Σήμερα 5 Ιουνίου 2026 εορτάζουν:

 

Άγιος Δωρόθεος Ιερομάρτυρας επίσκοπος Τύρου

Άγιος Μάρκος ο νεομάρτυρας o «ἐν Χίῳ»

Άγιοι Δέκα Μάρτυρες εν Αιγύπτω

Άγιος Χριστόφορος από τη Ρώμη

Άγιος Κόνων από τη Ρώμη

Μνήμη της επενεχθείσης ημίν φοβεράς απειλής και ανάγκης, εν τη των βαρ....

Άγιος Νόννος

Άγιος Θεόδωρος Γιάροσλαβ ο Δούκας

Άγιος Boniface

Άγιος Πλούταρχος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου

Όσιος Θεόδωρος επίσκοπος Τύρου

 

Επιτρέπονται όλες οι τροφές

Άγιος Μάρκος ο νεομάρτυρας o «ἐν Χίῳ»

 

Άγιος Μάρκος ο νεομάρτυρας o «ἐν Χίῳ»

Ημερομηνία Εορτής:	05/06/2026
Τύπος εορτής:	Σταθερή. Εορτάζει στις 5 Ιουνίου εκάστου έτους.
Άγιοι που εορτάζουν:	Αγιος Μαρκος ο Νεομαρτυρας O «εν Χιω» (; - 1801)
Ιερά Λείψανα:	Απότμημα του Ιερού Λειψάνου του Αγίου βρίσκεται στη Μητρόπολη Χίου.
Τελευταία ενημέρωση:	02/04/2010 00:50
Περιεχόμενα:	Βιογραφία Λειτουργικά κείμενα Αγιογραφίες / Φωτογραφίες Σχετικές συνδέσεις Παραπομπές

Βιογραφία

Μᾶρκον ἔχεις καύχημα Χίος μέγα, ἠδέ τε σεπτόν·
Λαμπρὰν τεύξαντα, αἵματι Μαρτυρίου,
Οὔνεκα Κύριον αἴνει ὄλβια, ὅς τά σοι δῶκε.

Ο Άγιος Μάρκος γεννήθηκε στη Σμύρνη. Ο πατέρας του καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και ονομαζόταν Χατζή Κωνσταντής, ή δε μητέρα του από τη Σμύρνη και ονομαζόταν Μαρία. Ο ίδιος παντρεύτηκε το έτος 1788 μ.Χ. Μπλέχτηκε όμως στην Έφεσο με άλλη χριστιανή γυναίκα και κάποια ημέρα συνελήφθησασν επ' αυτοφώρω. Ο άγιος και η ερωμένη του αρνήθηκαν την πίστη τους ενώπιον του κριτή.

Ο Μάρκος, γρήγορα αισθάνθηκε τύψεις συνειδήσεως για την εξωμοσία του, πήγε με δάκρυα και εξομολογήθηκε σε κάποιο πνευματικό, ο όποιος τους διευκόλυνε να φύγουν στη Σμύρνη. Από εκεί, αφού επιβιβάστηκαν σε πλοίο που πήγαινε στην Τεργέστη, το 1792 μ.Χ., αποβιβάστηκαν στη Βενετία, όπου χρίστηκαν με Άγιο Μύρο, κοινώνησαν και παντρεύτηκαν. Αργότερα, ο Μάρκος, αφού περιπλανήθηκε σε διάφορους τόπους, αποφάσισε να μαρτυρήσει για τη χριστιανική πίστη και επέστρεψε στη Χίο και από εκεί στην Έφεσο.

Στην πόλη αυτή συνάντησε τον πνευματικό του και εξομολογήθηκε τον πόθο του, αλλά ο πνευματικός του τον απέτρεψε, λόγω ανοικοδομήσεως του νέου Ναού και του πρόσφατου τότε μαρτυρίου του Αγίου Νεομάρτυρα Γεωργίου, οι Τούρκοι ήταν πολύ εξαγριωμένοι και θα γκρέμιζαν τον Ναό αυτό. Όποτε ο μάρτυς αναγκάσθηκε να επιστρέψει στη Χίο.

Εκεί, αφού προσευχήθηκε και κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων, πήγε στο κριτήριο, όπου με θάρρος κήρυξε τη χριστιανική του πιστή. Παρά τις κολακείες του κριτή, ο μάρτυρας παρέμεινε αμετάπειστος. Τότε τον έκλεισαν στη φυλακή, όπου υπέστη σκληρά και ανελέητα βασανιστήρια. Όταν για δεύτερη φορά τον οδήγησαν στον κριτή, ο Μάρκος και πάλι ομολόγησε τον Χριστό. Οι Τούρκοι εξαγριωμένοι τον γκρέμισαν από τις σκάλες και τον έκλεισαν πάλι στη φυλακή, όπου αυτή τη φορά τον βασάνισαν ακόμα πιο φρικτά. Αλλά ο Μάρκος, αντί να γογγύζει, έψαλλε ευχαριστημένος.

Οι χριστιανοί της Χίου, όταν έμαθαν την υπομονή του μάρτυρα, άρχισαν να νηστεύουν και να προσεύχονται στον Θεό, για να τον ενισχύσει στον μαρτυρικό του αγώνα. Ο Μάρκος αφού κοινώνησε και πάλι των αχράντων μυστηρίων μέσα στη φυλακή, για τρίτη φορά ομολόγησε τον Χριστό μπροστά στον κριτή. Τελικά τον οδήγησαν στον τόπο της εκτέλεσης και τον αποκεφάλισαν στις 5 Ιουνίου 1801 μ.Χ., ημέρα Τετάρτη και ώρα 02.00 το πρωί στη Χίο. Τότε όλοι οι Χριστιανοί της Χίου, έψαλλαν ύμνους ευχαριστήριους στον Θεό για την λαμπρή μαρτυρία του Νεομάρτυρα Μάρκου.

Λιγότερα (-)

Λειτουργικά κείμενα

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ´. Θείας πίστεως.
Πᾶσαν εὔφρανας, τὴν νῆσον Χίον, Μάρτυς ἔνδοξε Μάρκε θεόφρον, ἀνάγκη ῥύξας λαμπρῶς τὴν εὐσέβειαν, καὶ κατῄσχυνας τὴν πλάνην τὴν βέβηλον, ἐν τοῖς σοῖς λόγοις καὶ ἄθλοις θεόσοφε. Ὡς οὗν ἔτυχες, οὗπερ ἐπόθεις ἀοίδιμε, μνημόνευε ἡμῶν τῶν εὐφημούντων σε.

Κοντάκιον
Ἦχος πλ. δ´. Τῇ ὑπερμάχῳ.
Τοῖς παρεστῶσι τῇ σορῷ σου Μάρκε ἔνδοξε, καὶ προσκυνοῦσί σου πιστῶς τὰ θεῖα λείψανα, τὴν τοῦ Πνεύματος πρεσβείαις σου δίδου χάριν, τὴν σκηνώσασαν ἐν...

Περισσότερα (+)

Αγιογραφίες / Φωτογραφίες

Άγιος Μάρκος ο νεομάρτυρας o «ἐν Χίῳ»

Άγιος Μάρκος ο νεομάρτυρας o «ἐν Χίῳ» (Ιερός Ναός Αγίων Τριών Νε....

Καλαμάτα: Ξεπουλούν σε Ισραηλινούς το παραλιακό μέτωπο.

 Posted on 4 Ιουνίου, 2026

3 Ιουνίου 2026

Η αποκάλυψη του σχεδίου της ισραηλινής εταιρείας IDM Capital προκαλεί αγανάκτηση στην Καλαμάτα καθώς 200 στρέμματα στη Δυτική Παραλία (περιοχή Μπουρνιά), παραδίνονται για να δημιουργηθεί ένα τουριστικό παραθεριστικό χωριό το οποίο θα κόψει την πρόσβαση στην παραλία σε όλους τους κατοίκους της πόλης.

Το αποικιοκρατικό σχέδιο της ισραηλινής εταιρείας IDM Capital προβλέπει την «ανάπτυξη σύγχρονου, πολυτελούς τουριστικού παραθεριστικού χωριού στο δυτικό τμήμα της παραλίας του Δήμου Καλαμάτας» της εταιρείας «IDM KALAMATA ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε.».

Η επένδυση έχει  υποβληθεί στην Εnterprise Greecε Η IDM Kalamata ζητά να υπαχθεί το έργο στον ν. 4864/2021 ως Στρατηγική Επένδυση κατηγορίας 1 (αβ).

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ζητά ειδική χωροθέτηση μέσω ΕΣΧΑΣΕ — Ειδικού Σχεδίου Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων — και ταχεία αδειοδότηση. Ζητά επίσης να αξιοποιηθούν τα άρθρα 5 και 6 του νόμου για παραχώρηση χρήσης αιγιαλού και παραλίας.

Τι θέλει να χτίσει η ισραηλινή εταιρεία IDM Kalamata

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της επένδυσης το Nika Bay Resort θα αναπτυχθεί σε έκταση 200 στρεμμάτων στον Μπουρνιά υπό τη μορφή «τουριστικού χωριού» με πολυτελείς κατοικίες και ξενοδοχείο σε δομημένη έκταση 40 στρεμμάτων.

Η ανάπτυξη – τσιμεντοποίηση θα αναπτυχθεί σε παραθαλάσσια έκταση συνολικής επιφάνειας 205.743 τετραγωνικών μέτρων και περιλαμβάνει ξενοδοχειακή μονάδα 5 αστέρων καθώς και πολυτελείς κατοικίες υψηλών προδιαγραφών, με συνολική επιφάνεια δόμησης περίπου 39.700 τ.μ.

Συνολικά προβλέπεται η δημιουργία 140 δωματίων και 248 κατοικιών. Το έργο περιλαμβάνει υποδομές φιλοξενίας, εστίασης, ευεξίας και αναψυχής, όπως εστιατόρια, χώρους πολιτισμού και χαλάρωσης, εγκαταστάσεις αθλητισμού και ήπιων θαλάσσιων δραστηριοτήτων, εμπορικές χρήσεις μικρής κλίμακας, καθώς και οργανωμένους κοινόχρηστους χώρους πρασίνου.

O συνολικός προϋπολογισμός του επενδυτικού σχεδίου ανέρχεται, όπως προαναφέρθηκε σε περίπου 136,5 εκατ. ευρώ.

Είναι χαρακτηριστικό της πρεμούρας της κυβέρνησης να περάσει στα σιωπηλά η θηριώδης επένδυση ότι για το έργο έγινε δημόσια διαβούλευση μόλις 10 ημερών.  Συγκεκριμένα η δημόσια διαβούλευση στην Enterprise Greece εμφανίζεται να άρχισε στις 11/03/2026 και να έληγε στις 21/03/2026, δηλαδή σε διάστημα δέκα ημερών, με αποτέλεσμα να υπάρξουν μόνο 39 σχόλια.

Γιατί οι κάτοικοι δεν θα έχουν πρόσβαση στην παραλία

Το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο το ξενοδοχείο και οι βίλες.  Είναι ότι η επένδυση πάει να περάσει ως στρατηγική, άρα με ειδικό πολεοδομικό εργαλείο και ταχύτερη διαδικασία, σε μια ευαίσθητη παραλιακή περιοχή. Οι αντιρρήσεις που εμφανίζονται στη διαβούλευση και στα τοπικά δημοσιεύματα εστιάζουν κυρίως σε 2 σημεία:

1] Στη χρήση και προσβασιμότητα του αιγιαλού. Ο ν. 4864/2021 επιτρέπει, για στρατηγικές επενδύσεις, παραχώρηση χρήσης αιγιαλού, παραλίας, θαλάσσιου χώρου ή πυθμένα στον φορέα της επένδυσης, μετά από τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Αυτό είναι το πιο ευαίσθητο πολιτικά και νομικά σημείο, γιατί ακουμπά το αν η παραλία παραμένει ουσιαστικά ελεύθερα προσβάσιμη.

2] Στη μεταβολή του πολεοδομικού σχεδιασμού. Ο χαρακτηρισμός της επένδυσης ως στρατηγικής μεταφέρει την ευθύνη για τον πολεοδομικό σχεδιασμό από τον δήμο της Καλαμάτας στους ίδιους τους επενδυτές, δηλαδή την ισραηλινή εταιρεία IDM Kalamata. Αυτό σημαίνει ότι ο δήμος δεν θα έχει κανένα λόγο στο σχεδιασμό της επένδυσης.

Στα «κάγκελα» ο Μπένος

Ο Σταύρος Μπένος, πρώην δήμαρχος Καλαμάτας και βουλευτής του νομού, το 2021 ανέλαβε επικεφαλής από την κυβέρνηση Μητσοτάκη για την ανασυγκρότηση της Εύβοιας μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές. Η απόφαση αυτή είχε προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις για την επιλογή του εμβληματικού δημάρχου της πόλης να αναλάβει έργο για την κυβέρνηση της ΝΔ.

Σήμερα ο Σταύρος Μπένος εμφανίζεται ως ένας εκ των κύριων πολέμιων της επένδυσης από την ισραηλινή εταιρεία IDM Kalamata.

Με δήλωσή του κατακεραυνώνει την τουριστική επένδυση που σχεδιάζεται στη Δυτική Παραλία της Καλαμάτα επισημαίνοντας:

«Τις ημέρες αυτές ανακοινώθηκε με πομπώδη τρόπο η προώθηση μεγάλης Τουριστικής Επένδυσης στη Δυτική Παραλία (περιοχή Μπουρνιά) μέσω της υπαγωγής στον ν. 4864/2021 ως Στρατηγική Επένδυση κατηγορίας 1 (αβ).

Η μέθοδος αυτή και η εφαρμογή της στη συγκεκριμένη περιοχή μοναδικού και παρθένου βιοκλιματικού περιβάλλοντος, είναι προφανώς αντισυνταγματική, αφού αν υλοποιηθεί, θα προκαλέσει ακραία βλαπτική μεταβολή και υποβάθμιση του πολεοδομικού κεκτημένου της περιοχής (Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο 2011)».

Ο Σταύρος Μπένος, επισημαίνει ότι είναι πολλαπλές οι αρνητικές συνέπειες της σχεδιαζόμενης επένδυσης και στέκεται ιδιαίτερα σε δύο σημεία και συγκεκριμένα:

1] Μεταφέρει την κορυφαία αρμοδιότητα του Πολεοδομικού Σχεδιασμού από τον Δήμο και το Δημοτικό Συμβούλιο που εκπροσωπούν ΤΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ σε πλέγμα ανεξέλεγκτων ιδιωτικών συμφερόντων.

2] Καταργεί το μείζον Δημόσιο Αγαθό της ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑΣ των πολιτών στην παραλία τους, αφού προβλέπεται από σχετικό νόμο «η παραχώρηση χρήσης αιγιαλού και παραλίας, καθώς και η υλοποίηση συνοδών έργων υποδομής».

Ο πρώην δήμαρχος της πόλης που έχει συνδέσει το όνομά του με την ανασυγκρότηση της Καλαμάτας μετά τον φονικό σεισμό του 1986, καταλήγει σημειώνοντας:

«Το ανοικτό και προσβάσιμο παραλιακό μέτωπο αποτελεί το κορυφαίο όχημα ποιότητας ζωής και βιώσιμης ανάπτυξης του μέλλοντός μας. Θα επιτρέψουμε να αλλοιωθεί το παραλιακό μέτωπο και να γίνει έρμαιο ιδιωτικών σχεδιασμών και συμφερόντων;».

neostrategy.gr

Ένας Κόσμος Ανάποδα.

 Posted on 4 Ιουνίου, 2026

Στυλιανός Καβάζης

«Ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου, η συμπερίληψη και η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι διαπραγματεύσιμες αξίες». Έτσι ξεκινά η ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Κρήτης που απευθύνεται στην Γεωργία Λύρα φοιτήτρια Κοινωνιολογίας στο Ρέθυμνο επειδή τόλμησε να πει τα αυτονόητα. Με μεγάλες λέξεις, με βαρύγδουπες έννοιες, ειδικότερα την συμπερίληψη εάν έβαζα ένα ευρώ στην άκρη κάθε φορά που την άκουγα τα τελευταία χρόνια στον δημόσιο λόγο τώρα θα ήμουν εκατομμυριούχος. Αλλά και με την ηθική βεβαιότητα εκείνων που πιστεύουν ότι κατέχουν το μονοπώλιο της προόδου, της δημοκρατίας και της ευαισθησίας.

Και όμως, μέσα σε λίγες μόνο γραμμές, αποκαλύπτεται όλη η τραγική αντίφαση της εποχής μας. Διότι σε αυτόν τον ανάποδο κόσμο που πλέον ζούμε και είχε περιγράψει προφητικά ο Άλντους Χάξλεϋ σχεδόν πριν ένα αιώνα στο περίφημο δυστοπικό μυθιστόρημα του, δικαίωμα θεωρείται να προσβάλλεις την πίστη εκατομμυρίων ανθρώπων, αλλά όχι να αντιδράς στην προσβολή. Δικαίωμα θεωρείται να χλευάζονται σύμβολα, παραδόσεις και αξίες που κράτησαν όρθια μια κοινωνία επί αιώνες, αλλά όχι να εκφράζει ένας νέος άνθρωπος την αγανάκτησή του απέναντι σε αυτή την παρακμή.

Η φοιτήτρια δεν κάλεσε σε βία. Δεν ζήτησε αποκλεισμούς. Δεν αμφισβήτησε την ανθρώπινη αξία κανενός ανθρώπου. Εξέφρασε κάτι πολύ απλό,ότι αισθάνθηκε δηλαδή αποστροφή απέναντι σε βλάσφημα συνθήματα που βεβήλωναν την Παναγία (άκουσον άκουσον τέτοια βλασφημία ούτε οι πιο φανατικοί μουσουλμάνοι θα τολμούσαν), απέναντι σε μια ανίερη αισθητική πρόκλησης και απέναντι σε μια δημόσια εικόνα που, κατά τη γνώμη της, δεν εξέφραζε διεκδίκηση δικαιωμάτων αλλά άκρως επιθετική επίδειξη ιδεολογικής κυριαρχίας.

Και σαν να μην φτάνουν όλα αυτά αντί ένα Δημόσιο Πανεπιστήμιο παρακαλώ να υπερασπιστεί το δικαίωμα μιας φοιτήτριας να μιλήσει ελεύθερα, έσπευσε να τη φωτογραφίσει περίπου ως φορέα «ρητορικής μίσους».

Το συγκεκριμένο γεγονός είναι εξαιρετικά ανησυχητικό αλλά και επικίνδυνο γιατί το πανεπιστήμιο οφείλει να είναι χώρος σύγκρουσης ιδεών και όχι μηχανισμός ιδεολογικής πειθαρχίας. Οφείλει να προστατεύει ακόμη και τον λόγο που ενοχλεί την εκάστοτε κυρίαρχη αφήγηση. Αλλιώς δεν υπηρετεί τη δημοκρατία αλλά τον φόβο της διαφορετικής άποψης. Ποσώ μάλλον όταν συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο μιας και σήμερα φαίνεται πως υπάρχουν «επιτρεπόμενες» και «απαγορευμένες» ευαισθησίες.

Αν προσβληθεί μια ομάδα ακτιβιστών, κινητοποιούνται άμεσα επιτροπές, ανακοινώσεις και δημόσιες καταδίκες. Αν όμως προσβληθεί η πίστη, η ιστορική συνείδηση, η πολιτισμική αισθητική και το αξιακό υπόβαθρο της κοινωνικής πλειοψηφίας, τότε αυτό βαφτίζεται «πρόοδος», «ριζοσπαστισμός» ή «δικαίωμα στην έκφραση». Μα η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά. Δεν υπάρχουν δικαιώματα μόνο για όσους φωνάζουν πιο δυνατά χωρίς κανένα ίχνος σεβασμού στα αυτονόητα. Υπάρχουν και για εκείνους που νιώθουν ότι ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο πρόκλησης, απαξίωσης και πολιτισμικής αποδόμησης.

Νομίζω ότι αυτό εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι ένιωσαν ότι η φοιτήτρια εξέφρασε κάτι βαθύτερο από μια προσωπική ενόχληση και ταυτίστηκαν μαζί της. Εξέφρασε την κόπωση μιας ολόκληρης κοινωνίας που βλέπει ολοένα και συχνότερα την κοινή λογική να αντιμετωπίζεται ως «οπισθοδρόμηση» και κάθε αντίρρηση απέναντι στον ακραίο ακτιβισμό να βαφτίζεται αυτομάτως «μισαλλοδοξία».

Ένας πραγματικά κόσμος ανάποδα, όπου η προσβολή θεωρείται ελευθερία αλλά η αντίδραση στην προσβολή θεωρείται έγκλημα σκέψης.

Ένας κόσμος ανάποδα, όπου η ανεκτικότητα απαιτεί από τους πολλούς να σιωπούν, ενώ οι λίγοι δικαιούνται να προκαλούν χωρίς όρια.

Ένας κόσμος ανάποδα, όπου τα πανεπιστήμια που κάποτε υπήρξαν κοιτίδες ελεύθερου πνεύματος κινδυνεύουν να μετατραπούν σε χώρους στρεβλής και αρρωστημένης, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των καιρών, ιδεολογικής συμμόρφωσης. Δυστυχώς όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι μια φοιτήτρια μίλησε.

Αλλά ότι τόσοι πολλοί φοβούνται πλέον να πουν δημόσια πως συμφωνούν μαζί της.
Έφτασε η ώρα όμως να πούμε ως εδώ και μη παρέκει πριν φτάσει η κατάσταση να είναι μη αναστρέψιμη. Το χρωστάμε στα παιδιά μας να μιλάμε όταν βλέπουμε τον δημόσιο διάλογο να μετατρέπεται σε πεδίο φόβου και επιβολής. Το χρωστάμε στις επόμενες γενιές να υπερασπιστούμε το δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης, της πίστης, της πολιτισμικής ταυτότητας και της κοινής λογικής χωρίς να στιγματιζόμαστε. Γιατί μια κοινωνία που φοβάται να υπερασπιστεί τις αξίες της στο όνομα μιας δήθεν προόδου, είναι μια κοινωνία που σταδιακά παραιτείται από τον ίδιο της τον εαυτό.

Και όταν οι άνθρωποι σωπαίνουν από φόβο μήπως χαρακτηριστούν αρνητικά, τότε δεν κινδυνεύει μόνο η ελευθερία του λόγου. Κινδυνεύει η ίδια η δημοκρατία η οποία δυστυχώς στην εποχή μας έφτασε να λειτουργεί με δύο μέτρα και σταθμά σχεδόν πάντα εις βάρος αυτών που σέβονται πραγματικά την ελευθερία των άλλων.

facebook.com

ΑΚΤΙΝΕΣ

Οικουμενιστική ερμηνεία της δογματικής πλάνης του Filioque.

 Posted on 4 Ιουνίου, 2026

Αρχ. Παύλου Δημητρακοπούλου
Θεολόγου – συγγραφέως.
Εν Θεσσαλονίκη τη 4η Ιουνίου 2026.

Όπως είναι γνωστό, η κακόδοξη προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως του Filioque, την οποία εισήγαγε ο Παπισμός εδώ και χίλια χρόνια περίπου, δημιούργησε ένα αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ της Ορθοδόξου Ανατολής και της Παπικής Δύσεως, καθώς η εν λόγω κακοδοξία εξακολουθεί να παραμένει, δυστυχώς μέχρι σήμερα, βασική δογματική διδασκαλία των παπικών. Πολλοί οικουμενιστές σήμερα, προερχόμενοι κυρίως από τον ακαδημαϊκό χώρο, θέλησαν να δώσουν μια δική τους ερμηνεία στη δογματική αυτή πλάνη, στην προσπάθειά τους να γεφυρώσουν το χάσμα αυτό. Σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή το πρόβλημα του Filioque δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα πρόβλημα λεκτικής παρανοήσεως. Ένα πρόβλημα, δηλαδή, κακής αποδόσεως στην λατινική μετάφραση του ελληνικού κειμένου με λατινικές λέξεις, που δεν αποδίδουν επακριβώς το ελληνικό κείμενο.

Και άλλες φορές ασχοληθήκαμε με το θέμα αυτό. Εδώ απλώς θεωρήσαμε σκόπιμο να υπενθυμίσουμε ορισμένες αλήθειες, που αφορούν το θέμα της εκπορεύσεως του αγίου Πνεύματος, με την ευκαιρία των ημερών που διανύουμε, όπου εορτάζουμε τα μεθέορτα της μεγάλης Δεσποτικής Εορτής της Πεντηκοστής.

Την κακόδοξη προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως δεν είναι δυνατόν να την αξιολογήσει κανείς ορθά, αν την θεωρήσει απλώς ως πρόβλημα όρων και λέξεων, αλλά μόνον όταν την θεωρήσει στις ιστορικοδογματικές του διαστάσεις, που είναι και οι πραγματικές του διαστάσεις. Ας παραθέσουμε κατ’ αρχήν ορισμένα ιστορικά στοιχεία.

Τα πρώτα σπέρματα της αιρέσεως του Filioque πρέπει να τα αναζητήσουμε στον Νεοπλατωνισμό και στο θρησκειοφιλοσοφικό σύστημα του ιερού Αυγουστίνου, ο οποίος ενώ ήταν γνώστης του Νεοπλατωνισμού, (είχε μάλιστα θητεύσει σε και σε αιρετικές ομάδες, όπως οι Μανιχαίοι), αγνοούσε δυστυχώς την θεολογία των ελλήνων Πατέρων. Όπως παρατηρεί ο αείμνηστος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κυρός Παν. Τρεμπέλας: «το Filioque εμφανίζεται διά πρώτην φοράν παρά τω Αυγουστίνω». Λέγει ο ιερός Αυγουστίνος στο περί Τριάδος, (DeTrinitate), έργο του ρητώς, ότι «δεν δυνάμεθα να είπωμεν, ότι το Άγιον Πνεύμα δεν εκπορεύεται και εκ του Υιού, επειδή ουχί μάτην το αυτό Πνεύμα και του Πατρός και του Υιού Πνεύμα λέγεται», (Necpossumusdicere, quod Spiritus Sanctus et a Filionon procedat…). Bλέπουμε δηλαδή εδώ ότι ο Αυγουστίνος ομιλεί σαφέστατα για την κακοδοξία του Filioque, και μάλιστα κατά τρόπον, που δεν επιδέχεται καμία λεκτική παρανόηση.

Η κακοδοξία αυτή στη συνέχεια διά του Αυγουστίνου μεταδόθηκε, όπως ήταν επόμενο και εξαπλώθηκε στη Δύση. Πρώτοι οι Ισπανοί περί τα τέλη του 6ου αιώνος άρχισαν να διακηρύττουν δια της τρίτης εν Τολέδω της Ισπανίας (το 589) Συνόδου την καινοτομία της εκπορεύσεως του αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού «παρά την κατ’ αυτής αντίδρασιν του Αλκουΐνου και του αρχιεπισκόπου Ακυϊλίας Παυλίνου, κατακρίναντος ταύτην και δι’ επαρχιακής Συνόδου, συγκληθείσης εν έτει 791». Στη συνέχεια, ήδη από τις αρχές του 9ου αιώνος, η κακοδοξία αυτή βρήκε ένθερμους υποστηρικτές τους Φράγκους αυτοκράτορες και κυρίως τον Κάρολο τον Μέγα, ο οποίος ασκούσε «πίεσιν επί του πάντοτε αρνουμένου Πάπα, όπως αποδεχθή το Filioque, όπερ ο αυτοκράτωρ κυρίως εχρησιμοποίει ως παιγνιόχαρτον κατά του ανατολικού κράτους, επιδιώκων ιδίους πολιτικούς σκοπούς». Ο αείμνηστος καθηγητής της Δογματικής κυρός Ι. Ρωμανίδης, αναφερόμενος στο Filioque, παρατηρεί ότι «διά της καταδίκης της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου και διά της δογματοποιήσεως του Filioque, παρά τας διαμαρτυρίας του Πάπα Ρώμης και του Πατριάρχου Ιεροσολύμων, ο Φράγκος ηγεμών Κάρολος … εκήρυξε την δογματικήν υπεροχήν των Φράγκων έναντι των λατίνων και ελλήνων και τον δογματικόν πόλεμον, ίνα χρησιμεύση η φραγκική ορθοδοξία διά την εκτόπισιν της δήθεν πλάνης, ή οπισθοδρομικής θεολογίας των ελληνολατίνων και διά την εδραίωσιν και μονιμοποίησιν της φραγκικής επεκτεινομένης κυριαρχίας…». Προς τον σκοπόν αυτόν συγκάλεσε Σύνοδο το 809 εν Ακυϊσγράνω (Άαχεν) της Γερμανίας, στην οποία το Filioque εκηρύχθη ως επίσημο δόγμα πίστεως. Συνήντησε όμως την σθεναρά αντίσταση του τότε Ορθοδόξου Πάπα Λέοντος του Γ΄, o οποίος όχι μόνον απεκήρυξε συνοδικώς την γενομένην κακόδοξη προσθήκη, αλλά επί πλέον διέταξε να χαραχτεί το Σύμβολο της πίστεως ελληνιστί και λατινιστί πάνω σε δύο αργυρές πλάκες χωρίς το Filioque σε κεντρική θέση του ναού του αγίου Πέτρου.

Είναι αστείο να υποθέσωμε, ότι μετά από μια τόσο μεγάλη θεολογική διαμάχη περί το Filioque μεταξύ Φράγκων και Λατίνων, ο Πάπας Λέων ο Γ΄ δεν απέδωσε με πιστότητα και ακρίβεια την μετάφραση του ελληνικού κειμένου στα λατινικά, έτσι ώστε να γίνει κατανοητή από όλους η δογματική πλάνη των Φράγκων. Την ορθή μετάφραση στα λατινικά του ελληνικού κειμένου του Λέοντος Γ΄ επιδοκιμάζων και ο Μέγας Φώτιος, (ο οποίος, ας σημειωθεί, εγνώριζε άριστα τα λατινικά, ως καθηγητής του Πανεπιστημίου της Κων/πόλεως), εγκωμιάζει τον Λέοντα τον Γ΄ σε επιστολή του προς τον αρχιεπίσκοπο Ακυηλίας. Γράφει: «Ο μεταγενέστερος Λέων, ο την πίστιν ώσπερ την κλήσιν εφάμιλλος, ούτος δή, ούτος ο της ευσεβείας θερμός ζηλωτής, ως κατά μηδένα τρόπον μηδαμώς παραχαράττοιτο βαρβάρω γλώσση το άχραντον ημών της ευσεβείας μάθημα, ελληνίδι φωνή, ώσπερ δη και κατ’ αρχάς είρηται, τοις εν τη Δύσει δι’ αυτού δοξολογείν και θεολογείν την Αγίαν Τριάδα παραδέδωκε…».

Πέραν αυτών είναι αδύνατο να δεχθούμε ότι οι Λατίνοι Πατέρες, που έλαβαν μέρος στην Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, (381), και εδογμάτισαν ομού μετά των Ελλήνων Πατέρων το 9ο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως, το αναφερόμενο στο Άγιο Πνεύμα, (φυσικά χωρίς το Filioque), δεν κατενόησαν πλήρως και κατά συνέπεια δεν απέδωσαν επακριβώς στη λατινική μετάφραση τη φράση «το εκ του Πατρός εκπορευόμενον», χρησιμοποιήσαντες κάποιο ρήμα, που επιδέχεται διπλή ερμηνεία, έτσι ώστε να δημιουργήσουν σύγχυση και ασάφεια.

Αργότερα κατά την επί μεγάλου Φωτίου εν Κωνσταντινουπόλει γενομένη Σύνοδο το 879-880, (την φερομένη και ως Η΄ Οικουμενική Σύνοδο), παρόντων και των Λατίνων Πατέρων, (οι οποίοι υπέγραψαν τα πρακτικά ως εκπρόσωποι του Πάπα Ιωάννη του Η΄), το θέμα της εκπορεύσεως του αγίου Πνεύματος ξεκαθαρίζεται για μια ακόμη φορά, ώστε όχι μόνον να καταδικαστεί η από τους Φράγκους γενομένη κακοδοξία του Filioque, αλλά επί πλέον να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενη παρερμηνεία, ή λεκτική παρανόηση.

Για μία ακόμη φορά ανακύπτει το ζήτημα του Filioque το 1054 στην τότε γενομένη σφοδρή αντιπαράθεση μεταξύ Ορθοδοξίας και Παπισμού, που αποτέλεσε την κυριότερη αιτία του τελευταίου και μεγάλου σχίσματος, που έκτοτε παραμένει μέχρι σήμερα. Όπως παρατηρεί ο αείμνηστος αρχ. κυρός Σ. Μπιλάλης «αντί να αποκηρύξη ο (τότε) Πάπας Λέων ο Θ΄ το ‘βλάσφημον δόγμα’ του Filioque, το εχρησιμοποίησεν ως σημαίαν, διά να καταπολεμήση και αφορίση, διά των απεσταλμένων του ως αιρετικήν την Ανατολικήν Εκκλησίαν, την μη δεχομένη το Filioque…Το 1014 το Filioque προστίθεται εις το Σύμβολον Νικαίας – Κωνσταντινουπόλεως εν τη Ρώμη, τη πιέσει του αυτοκράτορος Γερμανίας Ερίκου, και, μετά τεσσαράκοντα μόλις έτη, τω 1054, οι παραχαράκται του Συμβόλου, του επικυρωθέντος υπό πασών των Οικουμενικών Συνόδων, κατηγορούν ως αιρετικούς τους Ορθοδόξους, διότι απέκοψαν δήθεν εκ του ιερού Σύμβολου το αιρετικόν νεόπλασμα του Filioque». Οι παρά πάνω επισημάνσεις μαρτυρούν πλέον ξεκάθαρα, ότι οι Παπικοί, προκειμένου να κρατήσουν πάση θυσία την βλάσφημη αυτή κακοδοξία, δεν δίστασαν να προχωρήσουν ακόμη και στη διαστρέβλωση των ιστορικών γεγονότων.

Μετά το σχίσμα του 1054, όλες οι μεταγενέστερες ενωτικές προσπάθειες μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών και οι κατ’ αυτούς γενόμενοι διάλογοι περί το Filioque δεν έφεραν δυστυχώς κανένα αποτέλεσμα. Οπωσδήποτε βέβαια στους διαλόγους αυτούς από την πλευρά των Ορθοδόξων κατ’ επανάληψη, τονίστηκε η διαφορά της εκπορεύσεως από την εν χρόνω πέμψη και ότι ο όρος εκπόρευση αποδίδεται μόνο στον Πατέρα, ενώ ο όρος πέμψη στον Υιό. Όπως επίσης διασαφίστηκε πλήρως η διαφορά των προθέσεων «εκ» και «διά» στην φράση «εκ του Πατρός δι’ Υιού», ώστε να μην χωράει πλέον κανένα περιθώριο λεκτικής παρανοήσεως, ή μη χρησιμοποιήσεως των ορθών λατινικών όρων. Παρά τις διασαφίσεις λοιπόν αυτές οι Παπικοί εξακολουθούσαν πεισματικά να επιμένουν αμετακίνητοι στην πλάνη τους και να επαναλαμβάνουν την κακοδοξία αυτή σ’ όλες τις μεταγενέστερες παπικές Συνόδους μέχρι σήμερα.

Πέρα από τα παραπάνω ιστορικά στοιχεία θα πρέπει να σημειωθεί εν προκειμένω ότι όλοι οι μετά το σχίσμα άγιοι Πατέρες θεωρούν την προσθήκη του Filioque ως αίρεση και πλάνη. Ενδεικτικά παραπέμπουμε στους δύο περί εκπορεύσεως του αγίου Πνεύματος λόγους του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Στον πρώτο εξ’ αυτών με τίτλο: «Περί της εκπορεύσεως του αγίου Πνεύματος», γράφει ο ιερός πατήρ: «…ουδέποτ’ αν υμάς κοινωνούς δεξαίμεθα μέχρις αν και εκ του Υιού το Πνεύμα λέγητε». Δηλαδή ποτέ δεν πρόκειται να σας δεχθούμε σε εκκλησιαστική κοινωνία, εφ’ όσον εξακολουθείτε να ομολογείτε ότι το άγιο Πνεύμα πρέρχεται και εκ του Υιού.

Κατόπιν των παραπάνω στοιχείων η προσπάθεια των οικουμενιστών να αποδώσουν την κακοδοξιά του Filioque σε λεκτική παρανόηση δεν έχει κανένα έρεισμα και καταρίπτεται παταγωδώς. Η ίδια η ιστορία μας ομιλεί με την ιδική της γλώσσα και μας βεβαιώνει, ότι δεν πρόκειται για λεκτική, ή νοηματική παρανόηση, αλλά για σκόπιμη προσθήκη, προκειμένου να εξυπηρετηθούν πολιτικές, ή άλλες σκοπιμότητες του Παπισμού. Οι πλαστογραφήσεις πρακτικών συνόδων, η εμμονή των δυτικών στην προσθήκη και η ανεξήγητη αδιαλλαξία τους για το μέγιστο αυτό θεολογικό πρόβλημα, φανερώνει ενσυνείδητη επιλογή. Για μας τους Ορθοδόξους οι αργυρές πλάκες του δίγλωσσου Συμβόλου της Πίστεως, που ανήρτησε ο Πάπας Λέων Γ΄ το 809, και που παρέμειναν στο ναό του Αγίου Πέτρου για διακόσια χρόνια, φανερώνουν περίτρανα ότι η προσθήκη του Filioque δεν έχει καμία σχέση με την αρχαία εκκλησιαστική Παράδοση και είναι εμβόλιμη κακοδοξία, μια από τις δεκάδες της παπικής παρασυναγωγής.

---

1 Παν.Τρεμπέλα, Δογματική, Αθήναι 1978, τόμ. Α΄, σελ. 286.
2 Παν. Τρεμπέλα, Δογματική…ο.π. σελ. 280.
3 Χρυσοσ

O Ποταμός του Ιεζεκιήλ – Κεφ. 47, 1-12

 

Posted on 4 Ιουνίου, 2026

(Άγιο Πνεύμα – Πεντηκοστή)

ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ (Κεφ. 47, 1-12) βρισκόμαστε μπροστά στην περιγραφή ενός ζωογόνου ποταμού∙ είναι ένα πλησίασμα στο Μυστήριο που λέγεται Άγιο Πνεύμα και Μυστήριο της Πεντηκοστής. Ο περιγραφόμενος ποταμός μεταφέρει το ύδωρ της ζωής, ως ευλογία Θεού στη γη Χαναάν. Ένας Ουράνιος απεσταλμένος – ξεναγός (Άγγελος) χρησιμεύει ως οδηγός του Προφήτη στην μέτρηση και ανάλυση των χώρων του Ναού.

Στο βιβλίο «ΕΚ ΤΟΥ ΑΝΕΣΠΕΡΟΥ ΦΩΤΟΣ» (Βόλος 1950) του Αρχιμ. Αυγουστίνου Καντιώτου, η ανάλυση του π. Αυγουστίνου συναρπάζει τον αναγνώστη, ως αφήγηση (ερμηνεία) ρωμαλέα του οράματος του προφήτη Ιεζεκιήλ∙ θεολογικά ρωμαλέα και υποδειγματικά λιτή η ανάλυση, που καθρεφτίζει τα δύσκολα νοήματα του οράματος.

Γράφει σχετικά:

«Ωραίαν εικόνα της σημερινής εορτής (= Πεντηκοστής) ευρίσκομεν εις τον Προφήτην Ιεζεκιήλ (Κεφ. 47). Ο προφήτης είδεν όραμα θαυμαστό. Είδε πόλιν, της οποίας τα τείχη, τα οικήματα, αι οδοί και αι πλατείαι ήστραπτον από καθαριότητα. Το όνομα της πόλεως: «Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΚΕΙ». Εντός της πόλεως, εις το κέντρον της πόλεως αυτής είδε Ναόν μεγαλοπρεπή. Και εκ των θεμελίων εκ της πλευράς του Ναού της βλεπούσης προς Ανατολάς, ιδού εξέρχονται ύδατα. Τα ύδατα κατ’ αρχάς ρέουν ησύχως, αθορύβως και σχηματίζουν μικρόν ποταμόν. Ο Προφήτης εισέρχεται εις τον ποταμόν. Ένας άνθρωπος που τον συνοδεύει κρατεί μέτρον και μετρά χιλίας πήχεις. Κατά μήκος των χιλίων αυτών πήχεων τα ύδατα του ποταμού έφθανον έως εις τους αστραγάλους του Προφήτου. Αλλά πέραν του σημείου τούτου ο ποταμός αυξάνεται. Ο άνθρωπος που κρατεί το μέτρον μετρεί άλλας χιλίας πήχεις και ο Προφήτης βλέπει τα ύδατα του ποταμού να αυξάνονται, να φθάνουν έως τα γόνατά του. Ο συνοδός μετρά την τρίτην χιλιάδα των πήχεων και ο ποταμός φθάνει έως εις την ζώνην. Ακόμη μία χιλιάς πήχεων και ο ποταμός ογκούται. Είναι πλέον αδιάβατος…

Ο ποταμός του Ιεζεκιήλ είναι ο Χριστιανισμός, είναι η Εκκλησία του Χριστού, της οποίας ως είπομεν, εορτάζομεν σήμερον τα γενέθλια».

Ο Μ. Βασίλειος (αναφερόμενος) στην ερμηνεία του 45 (ΜΕ’) Ψαλμού, υπογραμμίζει:

«Τις δ’ αν είη ο ποταμός του Θεού ή το Πνεύμα το Άγιον εκ της πίστεως των εις Χριστόν πεπιστευκότων εγγινόμενον τοις αξίοις; …ούτος τοίνυν ο ποταμός ευφραίνει πάσαν ομού την πόλιν του Θεού, ήτοι την Εκκλησίαν των το πολίτευμα εχόντων εν ουρανοίς» (Ομιλία στον Ψαλμό 45, P.G. 29, 422C) .

Ερμηνεία: «Ποιος δύναται να είνε ο ποταμός του Θεού, παρά το Άγιον Πνεύμα, το οποίον γεννάται εις τους αξίους διά της πίστεως εκείνων που επίστευσαν εις τον Χριστόν; …Αυτός λοιπόν ο ποταμός ευφραίνει συγχρόνως ολόκληρον την πόλιν του Θεού, δηλ. την Εκκλησίαν εκείνων που έχουν την πατρίδα των εις τους ουρανούς».

1ο Σχόλιο Ο Καθηγητής Σταύρος Ε. Καλατζάκης (Δρ. Θ.) παρατηρεί ότι «το ίδιο θέμα αναπτύσσεται και στην Κ. Διαθήκη, κατ’ επίδραση προδήλως του Ιεζεκιήλ. Στο βιβλίο της Αποκαλύψεως ο ποταμός με το ύδωρ της ζωής είναι ακριβώς όμοιος μ’ εκείνον που περιγράφεται στον Ιεζεκιήλ. Η διαφορά στις δύο περιγραφές βρίσκεται μόνο στην πηγή του ποταμού. Αν και στις δύο ο Θεός είναι ουσιαστικά η πηγή του, εντούτοις ο Ιεζεκιήλ τον είδε να εξέρχεται από το Ναό, ενώ ο Ιωάννης από το θρόνο του Θεού και του Αρνίου Του∙ «και έδειξέ μοι ποταμόν ύδατος ζωής λαμπρόν ως κρύσταλλον, εκπορευόμενον εκ του θρόνου του Θεού και του Αρνίου» (Αποκ. 22, 1) (τέλος σχολίου)

2ο Σχόλιο Η αναφορά του π. Αυγουστίνου στο όνομα της πόλεως είναι «Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΚΕΙ» (Γ’ Βασιλ. 8,29).

Η παράθεση του ονόματος της πόλεως στην ανάλυση του κεφ. 47, οφείλεται στην ιστορική ευρύτητα του π. Αυγουστίνου και στη γνωστή ακριβή – οξύτητα των Αγιογραφικών συνθέσεών του επί θεολογικού πεδίου. Ο μακαριστός επίσκοπος π. Αυγουστίνος είχε όλα τα τεκμήρια του κηρυκτικού χαρίσματος του Χρυσοστόμου. (τέλος σχολίου)

Ο Μ. Βασίλειος είχε συλλάβει τη συνάφεια των νοημάτων του εδαφίου του Ιεζεκιήλ και στην ερμηνεία του 45 (ΜΕ’) Ψαλμού, τονίζοντας: «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουσι την πόλιν του Θεού».

Χαρτογραφώντας την πορεία της ιστορίας βλέπουμε την φόρτισή της από την πραγματικότητα της Εκκλησίας με την ακριβή άρθρωση πολυεπίπεδων θεολογικών νοημάτων από το Πνεύμα το Άγιον. Εις τον ένατον Αναβαθμόν του πλ. δ’ ήχου ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης τονίζει (ερμηνεύει):

α) «Από το Άγιον Πνεύμα εχαρίσθη η αληθής και ασφαλής θεολογία τόσον εις τους Αγγέλους, όσον και εις τους ανθρώπους».

β) «Όθεν λέγει ο Μ. Βασίλειος∙ «πώς είπον τα Σεραφίμ άγιος, άγιος, άγιος Κύριος, μη διδαχθέντα παρά του Πνεύματος, ποσάκις εστίν ευσεβές την δοξολογίαν ταύτην αναφωνείν;».

γ) «Η αληθής θεολογία εχαρίσθη ακόμη και εις τους ανθρώπους από το Πνεύμα το Άγιον· διότι οι θείοι Απόστολοι εμπνευσθέντες υπό του Αγίου Πνεύματος εν τη ημέρα της Πεντηκοστής, έμαθον το μυστήριον της αληθούς θεολογίας και το υψηλόν δόγμα εδιδάχθησαν της Αγίας Τριάδος∙ οι δε Απόστολοι πάλιν μετέδωκαν αυτό εις τους διαδόχους των. (Βλέπε «ΝΕΑ ΚΛΙΜΑΞ» – ερμηνεία Ενατου Αναβαθμού του πλ. δ’ ήχου).

Εις τον ένατον Αναβαθμόν του β’ ήχου, ο Άγιος Νικόδημος καθιστά ορατές, με τρόπο εκκλησιολογικά επαρκή, σημαντικές σταθερές του γεγονότος της Πεντηκοστής. Γράφει σχετικά:

«Οι Απόστολοι έλαβον την χάριν του Αγίου Πνεύματος εν τη ημέρα της Πεντηκοστής, πλουσιωτέραν από τους Προφήτας και από τους μάρτυρας και από τους δικαίους». Τα λόγια του Μ. Βασιλείου: «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουσι την πόλιν του Θεού», μπορούν να κατανοηθούν στο περιεχόμενό τους από την αμεσότητα της διδασκαλίας (ερμηνείας) του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου: «Τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος αναβλύζουσιν αεννάως ως ύδατα ζώντα και ποτίζουν όλην την κτίσιν· όθεν και ο Κύριος επαρομοίωσε την χάριν του Πνεύματος με το νερό· διό και έλεγεν: «εάν τις διψά, ερχέσθω προς με και πινέτω∙ ο πιστεύων εις εμέ, ποταμοί εκ της κοιλίας αυτού ρεύσουσιν ύδατος ζώντος∙ τούτο δε είπε περί του Πνεύματος ου έμελλον λαμβάνειν οι πιστεύοντες εις αυτόν» (Ιωάν. ζ’, 37). (Ερμηνεία εις τον έκτον Αναβαθμόν του δ’ ήχου)