος. Γιὰ νὰ μὴν εἶναι θεμελιωτὴς τῆς χριστιανικῆς Ρωμανίας. Γιὰ νὰ μὴν μπορεῖ ὁ σύγχρονος Ρωμηὸς νὰ τὸν βλέπει ὡς πατέρα τῆς πολιτικῆς του παραδόσεως.

Ἡ ἀποκατάσταση τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, λοιπόν, δὲν εἶναι μία ἁπλὴ ἱστορικὴ διόρθωση. Εἶναι πράξη μνήμης. Εἶναι ἀποκατάσταση τῆς Ρωμηοσύνης. Εἶναι ἄρνηση νὰ δεχθοῦμε ἀβασάνιστα τὴν ἐχθρικὴ ἀφήγηση τῶν ἀντιπάλων της.

Ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος δὲν ἦταν ἀναμάρτητος. Κανεὶς ἄνθρωπος δὲν εἶναι. Ἀλλὰ ἦταν ἅγιος. Ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔστρεψε τὴν ἱστορία πρὸς τὸν Χριστό· ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔδωσε τὴν ἐλευθερία στὴν Ἐκκλησία· ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔβαλε τὸ θεμέλιο τῆς χριστιανικῆς Ρωμανίας· ἦταν αὐτὸς ποὺ ἔδειξε ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐξουσία μπορεῖ νὰ γονατίσει μπροστὰ στὴν Ἀλήθεια.

Καὶ γι’ αὐτὸ παραμένει Μέγας.

Καὶ γι’ αὐτὸ παραμένει Ἅγιος.

Καὶ γι’ αὐτὸ θεωρεῖται καὶ εἶναι ὁ γενάρχης τοῦ Ρωμαίικου, ὁ γενάρχης μας.

Ἅγιε Μέγα Κωνσταντῖνε, Ἅγιε τοῦ Θεοῦ, πρέσβευε ὑπὲρ ὅλων ἡμῶν καὶ ὑπὲρ τῆς ἀγαπημένης σου Ρωμανίας!

https://www.antibaro.gr/article/40722

Κρυφό Σχολειό: Από τους βάρβαρους Οθωμανούς μέχρι τους ανίερους σύγχρονους ψευδοϊστορικούς, το φως της γνώσης επιβιώνει.

 Γράφει ο Στυλιανός Καβάζης.

Να ισχυρίζεται κανείς κατηγορηματικά ότι το Κρυφό Σχολειό «δεν υπήρξε ποτέ», δεν είναι απλώς λάθος· είναι εντελώς ανιστόρητο, είναι μια ολομέτωπη επίθεση στην ιστορία μας και στις ρίζες μας. Είναι μια αναίσχυντη προσπάθεια να σβηστεί η μνήμη ενός λαού, που κράτησε ζωντανή τη φλόγα της γνώσης, της γλώσσας και της πίστης του.

Οι λόγοι αυτής της στάσης είναι πολλοί και διάφοροι. Πρώτον, υπάρχει ο αντι-ρομαντικός ορθολογισμός των νεότερων ιστορικών ρευμάτων, που θεωρεί ύποπτο οτιδήποτε εμπεριέχει συγκίνηση, πίστη ή εθνικό πάθος. Δεύτερον, λειτουργεί ένας ιδεολογικός μηδενισμός, που επιχειρεί να αποδομήσει τις συλλογικές μνήμες στο όνομα μιας ψυχρής «αντικειμενικότητας», παραβλέποντας πως η ιστορία δεν είναι μόνο γεγονότα, αλλά και βίωμα. Τρίτον, υπάρχει μια πολιτισμική μόδα απομυθοποίησης: όσο πιο ριζοσπαστικά αμφισβητεί κανείς τα σύμβολα του παρελθόντος, τόσο πιο «προοδευτικός» μοιάζει. Έτσι, η ιστορική αλήθεια υποχωρεί μπροστά στην πρόθεση εντυπωσιασμού.

Ωστόσο οι ιστορικές πηγές και οι μαρτυρίες είναι αδιαψευστες. Από τον 15ο αιώνα ήδη, οι πηγές μιλούν για περιορισμούς στην ελληνική παιδεία. Ο πρώτος Πατριάρχης μετά την Άλωση, Γεννάδιος Σχολάριος, το 1460 σημειώνει: «πού τα παιδευτήρια της σοφίας; Κατεπόθησαν υπό του Μωάμεθ». Ο Θεοδόσιος Ζυγομαλάς γράφει το 1570 ότι «εν δουλεία όντες, τα ελευθέροις ανήκοντα μαθήματα σπουδάζειν κωλύονται». Ο Άγγλος περιηγητής George Sandys καταγράφει πως «το φως της γνώσης δεν επιτρέπεται… από τα άγρια κτήνη της ανθρωπότητας». Ο Ιησουΐτης François Richard μιλά για διώξεις σκληρότερες από εκείνες του Νέρωνος και του Διοκλητιανού.

Εν συνεχεία στον 17ο και 18ο αιώνα οι μαρτυρίες πυκνώνουν. Ο Sir Paul Rycaut αναφέρει κρυφά σχολεία και κρυφές εκκλησίες. Ο Στέφανος Κανέλλος και ο Ιάκωβος Ρίζος-Νερουλός καταγράφουν διδασκαλία «εν σκότει και προφυλακτά από τους Τούρκους». Ο Κωνσταντίνος Κούμας περιγράφει σχολείο στη Λαρίσα, που άνοιξε μετά από 24 χρόνια κλειστό λόγω σκληρών διώξεων και περιορισμών. Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος αναφέρει ότι το σχολείο της Σμύρνης διώχθηκε για το «έγκλημα» ότι δίδασκε Μαθηματικά και Φιλοσοφία. Τέλος, το γνωστό φιρμάνι Χάτ-ι Χουμαγιούν (1856) το οποίο είχε ως στόχο την παραχώρηση πολιτικών, αστικών και θρησκευτικών δικαιωμάτων στους χριστιανούς παραδέχεται έστω και έμμεσα ότι Οθωμανοί αξιωματούχοι εμπόδιζαν τη λειτουργία και την επισκευή σχολείων.

Και μέσα σε αυτό το σκοτάδι, ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει να γίνει στον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, τον «αγράμματο διαφωτιστή», που μέσα σε 16 χρόνια ίδρυσε περίπου 200 σχολεία, αφυπνίζοντας την παιδεία στην Ήπειρο και τη Στερεά Ελλάδα. Στις Διδαχές του προτρέπει τους γονείς:

«Να σπουδάζετε και εσείς, αδελφοί μου, να μανθάνετε γράμματα όσον ημπορείτε. Και αν δεν εμάθετε οι πατέρες, να σπουδάζετε τα παιδιά σας, να μανθάνουν τα ελληνικά, διότι και η Εκκλησία μας είνε εις την ελληνικήν».

Αυτά είναι τα αληθινά κρυφά σχολειά της Ελλάδας· κινούμενα, μετακινούμενα, ζωντανά, προσαρμοσμένα στις δύσκολες εποχές, με δασκάλους και ιερείς που δίδασκαν στα μοναστήρια, στα βουνά και στις απομονωμένες σπηλιές. Ο περίφημος πίνακας του Γύζη δεν είναι μύθος, όπως κάποιοι αδαείς ισχυρίζονται, αλλά μια συμβολική απόδοση του πνεύματος της αντίστασης.

Το Κρυφό Σχολειό δεν είναι τόπος ούτε αίθουσα, είναι ιδέα· η γνώση που επιβιώνει παρά την καταπίεση, η ελληνική γλώσσα που διασώζεται, η ταυτότητα που φυλάσσεται ζωντανή από γενιά σε γενιά. Όσοι ισχυρίζονται το αντίθετο, δεν αντιμάχονται έναν πίνακα ή ένα παραμύθι, αλλά αγνοούν το ιστορικό γεγονός, διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και προσβάλλουν τη μνήμη των αγώνων μας. Από τον 15ο αιώνα μέχρι τον 19ο, η ιστορική αλήθεια είναι αδιάψευστη: Οι Έλληνες υπόδουλοι δίδασκαν, μάθαιναν και μετέφεραν το φως της παιδείας ενάντια σε κάθε απαγόρευση, έμμεση ή άτυπη, και ο Κοσμάς ο Αιτωλός μαζί με τους κληρικούς (πραγματικούς διαφωτιστές) ήταν οι ηγετικές μορφές αυτής της πνευματικής αντίστασης. Το Κρυφό Σχολειό δεν ήταν ποτέ «ανύπαρκτο». Ήταν και είναι σύμβολο αντοχής, μόρφωσης και ελευθερίας και αυτήν την αλήθεια κανένας «ιστορικός του ψαροντούφεκου» δεν μπορεί να την σβήσει.

✍ Στυλ. Καβάζης

ΕΠΙΜΕΤΡΟΝ

Ο Άγγλος καθηγητής Noehden το 1828 αναφέρει το Γυμνάσιον Μηλιωτικόν (Μηλιές Πηλίου) ότι «ήταν αρκετά μακρυά από το φθονερό μάτι του Τούρκου κυβερνήτη».

Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων το 1821 γράφει ότι «Το σχολείον της Σμύρνης εδιώκετο, δια μόνον έν μεγάλον έγκλημα, ότι διδάσκει μαθηματικά και φιλοσοφία», ενώ ταυτόχρονα αναρωτιέται «ποίον σχολείον ηδύνατο να σταθεί εις την Ελλάδα;».

Ο Σ. Τρικούπης στην Ιστορία της Ελ. Επαναστάσεως αναφέρει σχετικά με τα αλληλοδιδακτικά σχολεία Χανίων και Ρεθύμνου το 1821 ότι «εθεωρήθησαν σχολεία αποστασίας και πολέμου, εκλείσθησαν μεσούντος του Μαρτίου και οι διδάσκαλοι εφυλακίσθησαν».

Ο Μακάριος Χριστιανόπουλος (Μαριδάκης) το 1743 γράφει αναφερόμενος «εις σένα τέκνον όπου μήτε ελληνικήν, μήτε λατινικήν έλαβες μάθησιν. Έμαθες να διαβάζεις ελευθέρως, ίσως μήτε ελευθέρως, εις τα απλά της εκκλησίας μας βιβλία», παρόλο που ζούσε στη «χρυσή πεντηκονταετία» 1720-1770, όπου οι διωγμοί κατά της παιδείας ήταν ελάχιστες με άνθιση σχολείων.

Ο Ευγένιος Βούλγαρις το 1771 αναφέρει ρητά ότι είναι «επικίνδυνο» να μαθαίνεις ελληνικά γράμματα. Να σημειωθεί ότι πρόκειται για κορυφαίο του ελληνικού διαφωτισμού, ο οποίος γνώριζε την κατάσταση της παιδείας των Ελλήνων στην Οθωμανική αυτοκρατορία όσο ελάχιστοι, διδάσκοντας Νεύτωνα, Καρτέσιο και Βολταίρο στα Γιάννενα, την Κοζάνη, το Άγιο Όρος και στην Κωνσταντινούπολη επί 20 έτη.

Ο Νίκος Δραγούμης αναφέρει για τον πατέρα του Μάρκο Δραγούμη ότι «εκαυχάτο πάντοτε ότι εδάρη υπό Οθωμανού χάριν των ελληνικών γραμμάτων» και ότι πάντα υπήρχε ένας μαθητής ο οποίος πρόσεχε από το παράθυρο μήπως αντιληφθεί κανείς ότι γίνονταν μάθημα.

Την ίδια περίοδο ο Μελέτιος Πηγάς αναφέρει 30 χιλιάδες κομμένες γλώσσες στην Αίγυπτο επειδή «μιλούσαν ελληνικά».

Στο ίδιο μήκος κύματος πηγές για την δίωξη της παιδείας έχουμε το 1627 από Πατριάρχη Αλεξανδρείας Μητροφάνη Κριτόπουλο, τον διάδοχό του Γεράσιμο Α’ το 1631.

Έχουμε τη μαρτυρία του Thomas Smith το 1680, του Ηλία Μηνιάτη το 1688, του Γεωργίου Φατζέα, μητροπολίτη Φιλαδελφείας το 1760, του Αδαμαντίου Κοραή το 1801 στο «Σάλπισμα Πολεμιστήριον» («μας στερούσι τα αναγκαία μέσα να συστήσωμεν σχολεία»), καθώς και σε κείμενο Κρητών επαναστατών το 1866.

https://www.antibaro.gr/article/40964

Τα του Σινά υπό εκβιασμόν κόντρα στο διεθνές δίκαιο !

 Posted on 14 Ιουλίου, 2026

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ

Τρίτη 14 Ιουλίου 2026

Ο Μοναχός Παΐσιος της Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού


 

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ

Το τσουνάμι που έσωσε την Ποτίδαια από την πολιορκία των Περσών είναι το πρώτο τεράστιο κύμα που έχει καταγραφεί στην ιστορία

 


Ο Ηρόδοτος καταγράφει μια περιγραφή ενός τσουνάμι στην αρχαία Ποτίδαια. [Credit: Guillermo Carvajal / labrujulaverde.com]

Τον χειμώνα του 479 π.Χ., ένα κολοσσιαίο κύμα ξεπήδησε από τα νερά του Τορωναίου κόλπου και κατάπιε εκατοντάδες Πέρσες στρατιώτες. Ο Ηρόδοτος το κατέγραψε ως θεϊκή τιμωρία από τον θεό Ποσειδώνα. Η σύγχρονη επιστήμη το επιβεβαιώνει ως το πρώτο τεκμηριωμένο τσουνάμι στην ιστορία.

Το Αιγαίο Πέλαγος κρύβει μυστικά που ούτε οι Ολύμπιοι θεοί δεν μπορούσαν να φανταστούν. Κάτω από τα νερά του, οι τεκτονικές πλάκες χορεύουν έναν επικίνδυνο βαλς που, κατά καιρούς, ταράζει βίαια τη γη και εξαπολύει μια θαλάσσια μανία ικανή να σβήσει πόλεις από τον χάρτη. Όμως, το 479 π.Χ., αυτή η μανία δεν ήταν καταστροφή, αλλά σωτηρία.

Η Ποτίδαια ήταν μια αποικία που ιδρύθηκε από τους Κορίνθιους γύρω στο 600 π.Χ., χτισμένη στο στενότερο σημείο της χερσονήσου της Παλλήνης (γνωστή σήμερα ως Κασσάνδρα), της δυτικότερης από τις τρεις χερσονήσους που εκτείνονται προς το Αιγαίο Πέλαγος από τη Χαλκιδική, στη βόρεια Ελλάδα. Η στρατηγική της θέση, με θέα στον Κόλπο του Τορωναίου, την έκανε περιζήτητο στόχο για κάθε επεκτατική αυτοκρατορία.


Ένας παλιός χάρτης της Χαλκιδικής που δείχνει τη θέση της Ποτίδαιας, η οποία μετονομάστηκε σε Κασσάνδρεια από τον Μακεδόνα στρατηγό Κάσσανδρο.
 [
Credit: William Robert Shepherd / Wikimedia Commons]

Ήταν ο χειμώνας του 479 π.Χ. Ο Β' Περσικός Πόλεμος, η σύγκρουση που έφερε αντιμέτωπες τις ελληνικές πόλεις-κράτη με τον περσικό κολοσσό, βρισκόταν στο αποκορύφωμά του. Ενώ στην ηπειρωτική χώρα διεξάγονταν μάχες που θα καθόριζαν τη μοίρα της Δύσης, στον Πέρση στρατηγό Αρτάβαζο ανατέθηκε η αποστολή να καταλάβει την Ποτίδαια.

Για τρεις ολόκληρους μήνες, οι Πέρσες στρατιώτες κρατούσαν την πόλη υπό πολιορκία. Οι κάτοικοι της Ποτίδαιας αντιστέκονταν, αλλά τα εφόδιά τους εξαντλούνταν. Η παράδοση φαινόταν θέμα χρόνου. Τότε ήταν που ο Αρτάβαζος, απελπισμένος να σπάσει το αδιέξοδο, βρήκε αυτό που θεώρησε ως την τέλεια ευκαιρία.

Τα νερά του Τορωναίου κόλπου, που συνήθως έφταναν μέχρι τα τείχη της πόλης, άρχισαν να υποχωρούν, αποκαλύπτοντας έναν απέραντο βυθό που είχε μετατραπεί σε βάλτο. Για τους Πέρσες, αυτό ήταν ένα θεϊκό σημάδι. Μπροστά τους άνοιξε ένας δρόμος. Μπορούσαν να περάσουν με τα πόδια στη χερσόνησο της Παλλήνης και να καταλάβουν την πόλη από τα νώτα.

Αυτό που δεν γνώριζαν ήταν ότι η υποχώρηση των νερών δεν ήταν ευλογία, αλλά προειδοποίηση για μια επικείμενη καταστροφή.


Ερείπια των τειχών της αρχαίας Ποτίδαιας.
[Credit: Vickyargi / Wikimedia Commons]

Η τιμωρία του Ποσειδώνα

Οι Πέρσες προχωρούσαν με αυτοπεποίθηση. Όταν είχαν διανύσει τα δύο πέμπτα της διαδρομής, με τα τρία πέμπτα να απομένουν ακόμη μέχρι την Παλλήνη, η θάλασσα τους κατέκλυσε.

Ήταν μια μεγάλη παλίρροια, ψηλότερη, σύμφωνα με τους ντόπιους, από οποιαδήποτε άλλη από τις πολλές που είχαν συμβεί στο παρελθόν. Ένα γιγαντιαίο κύμα, βίαιο και απροσδόκητο, παρέσυρε τους Πέρσες στρατιώτες.

Όσοι δεν ήξεραν κολύμπι πνίγηκαν. Όσοι ήξεραν, τους πρόφτασαν τα πλοία της Ποτίδαιας, τα οποία έπλευσαν για να τους εξοντώσουν. Εκατοντάδες Πέρσες στρατιώτες χάθηκαν εκείνη την ημέρα. Ο στρατός του Αρτάβαζου αποδεκατίστηκε. Η Ποτίδαια σώθηκε.


Το 315 π.Χ., ο Κάσσανδρος ίδρυσε εκ νέου την πόλη με το όνομα Κασσάνδρεια και κατασκεύασε ένα κανάλι που ένωνε τους δύο κόλπους. Σήμερα, η σύγχρονη πόλη ονομάζεται Νέα Ποτίδαια. [Credit: airphotogr / depositphotos.com]

Η περιγραφή του Ηροδότου

Ο πατέρας της ιστορίας, ο Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς, κατέγρ

αψε αυτό το επεισόδιο στις «Ιστορίες» του. Στο όγδοο βιβλίο, γνωστό ως «Ουρανία», περιγράφει με πλούσιες λεπτομέρειες όχι μόνο το φυσικό φαινόμενο, αλλά και την ερμηνεία που έδωσαν οι ίδιοι οι κάτοικοι της Ποτίδαιας για το γεγονός.

Οι Ποτιδαίοι λένε ότι η αιτία της παλίρροιας και της πλημμύρας, καθώς και της καταστροφής των Περσών, ήταν η εξής: ότι οι ίδιοι οι Πέρσες που χάθηκαν στη θάλασσα είχαν διαπράξει ιεροσυλία εναντίον του ναού του Ποσειδώνα και του αγάλματός του που βρισκόταν στα προάστια της πόλης τους, και λέγοντας ότι αυτή ήταν η αιτία, νομίζω ότι έχουν δίκιο.

Ηρόδοτος, Ιστορίες VIII.129

Ο Ηρόδοτος καταγράφει έτσι την τοπική εκδοχή: ο θεός της θάλασσας, προσβεβλημένος από τη βεβήλωση του ιερού του, είχε τιμωρήσει τους εισβολείς με το δικό του όπλο, το νερό. Όμως ο ιστορικός, αν και σέβεται αυτή την εξήγηση, υπονοεί ότι το φαινόμενο ήταν πραγματικό, παρατηρήθηκε και μετρήθηκε από όσους επηρεάστηκαν άμεσα.

«Μια μεγάλη παλιρροιακή πλημμύρα, υψηλότερη από οποιαδήποτε άλλη από τις πολλές που είχαν συμβεί στο παρελθόν», γράφει. Και προσθέτει ότι η υποχώρηση του νερού διήρκεσε πολύ καιρό. Αυτή η περιγραφή αποτελεί την πρώτη ιστορική τεκμηρίωση ενός τσουνάμι στην ιστορία της ανθρωπότητας.


Τι συνέβη πραγματικά;

Οι σύγχρονοι επιστήμονες έχουν αναλύσει την περιγραφή του Ηροδότου και την έχουν συγκρίνει με τις τρέχουσες γεωλογικές γνώσεις. Το συμπέρασμα είναι ότι αυτό που περιγράφει ο Έλληνας ιστορικός ταιριάζει απόλυτα με ένα τσουνάμι.


Ερείπια στην ακτή της Ποτίδαιας.
[Credit: hdesislava / depositphotos.com]

Ένα τσουνάμι δεν είναι απλώς ένα μεγάλο κύμα. Πρόκειται για μια σειρά τεράστιων κυμάτων που δημιουργούνται από τη μετατόπιση μεγάλου όγκου νερού, συνήθως λόγω υποθαλάσσιων σεισμών, κατολισθήσεων ή ηφαιστειακών εκρήξεων.

Στην περίπτωση της Ποτίδαιας, η προέλευση ενός τέτοιου φαινομένου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Τα ιστορικά αρχεία δεν αναφέρουν την εμφάνιση καταιγίδας, αποκλείοντας έτσι την πιθανότητα ενός μετεωρολογικού τσουνάμι (κύματα που δημιουργούνται από ξαφνικές αλλαγές στην ατμοσφαιρική πίεση). Η πιο εύλογη εξήγηση είναι ένας σεισμός σημαντικού μεγέθους στο βόρειο Αιγαίο.

Οι σεισμολόγοι εκτιμούν ότι ο σεισμός που προκάλεσε το τσουνάμι είχε μέγεθος 7,0 στην κλίμακα μεγέθους επιφανειακών κυμάτων (Ms). Το επίκεντρό του θα βρισκόταν κάπου στη Μακεδονία, ενώ έφτασε σε ένταση IX στην κλίμακα Mercalli, που σημαίνει «βίαιος».

Το Αιγαίο Πέλαγος είναι μια περιοχή με υψηλή σεισμική δραστηριότητα. Η Αιγαιακή πλάκα εκτείνεται προς βορρά και νότο λόγω της σύγκλισης της Αφρικανικής πλάκας, η οποία υποβυθίζεται κάτω από την Ευρασιατική πλάκα κατά μήκος της Ελληνικής ζώνης υποβύθισης. Αυτή η συνεχής κίνηση δημιουργεί τάσεις που εκλύονται ως σεισμοί, μερικές φορές με καταστροφικές συνέπειες.

Το τσουνάμι της Ποτίδαιας, ωστόσο, δεν ήταν καταστροφικό για τους Έλληνες. Παραδόξως, αποτέλεσε τη σωτηρία τους.


Η αρχαιολογία επιβεβαιώνει την ιστορία

Για αιώνες, η περιγραφή του Ηροδότου θεωρούνταν από ορισμένους ως μύθος, ως ιστορική υπερβολή. Όμως, το 2012, μια ομάδα ερευνητών παρουσίασε στην ετήσια συνάντηση της Σεισμολογικής Εταιρείας της Αμερικής αρχαιολογικά στοιχεία που επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητα του γεγονότος.


Οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα ιζημάτων στον Θερμαϊκό Κόλπο, κοντά στη Θεσσαλονίκη. Σε βάθος που αντιστοιχεί στον 5ο αιώνα π.Χ., εντόπισαν ενδείξεις ενός θαλάσσιου φαινομένου υψηλής ενέργειας. Με άλλα λόγια, μεγάλα κύματα. Βρήκαν μεγάλες ποσότητες κεραμικών και κοχυλιών που χρονολογούνται πριν από 2.500 χρόνια, τα οποία είχαν παρασυρθεί από τον βυθό και μεταφερθεί στην ενδοχώρα από το τσουνάμι.

Η αρχαιολογία απέδειξε ότι ο Ηρόδοτος είχε δίκιο. Το τσουνάμι της Ποτίδαιας δεν ήταν μύθος. Ήταν ιστορία.

Σήμερα, η βόρεια περιοχή της Ελλάδας, η οποία είναι πυκνοκατοικημένη, δεν θεωρείται περιοχή υψηλού κινδύνου για τσουνάμι. Ωστόσο, σεισμικά μοντέλα δείχνουν ότι ένας σεισμός παρόμοιος με αυτόν του 479 π.Χ. θα μπορούσε να προκαλέσει ένα καταστροφικό κύμα στις μέρες μας.

Οι ερευνητές έχουν ζητήσει να συμπεριληφθεί η περιοχή στα σχέδια πρόληψης καταστροφών. Διότι, όπως γνώριζαν καλά οι Ποτίδαιοι, το Αιγαίο Πέλαγος μπορεί να είναι τόσο σύμμαχος όσο και εχθρός.

ΑΝΑΣΚΑΦΗ