Επιτρέπονται όλες οι τροφές
ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. ΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ -αυστηρώς ακατάλληλο για ελληνόφοβους και αχρίστους. Για του Χριστού την πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία. ΠΑΛΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΚΑΙΡΟΥΣ ΠΑΛΙ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΘΑΝΑΙ - ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ
Τρίτη 2 Ιουνίου 2026
Άγιος Ιωσήφ Ιερομάρτυς Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης
Άγιος Ιωσήφ Ιερομάρτυς Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης
| Ημερομηνία Εορτής: | 03/06/2026 |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 3 Ιουνίου εκάστου έτους. |
| Άγιοι που εορτάζουν: | Αγιος Ιωσηφ Ιερομαρτυς Αρχιεπισκοπος Θεσσαλονικης (; - 1821) |
| Τελευταία ενημέρωση: | 30/07/2011 19:56 |
| Περιεχόμενα: | |
  | |
Βιογραφία
Ο Ιωσήφ, καταγόμενος από τη Δημητσάνα της Πελοποννήσου, διετέλεσε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κατά τη δύσκολη περίοδο της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα κατά τους χρόνους πριν από την έκρηξη της Επαναστάσεως, κατά την έναρξη της οποίας συνελήφθη από τους Τούρκους και θανατώθηκε· γι' αυτό και θεωρείται ως εθνομάρτυς. Αν και δεν υπάρχει επίσημη πράξη ανακηρύξεως της αγιότητάς του από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, επειδή, όπως είναι φυσικό, κάτι τέτοιο θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις από μέρους της Τουρκικής κυβερνήσεως, εν τούτοις κρίθηκε σκόπιμο να περιληφθεί και ο μητροπολίτης Ιωσήφ στο Αγιολόγιο της Θεσσαλονίκης, αφού έχει καθιερωθεί στη συνείδηση του χριστιανικού πληρώματος όχι μόνο ως εθνομάρτυς, αλλά και ως ιερομάρτυς.
Την προσωπικότητα του Ιωσήφ ανασυνθέτουμε από σποραδικές ειδήσεις που υπάρχουν περί του προσώπου του, εφ' όσον δεν διαθέτουμε κάποια πλήρη βιογραφία του. Κυρίως οι πληροφορίες που διαθέτουμε προέρχονται από τις δύο περιόδους κατά τις οποίες διετέλεσε συνοδικός αρχιερέας στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Κατ' αυτές τις περιόδους λοιπόν συναντούμε την υπογραφή του Ιωσήφ σε πολλά σπουδαία συνοδικά έγγραφα.
Ο Ιωσήφ καταγόταν από τη Δημητσάνα, η οποία ανέδειξε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας αξιόλογους άνδρες, που εργάστηκαν τόσο στο χώρο της Εκκλησίας όσο και για την απελευθέρωση του Εθνους. Από τη Δημητσάνα άλλωστε καταγόταν και ο πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε' (βλέπε 10 Απριλίου), με τον οποίο ο Ιωσήφ πρέπει να ήταν συνομήλικος ή ίσως και λίγο νεώτερός του. Ο Ιωσήφ προερχόταν από τη γνωστή οικογένεια των Αντωνόπουλων, η οποία προσέφερε πολλά στον αγώνα του 1821. Μέχρι πρόσφατα υπήρχε η άποψη ότι έφερε το επώνυμο Δαλιβήρης, ώσπου δημοσιεύτηκαν τα Απομνημονεύματα του Κανέλου Δεληγιάννη, όπου, αναφερόμενος ο Κανέλος στο γεγονός της ιδρύσεως πυριτιδόμυλων στη Δημητσάνα, λέγει ότι στην προσπάθεια αυτή των δύο αδελφών, του Νικολάου και του Σπυρίδωνα Σπηλιωτοπούλου συνέβαλε σημαντικά και ο προκριτώτερος της πόλεως «᾿Αθανάσιος ᾿Αντωνόπουλος, ἀδελφὸς τοῦ ᾿Ιωσὴφ μητροπολίτου Θεσσαλονίκης, ὅστις ἐφονεύθη ἀπὸ τὸν σουλτάνον εἰς Κωνσταντινούπολιν μετὰ τοῦ ἀοιδίμου πατριάρχου Γρηγορίου, τοῦ Δέρκων, ᾿Εφέσου καὶ ἄλλων ἀρχιερέων...».
Την πρώτη μόρφωσή του ο Ιωσήφ πιθανώτατα την έλαβε στη γενέτειρά του, όπου άλλωστε και πριν τη σύσταση της γνωστής Ελληνικῆς Σχολής λειτουργούσε ανεπίσημα σχολείο. Άγνωστος παραμένει ο τόπος όπου συνέχισε τις σπουδές του· πιθανότατα μετέβη στη Σμύρνη, όπου συνήθιζαν να καταφεύγουν πολλοί από την πατρίδα του, όπως π.χ. ο Γρηγόριος ο Ε', αλλά και οι ιδρυτές της Σχολής της Δημητσάνας. Ενας άλλος τόπος που προσέλκυε πολλούς νέους προερχόμενους από τη Δημητσάνα ήταν η Κωνσταντινούπολη, όπου διέμεναν πολλοί πλούσιοι έμποροι καταγόμενοι από αυτή. Αλλά και το Άγιο Όρος αποτελούσε έναν σημαντικό πόλο έλξης. Σε κάποιον λοιπόν από αυτούς τους χώρους ο Ιωσήφ συμπλήρωσε τη μόρφωσή του, για την οποία άλλωστε ο μοναχός Χριστόφορος ο Προδρομίτης σημειώνει: «ἱκανὴν παίδευσιν, τήν τε θύραθεν καὶ μάλιστα τῶν καθ᾿ ἡμᾆς παιδευμάτων“ικανήν παίδευσιν, την τε θύραθεν και μάλιστα των καθ ἡμᾆς παιδευμάτων».
Αργότερα, όταν ο Γρηγόριος ο Ε' ανέρχεται στον πατριαρχικό θρόνο, συναντούμε τον Ιωσήφ αρχιδιάκονο του μητροπολίτη Εφέσου. Στη συνέχεια γίνεται Μ. Πρωτοσύγκελλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ενώ από τις 20 Αυγούστου του 1787 μ.Χ. εξελέγη μητροπολίτης Δράμας. Μεταξύ της γενέτειράς του και της εκκλησιαστικής του επαρχίας υπήρχε ένας μυστικός στενός σύνδεσμος, αφού πολλοί από τους συμπατριώτες του είχαν περάσει από τη Δράμα, όπως π.χ. ο Διονύσιος ο Α', ο οποίος θεωρείται δεύτερος κτίτωρ της μονής της Εικοσιφοινίσσης, ο Γρηγόριος ο Ε', ο οποίος κατέφυγε στην ίδια μονή, ο μητροπολίτης Δράμας Αθανάσιος (1593 - 1608 μ.Χ.), αλλά και πολλοί άλλοι.
Στο εξώφυλλο μιας χειρόγραφης λειτουργίας του 1736 μ.Χ. βρίσκουμε μία ιδιόγραφη σημείωση του Ιωσήφ, που φέρεται ότι είναι γραμμένη το Μάρτιο του έτους 1800 μ.Χ. Στη σημείωση αυτή αναφέρονται τα ονόματα όλων των προκατόχων του Ιωσήφ, ο οποίος φαίνεται ότι προβαίνει σ' αυτή την ενέργεια από σεβασμό στη μνήμη όλων όσων αρχιεράτευσαν νωρίτερα στην ίδια μητρόπολη και ιδιαίτερα των συμπατριωτών του.
Ο Ιωσήφ διακρινόταν ιδιαίτερα για την μόρφωσή του, την ευσέβεια και την εργατικότητά του. Συνέβαλε μάλιστα οικονομικά στην έκδοση διαφόρων έργων, όπως π.χ. της «Επιτομῆς χρονολογικῆς τῆς Γενικῆς ῾Ιστορίας, ἐκ τῆς Γαλλικῆς εἰς τὴν ἡμετέραν μετενεχθείσης διάλεκτον μετὰ πλείστων σημειώσεων ἐπαυξηθείσης ὑπὸ τοῦ φιλογενοῦς Λάμπρου ᾿Αντωνιάδου, τοῦ ἐκ Μοισίας» και της «Γεωγραφίας» του Διονυσίου Πύρρου του Θετταλού, η οποία εκδίδεται για πρώτη φορά το 1818 μ.Χ. Επίσης προέτρεψε τον όσιο Νικόδημο τον Αγιορείτη (βλέπε 14 Ιουλίου) στη σύνταξη του Συναξαριστού, ενός έργου την έκδοση του οποίου είχε υποσχεθεί να χρηματοδοτήσει. Πράγματι, μετά το θάνατο του Νικοδήμου, το 1819 μ.Χ., ο Ιωσήφ εκπλήρωσε την υπόσχεσή του, επιθυμώντας μόνο να παραμείνει μυστική η προσφορά του. Τέλος, ενίσχυσε οικονομικά και τη Σχολή της γενέτειράς του.
Από το φθινόπωρο πιθανότατα του 1808 - 1809 μ.Χ. ο Ιωσήφ μετείχε στην Πατριαρχική Σύνοδο ως μητροπολίτης Δράμας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου συναντούμε την υπογραφή του σε διάφορα συνοδικά έγγραφα μεταξύ των οποίων και στο έντυπο σιγίλλιο του πατριάρχου Καλλινίκου Ε' το 1809 μ.Χ., που συνιστά υποταγή στην οθωμανική εξουσία τόσο στους μητροπολίτες όσο και στους χριστιανούς.
Κατά το Νοέμβριο του 1810 μ.Χ. ο Ιωσήφ μετατέθηκε στη Θεσσαλονίκη για να διαδεχθεί τον αποθανόντα Γεράσιμο. Η μητρόπολη της Δράμας ήταν μία πτωχή εκκλησιαστική περιφέρεια σε σχέση με τη Θεσσαλονίκη· έτσι η προαγωγή αυτή αποτελούσε μια πράξη αναγνωρίσεως της προσφοράς του Ιωσήφ.
Από την περίοδο της ποιμαντορίας του στη Θεσσαλονίκη διασώζεται μία ενθύμηση σ' ένα χειρόγραφο του ΙΕ' - ΙΣΤ' αι., που αναφέρεται σε κάποια επίσκεψή του στη μονή Βλατάδων. Σημειώνεται λοιπόν πως «αωιβ' (1812) Φεβρουαρίῳ β' ἦλθεν ὁ ἅγιος Θεσσαλονίκης κῦρ ᾿Ιωσήφ. ῾Ο γράψας σύγκελλος ῎Ανθιμος».
Αργότερα, το 1815 μ.Χ., σε κώδικα του 1789 μ.Χ. που ανήκε στον ιερό ναό της Παναγούδας, βρίσκουμε μία σημείωση που αναφέρει ότι εθεωρήθη ο λογαριασμός του επιτρόπου Γ. Πάϊκου κατά τον Ιούνιο του 1815 μ.Χ. ενώπιον του αρχιερέως· στο τέλος υπάρχει υπογραφή του μητροπολίτη «οὕτως † ὁ Θεσσαλονίκης ᾿Ιωσὴφ ὑποβεβαιοῖ».
Κατά τα έτη 1819 - 1821 μ.Χ., ο Ιωσήφ μετείχε και πάλι στην Πατριαρχική Σύνοδο, αυτή τη φορά βέβαια ως μητροπολίτης Θεσσαλονίκης. Ετσι συναντούμε την υπογραφή του σε αρκετά συνοδικά έγγραφα και γράμματα, όπως στην εγκύκλιο του 1820 μ.Χ., την οποία απευθύνει ο Γρηγόριος ο Ε' προς το μητροπολίτη, τους επισκόπους και το λαό της Θεσσαλονίκης, με σκοπό να μην παρασυρθούν από το κίνημα του Αλή, αλλά να παραμείνουν πιστοί στο Σουλτάνο. Επίσης, το 1821 μ.Χ. ο Ιωσήφ ως συνοδικός υπογράφει και την αφοριστική επιστολή των πρωταγωνιστών του απελευθερωτικού αγώνος. Αυτές οι ενέργειες του Ιωσήφ δεν πρέπει, όπως έχει αποδειχθεί από την ιστορική έρευνα, να εκληφθούν ως προδοτικές, αλλά να ερμηνευθούν σε συνδυασμό με το όλο κλίμα της περιόδου και κυρίως με το δύσκολο ρόλο που είχε αναλάβει το πατριαρχείο ως προστάτης του χριστιανικού πληθυσμού.
Μετά την έκρηξη της επανάστασης στις παραδουνάβιες περιοχές, ο πατριάρχης διατάχθηκε δια φιρμανίου στις 9 Μαρτίου να στείλει στην Πύλη κάποιους από τους προκρίτους αρχιερείς. Ισως όμως αυτό να συνέβη όταν γνωστοποιήθηκε στο Σουλτάνο η εξέγερση της Πελοποννήσου, οπότε και του ζητήθηκαν συγκεκριμένα πρόσωπα, διαφορετικά θα όφειλε να θέσει και τον εαυτό του στην ομάδα των αποσταλέντων αρχιερέων στην Πύλη.
Μάλιστα οι συλλήψεις των αρχιερέων πρέπει να έγιναν σταδιακά· πρώτος πρέπει να συνελήφθη και να φυλακίσθηκε ο Εφέσου Διονύσιος, αφού δεν συναντούμε την υπογραφή του σε κανένα από τα πατριαρχικά έγγραφα που αποκηρύσσουν το κίνημα. Μετά ακολούθησαν ο Νικομηδείας Αθανάσιος και ο Αγχιάλου Ευγένιος που θανατώθηκαν μαζί με τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε¢. Μετά την 10η Απριλίου ή κατ' αυτήν συνελήφθησαν και φυλακίσθηκαν στο Φούρνο του Μποσταντζήμπαση ο Δέρκων Γρηγόριος, ο Τυρνόβου Ιωαννίκιος, ο Αδριανουπόλεως Δωρόθεος και ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ. Η φυλάκιση των αρχιερέων διήρκεσε για αρκετό χρονικό διάστημα. Στις 27 Μαΐου, όταν ο Σουλτάνος πληροφορήθηκε την πυρπόληση του τουρκικού δικρότου στη Λέσβο διέταξε προς αντεκδίκηση τη θανάτωση των φυλακισμένων. Ετσι, στις 3 Ιουνίου τα θύματα μαζί με το δήμιό τους μεταφέρθηκαν στην ευρωπαϊκή παραλία του Βοσπόρου για να εκτελεσθούν. Πρώτος απαγχονίσθηκε ο Τυρνόβου Ιωαννίκιος στο Αρναούτκιοϊ, μετά ο Αδριανουπόλεως στο Μεγάλο Ρεύμα, τρίτος ο Ιωσήφ στο Νεοχώρι και τέλος ο Δέρκων στα Θεραπειά. Η παράδοση διατηρεί κάποιες λεπτομέρειες αναφερόμενες στο τέλος των μητροπολιτών, οι οποίες όμως πιθανότατα πηγάζουν από τη φαντασία και το θαυμασμό των απλών χριστιανών.
Μετά το θάνατο του Ιωσήφ η περιουσία του δημεύθηκε και έτσι στερήθηκε και η Σχολή της πατρίδας του την οικονομική ενίσχυση που δεχόταν από αυτόν. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους στο μητροπολιτικό θρόνο της Θεσσαλονίκης μετατέθηκε ο Αίνου Ματθαίος, ο οποίος παρέμεινε μέχρι το 1824 μ.Χ.
Αγιογραφίες / Φωτογραφίες
Άγιος Ιωσήφ Ιερομάρτυς Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλ....
Άγιος Δωρόθεος Μητροπολίτης Αδριανουπόλεως, ο Πρώιος
Άγιος Δωρόθεος Μητροπολίτης Αδριανουπόλεως, ο Πρώιος
| Ημερομηνία Εορτής: | 03/06/2026 |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 3 Ιουνίου εκάστου έτους. |
| Άγιοι που εορτάζουν: | Αγιος Δωροθεος Μητροπολιτης Αδριανουπολεως, ο Πρωιος (; - 1821) |
| Περιεχόμενα: | |
| | |
Βιογραφία
Ο Άγιος Δωρόθεος ήταν εθνομάρτυρας και από τους σπουδαιότερους λόγιους ιεράρχες του 19ου αιώνα μ.Χ. Μητροπολίτης Φιλαδέλφειας (1805 - 1813 μ.Χ.) και Αδριανουπολεως (1813 - 1821 μ.Χ.).
Γεννήθηκε στη Χίο, όπου και έμαθε τα εγκύκλιο γράμματα. Κατόπιν φοίτησε στην Πατμιάδα Σχολή, όπου χρημάτισε μαθητής του Δανιήλ Κεραμέα. Συνδέθηκε φιλικά με τον Βενιαμίν Λεσβίο, όπως δείχνει η αλληλογραφία τους. Η φιλία τους έμεινε αδιατάρακτη, γιατί είχαν κοινά ενδιαφέροντα, ως φίλοι της παιδείας και του γένους.
Το 1786 μ.Χ. χειροτονήθηκε διάκονος και αναχώρησε για ευρύτερες σπουδές στην Ιταλία και Γαλλία. Τον Σεπτέμβριο του 1793 μ.Χ. διορίστηκε διδάσκαλος στη Σχολή της Χίου, όπου δίδαξε τη φιλοσοφία και τις επιστήμες, με διευθυντή τον Αθανάσιο Πάριο. Το 1796 μ.Χ. όμως εγκατέλειψε τη θέση αυτή, για να αναλάβει τη διδασκαλία των παιδιών του Κωνσταντίνου Χαντζερή, δραγομάνου του τουρκικού στόλου, και εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη (1797 μ.Χ.). Όταν ο Χαντζερής διορίστηκε ηγεμόνας στη Βλαχία, ο Δωρόθεος τον ακολούθησε, παίρνοντας για βοηθό του εκεί τον μαθητή του Νεόφυτο Βάμβα.
Μετά τον αποκεφαλισμό του Χαντζερή από τους Τούρκους, ο Δωρόθεος αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη (1799 μ.Χ.). Το πατριαρχείο τον ονόμασε ιεροκήρυκα της Μεγάλης Εκκλησίας, προχειρίζοντάς τον σε Αρχιμανδρίτη.
Όταν ο Δημήτριος Μουρούζης ίδρυσε τη Σχολή του Γένους στο Κουρουτσεσμέ (Ξηροκρήνη), το 1804 μ.Χ., η διεύθυνσή της ανατέθηκε στον Δωρόθεο. Παρέμεινε στη διεύθυνση της σχολής μέχρι το 1807 μ.Χ., ενώ στο μεταξύ είχε εκλεγεί μητροπολίτης Φιλαδέλφειας.
Δίδαξε τη φυσική, τα μαθηματικά, τη γεωμετρία, τη φιλοσοφία και τη λογική. Από έγγραφα τους και τα χειρόγραφα βοηθήματα, με τα όποια εφοδίαζε τους μαθητές του, φαίνεται η άρτια συγκρότηση και η διοικητική ικανότητά του κατά τη σχολαρχία του. Δεν περιοριζόταν μόνο στα διοικητικά και διδακτικά καθήκοντά του, αλλά επιδόθηκε και σε άλλα, ωφελιμότερα για το γένος έργα. Τέτοιο είναι η σύνταξη του μεγάλου λεξικού της ελληνικής γλώσσας, με τον τίτλο «Κιβωτός», που το ενίσχυαν ηθικά και οικονομικά οι Ζωσιμάδες. Συνεργάτες του Δωροθέου στο έργο αυτό ήταν ο Ν. Βάμβας και ο Νικ. Λογάδης. Ο πρώτος τόμος του λεξικού εκδόθηκε το 1819 μ.Χ. Ως σχολάρχης ο Δωρόθεος αλληλογραφούσε με επιφανείς Έλληνες, ζητώντας τη συμπαράσταση τους στη λειτουργία της σχολής.
Το 1807 μ.Χ. άφησε ως διάδοχό του στη σχολή τον Πανταλέονα Φραγκιάδη (μετέπειτα Πλάτωνα, μητροπολίτη Χίου) και εγκαταστάθηκε στη Φιλαδέλφεια, την έδρα της μητρόπολης του.
Το 1813 μ.Χ. μετατέθηκε στη μητρόπολη Αδριανουπόλεως. Προσπάθησε να ιδρύσει στην πόλη Ιερατική σχολή, χωρίς όμως επιτυχία. Οργάνωσε πάντως σχολείο και βιβλιοθήκη με τη συνεργασία του Αδριανουπολίτη Γ. Σακελλαρίου, ο όποιος ήταν από τους πλουσιότερους εμπόρους της Αυστρίας. Σχολάρχης, διορίστηκε ο Στέφανος Καραθεοδωρής, δίδασκε όμως και ο Δωρόθεος θεολογία, φιλοσοφία και επιστήμες.
Το 1820 μ.Χ. κλήθηκε ως συνοδικός στην Κωνσταντινούπολη, αλλά ένα έτος μετά (Απρίλιος 1821 μ.Χ.) συνελήφθη από τους Τούρκους, μαζί με τον οικουμενικό πατριάρχη Γρηγόριο Ε', και άλλους αρχιερείς και επιφανείς λαϊκούς και απαγχονίστηκε στο Μέγα Ρεύμα.
Ο Δωρόθεος ανήκει στους μεγάλους διδασκάλους του γένους κατά τη φθίνουσα τουρκοκρατία και συνέβαλε στον ελληνοκεντρικό διαφωτισμό του, στη μύηση δηλαδή στις επιστήμες, αλλά μέσα στα πλαίσια της παράδοσης του. Σπουδαία βοήθεια προσέφερε με τα συγγράμματά του, παρόλο που δεν επιχείρησε δημοσίευση επιστημονικών μελετών, αλλά περιορίστηκε στη σύναξη βοηθημάτων για τους μαθητές του. Τα πολλά όμως αντίγραφά τους, που σώζονται σε διάφορες βιβλιοθήκες, βεβαιώνουν το γεγονός ότι αναγνωρίστηκε πολύ πλατιά η αξία του ως διδασκάλου. Τα σωζόμενα χειρόγραφα περιλαμβάνουν αριθμητική, γεωμετρία, άλγεβρα και τη Λογική του Γενουηνσίου. Κατά πληροφορία του C. Iken (Leucothea, Ι. Λειψία 1825, σ. 240/241) ο Δωρόθεος συνέγραψε Εκκλησιαστική Ιστορία, που όμως δεν εκδόθηκε ποτέ. Επιμελήθηκε την α' έκδοση του πηδαλίου του Αγ. Νικόδημου του Αγιορείτου (1800 μ.Χ.).
Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Δέρκων
Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Δέρκων
| Ημερομηνία Εορτής: | 03/06/2026 |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 3 Ιουνίου εκάστου έτους. |
| Άγιοι που εορτάζουν: | Αγιος Γρηγοριος Επισκοπος Δερκων (; - 1821) |
| Περιεχόμενα: | |
| | |
Βιογραφία
Ο Άγιος Γρηγόριος γεννήθηκε στο χωριό Ζουμπάντα της Αχαΐας και σπούδασε στη Δημητσάνα, στο Ναύπλιο και στη Μεγάλη του Γένους Σχολή στην Κωνσταντινούπολη. Η μόρφωση και το ήθος του Γρηγορίου είλκυσαν την εκτίμηση του Οικουμενικού πατριάρχη Σωφρονίου Β' (1774 - 1780 μ.Χ.), ο όποιος τον Φεβρουάριο του 1777 μ.Χ. τον χειροτόνησε μητροπολίτη Λακεδαιμόνιας σε διαδοχή του άλλου εθνομάρτυρα μητροπολίτη Ανανία Λαμπάρδη (1750 - 1767 μ.Χ.).
Το 1790 μ.Χ. κατόρθωσε να διαφύγει τη σύλληψη από τον πασά της Τριπόλεως και να μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη. Μη δυνάμενος να επανέλθει στη Λακεδαίμονα, το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον μετέθεσε στη μητρόπολη Βιδύνης (1791 - 1801 μ.Χ.). Εκεί συνδέθηκε φιλικά με τον Πασβάνογλου, ο όποιος το 1797 μ.Χ. αποστάτησε κατά του σουλτάνου.
Επί της πατριαρχίας Καλλινίκου Ε' (α' 1801 - 1806 μ.Χ. ,β' 1808 - 1809 μ.Χ.) ο Γρηγόριος μετατέθηκε στη μητρόπολη Δέρκων.
Υπήρξε από τους πρώτους Φιλικούς και προσέφερε πολλές και μεγάλες υπηρεσίες στην Εκκλησία και στο Έθνος. Μετά την εισβολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία (9 Μαρτίου 1821 μ.Χ.), ο Γρηγόριος φυλακίστηκε μαζί με τους μητροπολίτες Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Τιρνάβου Ιωαννίκιο και Αδριανουπόλεως Δωρόθεο. Μετά την έκρηξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο (23-25 Μαρτίου 1821 μ.Χ.) και τα πολεμικά γεγονότα που ακολούθησαν, διατάχθηκε η θανάτωση των φυλακισμένων Ιεραρχών οι μητροπολίτες Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Τιρνάβου Ιωαννίκιος και Αδριανουπόλεως Δωρόθεος απαγχονίστηκαν στο Αρναούτκιο, ενώ για τον Γρηγόριο η αγχόνη είχε στηθεί στην αυλή του σπιτιού του στα Θεραπεία της Κωνσταντινούπολης. Ο Γρηγόριος προσευχήθηκε, ευλόγησε τη θηλειά της αγχόνης του και την πέρασε στον τράχηλο του, έκαμε το σημείο του Σταυρού και έτσι τελείωσε την επίγεια ζωή του ο μάρτυρας αυτός του Χριστού και του Γένους, ο Μέγας Δέρκων Γρηγόριος, την 3η Ιουνίου 1821 μ.Χ.
Ὁ δρόμος πρός τήν ζούγκλα περνᾶ ἀπό τό σχολεῖο.
Γράφει ὁ Δημήτρης Καπρᾶνος.
Ἐπανερχόμεθα στό θέμα τῆς «ζούγκλας τοῦ μαυροπίνακα», στήν ὁποία ἀναφερθήκαμε σέ προηγούμενο σχόλιό μας.
Φυσικά, δέν εἴμεθα θιασῶτες τῆς «βίτσας», τοῦ «χάρακα» καί τῆς «σφαλιάρας», συνθῆκες ὑπό τίς ὁποῖες ἐμεῖς μεγαλώσαμε, στήν τρυφερή ἡλικία τῶν σχολικῶν μας χρόνων.
Ὡστόσο, τό νά φθάσεις σήμερα στό ἄλλο ἄκρο, στό νά κάνουν, δηλαδή, χρήση τῶν προαναφερθέντων μέσων οἱ μαθητές καί νά ὑφίστανται τά πάνδεινα οἱ ἐκπαιδευτικοί, εἶναι ἀνεπίτρεπτο.
Εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ ἐπιβολή κυρώσεων, σέ περιπτώσεις κατ’ ἐξακολούθηση παρεκτροπῆς, εἶναι ἀπαραίτητη! Πῶς ἀλλιῶς, δηλαδή, θά «βάλει μυαλό» ὁ μαθητής-θηρίο, ἄν δέν αἰσθανθεῖ ὅτι οἱ ἐκτός κανονισμοῦ πράξεις ἔχουν καί συνέπειες;
Ἄν καί ἔχουν περάσει πολλά-πολλά χρόνια, μοῦ ἔχει μείνει στό μυαλό μιά περίπτωση. Σέ ἕνα διάλειμμα, στήν Ἰωνίδειο, ἦλθα στά χέρια μέ ἕναν συμμαθητή μου, τόν Μανώλη, σήμερα πολύ καλό μου φίλο καί συμπάσχοντα, ἀφοῦ εἶναι καί αὐτός προσκείμενος στόν Ἐθνικό Πειραιῶς.
Ἀπό τό πλατύσκαλο, ὁ ἐπιτηρητής, ὁ φιλόλογός μας, ὀνόματι Κεραμάρης, παρατηροῦσε τα συμβαίνοντα στό προαύλιο. Ἔβγαλε, λοιπόν, τήν σφυρίχτρα του, σφύριξε καί μᾶς φώναξε στό πλατύσκαλο. «Πλησιάστε, κύριε Καπράνε καί βγάλτε τά γυαλιά σας» μοῦ λέει. Ἀμέριμνος, πλησιάζω καί βγάζω τα γυαλιά τῆς μυωπίας πού φοροῦσα. Ἀστραπιαίως, δέχομαι ἕνα χαστούκι, πού «εἶδα τόν οὐρανό σφοντύλι», πού θά ἔλεγε ὁ πατέρας μου. Ὁ Μανώλης, πού ἀκολούθησε, εἶχε δεῖ τό συμβάν καί πρόλαβε νά ἀποτραβηχθεῖ ὅταν ἦλθε ἡ σειρά του καί τό χαστούκι τόν πῆρε «ξώφαλτσα»…
Ἀκόμη τό θυμᾶμαι ἐκεῖνο τό χαστούκι. Ἀλλά ἔκτοτε οὐδέποτε δημιούργησα ὁποιοδήποτε ἐπεισόδιο…
Ὄχι, δέν τάσσομαι ὑπέρ τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς χειροδικίας (ἄν καί, μεταξύ μας, καλό μοῦ ἔκανε τό χαστούκι). Δέν τόλμησα, ὅμως, νά ἀναφέρω στούς γονεῖς μου τό περιστατικό, ἐπειδή ἤμουν βέβαιος ὅτι ἤ θά μοῦ ἔλεγαν «καλά σοῦ ἔκανε, ἀφοῦ ἀτάκτησες» ἤ δέν θά σχολίαζαν τό θέμα. Πάντως, νά σπεύσουν στό σχολεῖο καί νά διαμαρτυρηθοῦν ἐπειδή ὁ κανακάρης τους εἰσέπραξε ἕναν φοῦσκο, ἦταν κάτι ἐκτός πραγματικότητος.
Ἐδῶ, ὅμως, ἡ καθηγήτρια ὑπέφερε τά πάνδεινα. Καί τά εἶχε ἀναφέρει –ἐπωνύμως– στούς προϊσταμένους της. Ἀλλά ποιός τά βάζει μέ τούς μαθητές σήμερα; Καί, κυρίως, ποιός τά βάζει μέ τούς γονεῖς, οἱ ὁποῖοι θά ἐπιτεθοῦν αὐθωρεί καί ἀνενδοιάστως στόν ὅποιον καθηγητή; Θυμᾶστε τά «Τό ξύλο βγῆκε ἀπ’ τόν Παράδεισο» τοῦ Σακελλάριου, μέ τόν καθηγητή Φλωρᾶ πού χαστούκισε τήν μαθήτρια καί ἀπελύθη –ἔστω καί γιά λίγο– ἀπό τό Κολλέγιο; Νά πού ἡ ἱστορία μπορεῖ νά ἀπαναληφθεῖ, μέ ἄλλο σενάριο καί δραματική κατάληξη. Δυστυχῶς, οἱ γονεῖς, ἀντί νά καθοδηγήσουν τά παιδιά σέ ἤρεμα νερά, συμβάλλουν –ἀφοῦ καί οἱ ἴδιοι ζοῦν σέ ἕναν κόσμο βίας– στήν ἐξαχρείωσή τους.
Τώρα θά ποῦν κάποιοι «Καί τί θά γίνουν τά σχολεῖα; Κατηχητικά;». Ἐδῶ ὑπάρχει ἕνα θέμα, ὅταν ἕνα μάθημα, ὅπως τά Θρησκευτικά, πού διδάσκει τήν ἀγάπη καί τήν ἀλληλεγγύη, ἔχει τεθεῖ «εἰς τό πῦρ τό ἐξώτερον». Καί πάλι θά πειτε «Καλά, τί θά γίνουν τά παιδιά; Θεοῦσες;» Ὄχι ἀσφαλῶς. Ἀλλά ἄν δέν γίνει κάτι –καί γρήγορα–, σέ λίγο καιρό τά σχολεῖα θά μετατραποῦν σέ θηριοτροφεῖα.
Κι ὕστερα, ὁ δρόμος πρός τήν ζούγκλα τῆς καθημερινότητος θά εἶναι εὔκολος, μέ ὅ,τι αὐτό συνεπάγεται…
Ἄρθρο στήν ἐφημερίδα «ΕΣΤΙΑ», Πέ. 12 Μαρτίου 2025, φ. 43.392, σελ. 1,4 (ἀναδημ. στήν ἠλεκτρονική ἔκδοση 13/03/2026).
Μελέτης Μελετόπουλος: αποδόμηση του μύθου ότι «μας απελευθέρωσαν οι ξένοι στο Ναβαρίνο»
Ο Μελέτης Μελετόπουλος, διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γενεύης και λυκειάρχης της Ιονίου Σχολής, γνωστός και για τις διαλέξεις του σε ιστορικά ζητήματα, έχει αναπτύξει την κεντρική θέση ότι η Ελλάδα δεν οφείλει την ελευθερία της στις μεγάλες δυνάμεις, αλλά ουσιαστικά στην «αντοχή» και τη θυσία των ίδιων των Ελλήνων.
Στις παρεμβάσεις του για τον «ζωτικό μύθο του Ναυαρίνου», υποστηρίζει ότι η ξένη επέμβαση υπήρξε κυρίως εργαλείο ελέγχου μιας ήδη ώριμης Επανάστασης, κι όχι πράξη ανιδιοτελούς φιλελληνισμού. Με αφορμή την επέτειο του 1821, μιλά στο Newsbomb για τον ρόλο των φιλελλήνων, τα πραγματικά κίνητρα των μεγάλων δυνάμεων και το γιατί θεωρεί επικίνδυνο, μέχρι σήμερα, το αφήγημα «οι ξένοι μας έσωσαν» που διακινείται σε διάφορους κύκλους, στο εσωτερικό και το εξωτερικό…
Διαβάστε το άρθρο στον σύνδεσμο https://www.antibaro.gr/article/40638
Κούρδοι και οι λάθος διαχρονικές επιλογές τους.
Γράφει ο Ευστάθιος Δαφνομήλης.
Δεν ξέρω αν είναι Θεία Δίκη ή σατανική σύμπτωση, αλλά το μαρτύριο των Κούρδων με ανθρώπινη συλλογιστική μπορεί σίγουρα να εκτιμηθεί ως ες αεί τιμωρία για τις επιλογές τους.
Κατά την αρχαιότητα (εφόσον δεχθούμε την ιστορική σύνδεσή τους με τους Καρδούχους) υπονόμευσαν και καταπολέμησαν το ιρανικό βασίλειο (Περσική Αυτοκρατορία) παρ’ όλο που τους ήταν συγγενές φυλετικά. Μετά από μια αλληλοδιαδοχή βασιλείων (ελληνιστικά, αρσενικό, ρωμαϊκά, περσικό, αραβικό) κατέληξαν να βρίσκονται υπό τους Άραβες και ύστερα υπό τους Οθωμανούς.
Η μόνη ιστορική ευκαιρία που τους δόθηκε σχεδόν μετά από 2.000 χρόνια ήταν κατά τον πόλεμο του 1920-22, όπου αντί να επιτεθούν στον δυνάστη τους, τον Τούρκο, τον βοήθησαν χτυπώντας Έλληνες και Αρμένιους. Η συνέχεια γνωστή.
Η δεύτερη ιστορική ευκαιρία που τους δόθηκε ήταν επί Άσσαντ, όταν απέκτησαν μια μεγάλη αυτόνομη περιοχή χτυπώντας τις δυνάμεις της νόμιμης κυβέρνησης. Για σχεδόν 10 χρόνια ήταν κύριοι της περιοχής τους, είχαν στην διάθεσή τους πετρελαιοπηγές, χρόνο να εξοπλιστούν και να οργανωθούν αλλά κυρίως, περιθώριο να συμφωνήσουν ένα καθεστώς αυτονομίας σε συνεργασία με τον Άσσαντ εδραιώνοντας έτσι την πρώτη επίσημη και αναγνωρισμένη κουρδική κρατική οντότητα με ελπίδες για το μέλλον.
Αντιθέτως με την δράση τους υπονόμευσαν την συριακή κυβέρνηση έως τη στιγμή που αυτή κατέρρευσε.
Για δεύτερη φορά στην πρόσφατη ιστορία, μετά το 1920-22, πόνταραν σε λάθος σωτήρα, διότι μόλις ο ρόλος τους ολοκληρώθηκε (δηλαδή έπεσε ο Άσσαντ), πήραν την άγουσα για την ανυπαρξία ξανά.
Οι “σύμμαχοί” (ΗΠΑ), τους τράβηξαν το χαλί κάτω από τα πόδια, και μέσα σε λίγες ημέρες, η περιοχή τους έχασε περισσότερο από το 35% του εδάφους της, από τον μακελάρη του ISIS.
Η συνέχεια έπεται δυσάρεστη…
Ο διάλογος νομοθεσίας και νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας για τους Δασικούς Χάρτες
on 02/06/2026
Επικαιροποιημένη μελέτη έως το 2026
 | Παναγιώτης Γαλάνης, Δικηγόρος, Δ.Ν., Μεταδιδάκτωρ Νομικής ΕΚΠΑ, Διδάσκων Νομικής ΕΚΠΑ info@pgalanislaw.gr , www.pgalanislaw.gr |
Περίληψη
Η παρούσα επικαιροποιημένη μελέτη εξετάζει τους δασικούς χάρτες ως διοικητικό, συνταγματικό και δικονομικό θεσμό που βρίσκεται στο σημείο τομής της προστασίας του δασικού περιβάλλοντος, της ασφάλειας των εμπράγματων συναλλαγών, της λειτουργίας του Κτηματολογίου και του ακυρωτικού ελέγχου. Η περίοδος 2021 έως 2026 μετατόπισε το κέντρο βάρους από τη γενική συνταγματική υποχρέωση κατάρτισης δασολογίου και την πρώτη μαζική κύρωση χαρτών προς ειδικότερα προβλήματα εφαρμογής: την αναμόρφωση κυρωμένων χαρτών, την τύχη διοικητικών πράξεων που είχαν μεταβάλει νόμιμα τη μορφή εκτάσεων πριν από την 11.6.1975, την εκκαθάριση εκατοντάδων χιλιάδων αντιρρήσεων, τη σύνδεση αποφάσεων ΕΠΕΑ με τις κτηματολογικές εγγραφές και τη δυνατότητα διενέργειας μεταβιβαστικών πράξεων πριν από την τεχνική ενημέρωση του χάρτη.
Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν λειτουργεί απλώς διορθωτικά έναντι του νομοθέτη. Διαμορφώνει ένα κανονιστικό υπόδειγμα: ο δασικός χάρτης δεν είναι ιδιοκτησιακός τίτλος, αλλά διαθέτει ισχυρή δεσμευτικότητα ως προς την υπαγωγή ή μη στη δασική νομοθεσία· η κύρωση παράγει έννομα αποτελέσματα και προσβάλλεται ακυρωτικά· η παράλειψη άσκησης αντιρρήσεων δεν αποκλείει κάθε μεταγενέστερη δικαστική προστασία όταν το ζήτημα δεν είναι τεχνική φωτοερμηνευτική κρίση αλλά νομικό ζήτημα που στηρίζεται σε διοικητικές πράξεις καλυπτόμενες από το τεκμήριο νομιμότητας· η αναμόρφωση κυρωμένου χάρτη δεν επιτρέπεται ως γενική αναθεώρηση, αλλά μόνο ως περιορισμένη, νομοθετικά οριοθετημένη διαδικασία ενσωμάτωσης νόμιμων διοικητικών ή δικαστικών δεδομένων και διόρθωσης πρόδηλων σφαλμάτων.
1. Η συνταγματική υποχρέωση δασολογίου και η λειτουργία των δασικών χαρτών
Η συνταγματική βάση των δασικών χαρτών εντοπίζεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος, ιδίως μετά την αναθεώρηση του 2001, με την οποία ρητοποιήθηκε η υποχρέωση κατάρτισης δασολογίου. Η υποχρέωση αυτή δεν είναι τεχνική πολυτέλεια της Διοίκησης, αλλά θεσμικό προαπαιτούμενο της ουσιαστικής προστασίας των δασών και των δασικών εκτάσεων. Η αποτύπωση του δασικού πλούτου δεν εξαντλείται σε χαρτογραφική καταγραφή, αλλά αποκτά δεσμευτική σημασία για την εφαρμογή του δασικού δικαίου, για την αδειοδότηση επεμβάσεων, για την αδυναμία μεταβίβασης εκτάσεων χωρίς την τήρηση των εγγυήσεων του άρθρου 20 Ν. 3889/2010 και για την εγγραφή ή διόρθωση δικαιωμάτων στο Κτηματολόγιο.
Οι δασικοί χάρτες λειτουργούν ως προπαρασκευαστικό και συγχρόνως δεσμευτικό υπόβαθρο του δασολογίου. Αποτυπώνουν τη μορφή των εκτάσεων με βάση ιστορικές και πρόσφατες αεροφωτογραφίες, διαθέσιμα στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας, πράξεις χαρακτηρισμού, πράξεις αναδάσωσης, διοικητικές πράξεις που επηρέασαν νόμιμα τη χρήση ή τον χαρακτήρα της έκτασης και λοιπά χωρικά δεδομένα. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο χάρτης δεν δημιουργεί το δάσος ούτε αίρει την προστασία του. Διαπιστώνει, με διοικητικώς οργανωμένο τρόπο, αν μία έκταση υπάγεται στις προστατευτικές διατάξεις της δασικής νομοθεσίας.
Η παλαιότερη νομολογία, ιδίως η ΟλΣτΕ 32/2013 και οι αποφάσεις ΣτΕ 805 έως 808/2016 επταμελούς σύνθεσης, συνέδεσε την κατάρτιση των δασικών χαρτών με την ακρίβεια των ορισμών του δάσους και της δασικής έκτασης και με την υποχρέωση να μην λαμβάνονται υπόψη διατάξεις που είχαν κριθεί αντισυνταγματικές. Το δασολόγιο και οι δασικοί χάρτες αποκτούν έτσι λειτουργία εγγύησης: περιορίζουν την αυθαιρεσία, δεσμεύουν τη Διοίκηση και επιτρέπουν στον διοικούμενο να γνωρίζει εγκαίρως τη νομική κατάσταση της έκτασης.
Η καθυστέρηση στην κατάρτιση δασολογίου είχε ήδη κριθεί ως παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας. Σήμερα, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο η ύπαρξη χαρτών, αλλά η ποιότητα, η οριστικοποίησή τους, η εκκαθάριση των αντιρρήσεων και η συμβατότητα της χαρτογράφησης με προηγούμενες νόμιμες διοικητικές πράξεις. Η μετάβαση από την ανάρτηση στην κύρωση και από την κύρωση στην αναμόρφωση αποκάλυψε ότι ο χάρτης είναι ένα σύνθετο διοικητικό προϊόν, στο οποίο συνυπάρχουν δασοτεχνική κρίση, χωρική τεκμηρίωση, ιστορική μνήμη της Διοίκησης και νομική αξιολόγηση.
2. Δασικοί χάρτες και Κτηματολόγιο
Η σχέση δασικών χαρτών και Κτηματολογίου παραμένει από τα πλέον κρίσιμα πεδία τριβής. Το Κτηματολόγιο αποβλέπει στην ασφάλεια των εμπράγματων δικαιωμάτων και στη δημόσια πίστη των κτηματολογικών εγγραφών. Οι δασικοί χάρτες αποβλέπουν στην εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας και στη διατήρηση του δασικού περιβάλλοντος. Οι δύο διαδικασίες δεν ταυτίζονται, ούτε η μία απορροφά την άλλη. Η νομολογία έχει κρίνει ότι η κατάρτιση δασικών χαρτών και δασολογίου πρέπει να προηγηθεί της ολοκλήρωσης, όχι όμως κατ ανάγκη της εκκίνησης, της διαδικασίας κτηματογράφησης. Η έλλειψη κυρωμένου δασικού χάρτη μπορεί να εμποδίσει την ορθή περαίωση κτηματογράφησης σε δασικές περιοχές, χωρίς να ματαιώνει την ίδια την έναρξη της κτηματολογικής διαδικασίας.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για το τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου επί δασικών εκτάσεων. Ο δασικός χάρτης δεν κρίνει ιδιοκτησία, όμως η κύρωσή του παρέχει κρίσιμο δημόσιο δεδομένο για τη δήλωση, την αντίκρουση ή τη διόρθωση εγγραπτέων δικαιωμάτων. Με τον τρόπο αυτό, η δασική χαρτογράφηση δεν μεταβάλλεται σε ιδιοκτησιακή δίκη, αλλά επηρεάζει αποφασιστικά το πραγματικό περιβάλλον εντός του οποίου διεξάγεται η κτηματολογική αντιδικία.
Η νομοθεσία μετά το 2024 επιτείνει αυτή τη σύνδεση. Το άρθρο 15 Ν. 5142/2024 εισήγαγε ειδική διαδικασία διόρθωσης κτηματολογικών εγγραφών υπέρ του πραγματικού ιδιοκτήτη σε περιπτώσεις εκτάσεων που είχαν περιληφθεί σε δασικούς χάρτες και στη συνέχεια απεντάχθηκαν. Η ρύθμιση αυτή απαντά σε πρακτικό κενό: η αποδοχή αντίρρησης ή η αναμόρφωση του χάρτη δεν αρκεί, εάν το Κτηματολόγιο εξακολουθεί να εμφανίζει διαφορετική εικόνα. Η διοικητική αποκατάσταση του δασικού χαρακτήρα πρέπει να συνοδεύεται από μηχανισμό κτηματολογικής αποκατάστασης, διαφορετικά ο πολίτης δικαιώνεται διοικητικά χωρίς να μπορεί να ασκήσει ακώλυτα τα εμπράγματα δικαιώματά του.
3. Το περιεχόμενο του δασικού χάρτη και η αναμόρφωση μετά τον Ν. 4685/2020
Το άρθρο 48 Ν. 4685/2020 υπήρξε ο κεντρικός νομοθετικός σταθμός της τελευταίας περιόδου. Η ρύθμιση επέβαλε την αναμόρφωση των δασικών χαρτών με συνεκτίμηση διοικητικών πράξεων που είχαν οδηγήσει σε νόμιμη μεταβολή της μορφής ή της χρήσης εκτάσεων. Η ΟλΣτΕ 1364 και 1365/2021 έκρινε τη συνταγματικότητα του πυρήνα αυτής της επιλογής υπό αυστηρή προϋπόθεση: η εξαίρεση ή η διαφορετική αποτύπωση δεν μπορεί να στηρίζεται σε αυθαίρετη απώλεια δασικού χαρακτήρα ούτε σε πραγματικές καταστάσεις που δημιουργήθηκαν κατά παράβαση της δασικής νομοθεσίας. Μπορεί να στηρίζεται μόνο σε διοικητικές πράξεις καλυπτόμενες από το τεκμήριο νομιμότητας, ιδίως όταν αυτές ανάγονται σε χρόνο πριν από το Σύνταγμα του 1975 ή όταν ο νόμος αναγνωρίζει ειδικώς τη νομική τους σημασία.
Η αναμόρφωση του χάρτη έχει διττό πρόσωπο. Από τη μία πλευρά διορθώνει τη διοικητική μνήμη, ώστε να μη χαρακτηρίζεται δασική έκταση που νομίμως είχε μεταβάλει χαρακτήρα. Από την άλλη πλευρά δεν μπορεί να μετατραπεί σε γενική ευκαιρία αποχαρακτηρισμού. Η νομολογία και η μεταγενέστερη νομοθεσία επιμένουν ότι η αναμόρφωση κυρωμένου δασικού χάρτη είναι εξαιρετική διαδικασία. Μετά τη μερική ή ολική κύρωση, ο χάρτης δεν είναι ανοικτό αρχείο που αναπλάθεται κατά περίπτωση, αλλά δεσμευτική πράξη που αναμορφώνεται μόνο για περιορισμένους λόγους, ιδίως λόγω δικαστικών αποφάσεων, διοικητικών πράξεων που έπρεπε να ενσωματωθούν και διόρθωσης προδήλων σφαλμάτων.
Ο Ν. 5299/2026 ενίσχυσε την κατεύθυνση αυτή, τροποποιώντας το άρθρο 20 Ν. 3889/2010. Η αναμόρφωση κυρωμένου δασικού χάρτη επιτρέπεται μόνο στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις διατάξεις των άρθρων 17 και 19 Ν. 3889/2010 και, κατ εξαίρεση, με την προσθήκη ή διαγραφή εκτάσεων που υπάγονται ή παύουν να υπάγονται στον χάρτη σύμφωνα με τη δασική νομοθεσία, με δικαστικές αποφάσεις, με δικαστικές αποφάσεις επί ιδιοκτησιακών ζητημάτων χορτολιβαδικών ή βραχωδών εκτάσεων, με διοικητικές πράξεις που έπρεπε να είχαν αποτυπωθεί ή εσφαλμένα αποτυπώθηκαν, καθώς και με τη διόρθωση προδήλων σφαλμάτων.
Η ιδιαίτερη σημασία της ρύθμισης έγκειται στο ότι διαχωρίζει την αναμόρφωση από τη νέα ουσιαστική κρίση περί δασικού χαρακτήρα. Η αναμόρφωση είναι μηχανισμός ευθυγράμμισης του χάρτη με νομικά δεσμευτικά δεδομένα, όχι υποκατάστατο της αρχικής διαδικασίας ανάρτησης και αντιρρήσεων. Για τον λόγο αυτό, η επίκληση απλών πραγματικών περιστατικών, η αμφισβήτηση φωτοερμηνείας χωρίς πρόδηλο σφάλμα ή η καθυστερημένη προσκόμιση στοιχείων που απαιτούν δασοτεχνική αξιολόγηση δεν μπορεί να οδηγεί αυτομάτως σε μεταβολή κυρωμένου χάρτη.
4. Ανάρτηση, αντιρρήσεις και πρόδηλα σφάλματα
Η ανάρτηση του δασικού χάρτη δεν αποτελεί, κατά πάγια νομολογία, εκτελεστή διοικητική πράξη με αυτοτελή προσβλητότητα. Η ανάρτηση ανοίγει το πεδίο συμμετοχής του ενδιαφερομένου και ενεργοποιεί την προθεσμία αντιρρήσεων. Το ουσιαστικό βάρος βρίσκεται στη δυνατότητα του διοικουμένου να αμφισβητήσει τον χαρακτήρα ή τη μορφή της έκτασης, την ορθή απεικόνιση διοικητικών πράξεων, την εφαρμογή τους και τη νόμιμη αλλαγή χρήσης. Οι αντιρρήσεις δεν είναι ενδικοφανής προσφυγή κατά εκτελεστής πράξης, αλλά ειδική διοικητική διαδικασία πριν από την κύρωση του χάρτη.
Η διαδικασία αυτή έχει αυστηρές προϋποθέσεις παραδεκτού. Κατά κανόνα απαιτείται έννομο συμφέρον, θεμελιούμενο σε εμπράγματο ή ενοχικό δικαίωμα, καταβολή ειδικού τέλους, ηλεκτρονική υποβολή και ορθός γεωχωρικός προσδιορισμός του επίμαχου πολυγώνου. Η νομολογία έχει δεχθεί ότι η αποτύπωση των γεωγραφικών συντεταγμένων αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση, διότι χωρίς αυτήν δεν μπορεί να καθορισθεί το ακριβές αντικείμενο της διοικητικής κρίσης. Στην πράξη, το παραδεκτό των αντιρρήσεων συνδέεται με την τεχνική ακρίβεια τόσο όσο και με τη νομική θεμελίωση.
Διαφορετική λειτουργία έχουν οι αιτήσεις διόρθωσης προδήλων σφαλμάτων. Πρόδηλο σφάλμα είναι το προφανές λάθος χαρτογραφικής, τεχνικής ή φωτοερμηνευτικής απόδοσης, η παράλειψη απεικόνισης διοικητικής πράξης που όφειλε να ληφθεί υπόψη, η εσφαλμένη απεικόνιση πεδινής χορτολιβαδικής έκτασης, αναγνωρισμένης ιδιωτικής χορτολιβαδικής ή τεχνητής δασικής φυτείας ή άλλη περιοριστικώς οριοθετημένη περίπτωση. Η διαδικασία αυτή δεν επιτρέπει πλήρη επανεκτίμηση οριακών περιπτώσεων βλάστησης. Αν το σφάλμα απαιτεί ουσιαστική δασοτεχνική κρίση, δεν είναι πρόδηλο και πρέπει να ακολουθηθεί η διαδικασία των αντιρρήσεων.
Η εγκύκλιος ΥΠΕΝ/ΔΔΕΥ/36007/1268/03.04.2024 επιχείρησε να αντιμετωπίσει την πρακτική εμπλοκή που δημιουργήθηκε από τον μεγάλο αριθμό αποδεκτών αιτημάτων προδήλων σφαλμάτων και εκκρεμών αντιρρήσεων. Η κατεύθυνση ήταν να προωθούνται κατά προτεραιότητα τα αποδεκτά πρόδηλα σφάλματα προς τις Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων, ώστε να επιταχύνεται η ολική κύρωση και να παρέχεται στις επιτροπές καθαρότερο χαρτογραφικό υπόβαθρο για όμορες ή συναφείς αντιρρήσεις. Η πρακτική σημασία της εγκυκλίου είναι ότι μεταχειρίζεται τη διόρθωση πρόδηλων σφαλμάτων όχι ως δευτερεύουσα λεπτομέρεια, αλλά ως προϋπόθεση ορθής και ταχείας κρίσης επί των λοιπών εκκρεμοτήτων.
5. Οι Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων μετά το 2025 και το 2026
Οι ΕΠΕΑ αποτελούν το κρίσιμο διοικητικό όργανο μεταξύ ανάρτησης και κύρωσης. Η αποτελεσματικότητά τους καθορίζει αν η διαδικασία δασικών χαρτών λειτουργεί ως μηχανισμός ασφάλειας δικαίου ή ως μακρόχρονη εκκρεμότητα. Η πραγματικότητα των τελευταίων ετών ανέδειξε έντονο οργανωτικό πρόβλημα: μεγάλος αριθμός αντιρρήσεων παρέμενε εκκρεμής, οι χάρτες κυρώνονταν με εξαιρέσεις, οι ενδιαφερόμενοι αδυνατούσαν να ολοκληρώσουν συναλλαγές και η Διοίκηση ήταν υποχρεωμένη να συντηρεί παράλληλες διαδικασίες αναμόρφωσης, διόρθωσης και κτηματολογικής προσαρμογής.
Με το άρθρο 52 Ν. 5215/2025 τροποποιήθηκε η παρ. 1 του άρθρου 18 Ν. 3889/2010 ως προς τη σύνθεση και συγκρότηση των ΕΠΕΑ. Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται σε ευρύτερη προσπάθεια επιτάχυνσης της εξέτασης των εκκρεμών αντιρρήσεων και αναπροσαρμογής του συστήματος συγκρότησης των επιτροπών. Ακολούθως, η ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΔΕΥ/144390/5970/04.02.2026, ΦΕΚ Β 994/26.02.2026, τροποποίησε την απόφαση ΥΠΕΝ 146776/2459/21.10.2016 για θέματα συγκρότησης, επιλογής μελών και λειτουργίας των ΕΠΕΑ.
Η κατεύθυνση των αλλαγών είναι καθαρά λειτουργική: περισσότερες δυνατότητες συγκρότησης επιτροπών, διεύρυνση ή ευελιξία στις δεξαμενές μελών, προτεραιοποίηση ομάδων υποθέσεων και σύνδεση της επιτροπικής κρίσης με την ανάγκη ταχείας ολικής κύρωσης. Το νομικό ζήτημα που ανακύπτει είναι αν η επιτάχυνση συμβιβάζεται με την ποιότητα της αιτιολογίας. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι τυπική. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των υποθέσεων που εξετάζονται σε ομάδες, τόσο περισσότερο απαιτείται να διακρίνεται η ομοιομορφία πραγματικών και νομικών δεδομένων από την ατομική κρίση κάθε γεωτεμαχίου. Η ομαδοποίηση επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν εξαφανίζει την εξατομικευμένη αιτιολογία που απαιτείται από το άρθρο 24 Συντάγματος και από την αρχή της δικαστικής προστασίας.
Η απόφαση της ΕΠΕΑ δεν αποτελεί απλή υπηρεσιακή γνώμη. Ενσωματώνει διοικητική κρίση η οποία καθορίζει αν το επίμαχο τμήμα θα εξαιρεθεί από την κύρωση ως αμφισβητούμενο, αν θα τροποποιηθεί ο χάρτης ή αν θα διατηρηθεί ο δασικός χαρακτηρισμός. Μετά τις ρυθμίσεις του 2026, αποκτά επιπλέον συναλλακτική σημασία, διότι σε ορισμένες περιπτώσεις η αποδοχή αντιρρήσεων μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσωρινά σε συμβόλαια, πριν από την τεχνική ενημέρωση του χάρτη.
6. Η κύρωση του χάρτη και η ακυρωτική προστασία
Η κύρωση του δασικού χάρτη αποτελεί το σημείο μεταβολής της διαδικασίας σε δεσμευτική διοικητική κατάσταση. Η μερική κύρωση αφορά τα τμήματα για τα οποία δεν υποβλήθηκαν αντιρρήσεις ή δεν εκκρεμούν αιτήματα που εμποδίζουν την οριστικοποίηση. Η ολική κύρωση ακολουθεί μετά την εξέταση των αντιρρήσεων και την ενσωμάτωση των σχετικών αποφάσεων. Από την κύρωση και μετά, ο χάρτης δεσμεύει τη Διοίκηση και τους διοικουμένους ως προς την υπαγωγή στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, υπό την επιφύλαξη των περιορισμένων διαδικασιών αναμόρφωσης.
Η κυρωτική πράξη είναι εκτελεστή διοικητική πράξη και προσβάλλεται με αίτηση ακύρωσης. Το παραδεκτό της αίτησης, όμως, συνδέεται με λεπτές διακρίσεις. Όταν ο ενδιαφερόμενος αμφισβητεί καθαρά τεχνική κρίση ως προς τη βλάστηση ή τη μορφή της έκτασης, η μη άσκηση αντιρρήσεων μπορεί να λειτουργήσει εις βάρος του, διότι στέρησε από το αρμόδιο διοικητικό όργανο τη δυνατότητα να αξιολογήσει εγκαίρως τα σχετικά στοιχεία. Όταν, όμως, το ζήτημα είναι νομικό και αφορά διοικητικές πράξεις που καλύπτονται από τεκμήριο νομιμότητας, η παράλειψη αντιρρήσεων δεν πρέπει να αποκλείει αυτομάτως την ακυρωτική προστασία.
Η ΣτΕ 1935/2025 αποτυπώνει με ιδιαίτερη καθαρότητα τη διάκριση. Έκρινε ότι εκτάσεις που νομίμως απώλεσαν τον δασικό χαρακτήρα τους πριν από την 11.6.1975 βάσει διοικητικών πράξεων καλυπτόμενων από τεκμήριο νομιμότητας δεν μπορούν να χαρακτηρίζονται ως δάση ή δασικές εκτάσεις ούτε κατά τη διαδικασία του άρθρου 14 Ν. 998/1979 ούτε κατά τη διαδικασία κατάρτισης και κύρωσης δασικού χάρτη. Δέχθηκε επίσης ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προβάλει τέτοια στοιχεία με αντιρρήσεις, αλλά, εάν δεν ασκήσει αντιρρήσεις, μπορεί να προσβάλει την απόφαση μερικής κύρωσης, όταν δεν τίθεται τεχνικό ζήτημα βλάστησης αλλά νομικό ζήτημα που κλονίζει την αιτιολογία της κύρωσης.
Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει τη συγκεκριμένη υπόθεση. Επαναφέρει την αρχή ότι ο δασικός χάρτης δεν μπορεί να αγνοεί το τεκμήριο νομιμότητας προηγούμενων διοικητικών πράξεων. Επίσης, εξισορροπεί την ανάγκη ταχείας οριστικοποίησης των χαρτών με το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Η διαδικασία αντιρρήσεων παραμένει η κανονική οδός αμφισβήτησης, αλλά δεν μετατρέπεται σε απόλυτο δικονομικό φραγμό για νομικά ζητήματα που η Διοίκηση όφειλε αυτεπαγγέλτως να συνεκτιμήσει.
7. Οι συνέπειες της κύρωσης στις εμπράγματες συναλλαγές
Το άρθρο 20 Ν. 3889/2010 αποτελεί τον κόμβο μεταξύ δασικού χάρτη και εμπράγματης συναλλαγής. Μετά την κύρωση, κάθε μεταβίβαση, σύσταση, αλλοίωση ή μεταβολή εμπράγματων δικαιωμάτων σε εκτάσεις με δασικό χαρακτήρα που περιλαμβάνονται στον χάρτη είναι άκυρη και ανίσχυρη αν δεν συνοδεύεται από το απαιτούμενο πιστοποιητικό χαρακτήρα ή τα προβλεπόμενα δικαιολογητικά. Η ρύθμιση δεν αποσκοπεί μόνο στην προστασία του Δημοσίου ως ενδεχόμενου κυρίου. Αποσκοπεί κυρίως στην αποτροπή κυκλοφορίας δικαιωμάτων επί εκτάσεων των οποίων ο δασικός χαρακτήρας δημιουργεί περιορισμούς διάθεσης και χρήσης.
Η πρακτική δυσχέρεια ανέκυψε όταν η Διοίκηση ή οι ΕΠΕΑ αποδέχθηκαν αντιρρήσεις ή αιτήματα αναμόρφωσης, πλην όμως ο χάρτης δεν είχε ακόμη τεχνικά ενημερωθεί. Στις περιπτώσεις αυτές, ο ενδιαφερόμενος είχε ευνοϊκή διοικητική κρίση, αλλά δεν μπορούσε να προσκομίσει απολύτως ενημερωμένο απόσπασμα χάρτη. Έτσι δημιουργούνταν διοικητική ασυνέχεια: η ουσία της υπόθεσης είχε κριθεί, αλλά η συναλλαγή παρέμενε εγκλωβισμένη μέχρι την τεχνική αναμόρφωση.
Ο Ν. 5299/2026 αντιμετώπισε το κενό με την τροποποίηση του άρθρου 20 Ν. 3889/2010. Ειδικά για εκτάσεις που έχουν περιληφθεί στην ανάρτηση ή στον κυρωμένο δασικό χάρτη και για τις οποίες έχουν γίνει δεκτές αντιρρήσεις ή αιτήματα αναμόρφωσης, μέχρι την αναμόρφωση του χάρτη μπορεί, αντί του πιστοποιητικού, να προσαρτάται στο συμβόλαιο, με ποινή ακυρότητας, αντίγραφο της απόφασης της ΕΠΕΑ ή της απόφασης έγκρισης αναμόρφωσης, με ΑΔΑ και με επισυναπτόμενο τοπογραφικό διάγραμμα εξαρτημένων συντεταγμένων ΕΓΣΑ. Ο συντάκτης του διαγράμματος βεβαιώνει ότι το ακίνητο είναι το ίδιο ως προς το οποίο έγιναν δεκτές οι αντιρρήσεις ή το αίτημα αναμόρφωσης.
Η ρύθμιση αυτή είναι πρακτικά σημαντική, αλλά απαιτεί αυστηρή εφαρμογή. Δεν επιτρέπει συναλλαγή επί απλώς αμφισβητούμενης έκτασης. Προϋποθέτει θετική διοικητική κρίση υπέρ του ενδιαφερομένου. Δεν αρκεί απλή εκκρεμότητα αντίρρησης. Δεν αρκεί ιδιωτική τεχνική εκτίμηση. Απαιτείται απόφαση ΕΠΕΑ ή απόφαση έγκρισης αναμόρφωσης, ΑΔΑ και τοπογραφικό διάγραμμα με υπεύθυνη τεχνική ταύτιση. Με αυτόν τον τρόπο, ο νομοθέτης επιταχύνει τη συναλλαγή χωρίς να αποσυνδέει την ασφάλεια των συμβολαίων από τη διοικητική νομιμότητα.
8. Η διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών μετά την αποδοχή αντιρρήσεων
Η αποδοχή αντίρρησης ή η αναμόρφωση δασικού χάρτη δεν εξαλείφει αυτομάτως τις κτηματολογικές συνέπειες που είχαν ήδη παραχθεί. Για τον λόγο αυτό το άρθρο 15 Ν. 5142/2024 εισάγει ειδική διαδικασία διόρθωσης κτηματολογικών εγγραφών υπέρ του πραγματικού ιδιοκτήτη, όταν μια περιοχή είχε ενταχθεί σε δασικούς χάρτες και στη συνέχεια απεντάχθηκε. Η πρακτική λειτουργία της ρύθμισης είναι να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στη δασική και την κτηματολογική διαδικασία.
Η διάταξη έχει ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές όπου, λόγω της αρχικής δασικής αποτύπωσης, η κτηματολογική εγγραφή κατέληξε να εμφανίζει δικαίωμα του Δημοσίου ή άλλη εγγραφή που δεν ανταποκρίνεται πλέον στη διοικητική κατάσταση μετά την αποδοχή της αντίρρησης. Η διόρθωση δεν υποκαθιστά την κρίση επί ιδιοκτησιακής αντιδικίας όταν αυτή υφίσταται. Λειτουργεί σε περιπτώσεις όπου η βάση της εσφαλμένης εγγραφής ήταν ο δασικός χάρτης και η βάση αυτή έχει αρθεί ή μεταβληθεί με αρμόδια απόφαση.
Η σχέση αυτή επιβάλλει προσεκτική διάκριση. Η δασική απένταξη δεν σημαίνει αυτομάτως αναγνώριση κυριότητας συγκεκριμένου ιδιώτη έναντι κάθε τρίτου. Σημαίνει ότι παύει η συγκεκριμένη δασική προϋπόθεση που επηρέασε την κτηματολογική εγγραφή. Το Κτηματολόγιο εξακολουθεί να λειτουργεί ως σύστημα εμπράγματης δημοσιότητας και όχι ως διοικητικό παράρτημα της Δασικής Υπηρεσίας. Η πρακτική επιτυχία της ρύθμισης εξαρτάται από την ακριβή ταυτοποίηση του γεωτεμαχίου, την αντιστοίχιση της απόφασης με το κτηματολογικό φύλλο και την απουσία ανεπίλυτης ιδιωτικής ιδιοκτησιακής διαφοράς.
9. Δασωθέντες αγροί, διοικητικές πράξεις και το χρονικό όριο της 11.6.1975
Το πιο ευαίσθητο δογματικό ζήτημα αφορά τις εκτάσεις που εμφανίζονται δασικές στις ιστορικές ή πρόσφατες αεροφωτογραφίες, αλλά η νομική τους ιστορία περιλαμβάνει διοικητικές πράξεις γεωργικής, εποικιστικής, οικοδομικής ή άλλης νόμιμης μεταβολής. Το Σύνταγμα του 1975 αποτελεί κρίσιμο όριο, διότι μετά την έναρξη ισχύος του η προστασία των δασών και δασικών εκτάσεων απέκτησε αυξημένη συνταγματική ένταση. Πριν από την 11.6.1975, όμως, διοικητικές πράξεις που νόμιμα μετέβαλαν τη χρήση ή τη μορφή μιας έκτασης καλύπτονται από το τεκμήριο νομιμότητας και δεν μπορούν να αγνοούνται κατά τη χαρτογράφηση.
Η ΣτΕ 1935/2025 εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη γραμμή. Ο ακυρωτικός δικαστής διακρίνει ανάμεσα σε τεχνική κρίση περί βλάστησης και σε νομική συνέπεια διοικητικής πράξης. Αν η έκταση είχε νομίμως απολέσει τον δασικό χαρακτήρα της πριν από το Σύνταγμα του 1975, δεν είναι επιτρεπτό να αποτυπώνεται ως δασική μόνο επειδή η Διοίκηση δεν ενσωμάτωσε εγκαίρως την κρίσιμη πράξη στον χάρτη. Η νομιμότητα δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της ατελούς υπηρεσιακής μνήμης.
Αντιστρόφως, δεν μπορεί να μετατραπεί η αναγνώριση διοικητικών πράξεων σε γενική νομιμοποίηση αυθαίρετων επεμβάσεων. Όπου δεν υπάρχει πράξη καλυπτόμενη από τεκμήριο νομιμότητας, όπου η επέμβαση έγινε αυθαιρέτως ή όπου η μεταβολή έγινε κατά παράβαση της δασικής νομοθεσίας, ο χάρτης πρέπει να αποτυπώνει την προστατευτέα μορφή της έκτασης. Η κρίσιμη διαφορά δεν είναι αν μια έκταση χρησιμοποιείται σήμερα αγροτικά ή οικοδομικά, αλλά αν η χρήση αυτή διαθέτει επαρκή νόμιμη διοικητική βάση.
10. Οικιστικές πυκνώσεις και η νομολογιακή αντίδραση
Οι οικιστικές πυκνώσεις αποτέλεσαν την πιο χαρακτηριστική περίπτωση προσπάθειας του νομοθέτη να απομονώσει από τον δασικό χάρτη πραγματικές καταστάσεις αυθαίρετης δόμησης ή ατελούς οικιστικής συγκέντρωσης. Η ΟλΣτΕ 685/2019 υπήρξε καθοριστική, διότι έκρινε αντισυνταγματικό το καθεστώς που εξαιρούσε τις περιοχές αυτές από την ανάρτηση των δασικών χαρτών. Η απόφαση στηρίχθηκε στην απλή αλλά θεμελιώδη σκέψη ότι το άρθρο 24 Συντάγματος δεν επιτρέπει τη δημιουργία ζωνών διοικητικής αορατότητας, όπου η δασική νομοθεσία αναστέλλεται επειδή έχει δημιουργηθεί οικιστική πραγματικότητα.
Η νομολογιακή αυτή γραμμή διατηρεί πλήρη επικαιρότητα. Η ανάρτηση και κύρωση δασικού χάρτη πρέπει να προηγείται οποιασδήποτε ειδικής στάθμισης περί αυθαιρέτων, κοινωνικών συνεπειών ή πολεοδομικής αντιμετώπισης. Η χαρτογράφηση δεν είναι στάδιο νομιμοποίησης. Είναι στάδιο διαπίστωσης. Μόνον αφού διαπιστωθεί η φύση της έκτασης μπορεί ο νομοθέτης, εντός των συνταγματικών ορίων, να αντιμετωπίσει ειδικές κατηγορίες κατασκευών ή χρήσεων. Η εξαίρεση από τον χάρτη θα ισοδυναμούσε με αφαίρεση του ίδιου του αντικειμένου προστασίας από το πεδίο ελέγχου.
Μετά την ΟλΣτΕ 685/2019, η συζήτηση δεν έχει εξαφανισθεί. Έχει μετατοπισθεί στη διαχείριση των συνεπειών: πώς αποτυπώνονται οικιστικές συγκεντρώσεις, πώς διακρίνονται νόμιμες διοικητικές πράξεις από αυθαίρετες επεμβάσεις, πώς συντονίζεται ο δασικός χάρτης με πολεοδομικά εργαλεία και πώς αποφεύγεται η μετατροπή της κύρωσης σε μαζική κοινωνική κρίση. Η απάντηση του συνταγματικού δικαίου παραμένει σταθερή: πρώτα ακριβής καταγραφή, μετά ειδική ρύθμιση εντός των ορίων του άρθρου 24.
11. Η ειδική θέση των χορτολιβαδικών, βραχωδών και πετρωδών εκτάσεων
Οι χορτολιβαδικές, βραχώδεις και πετρώδεις εκτάσεις δημιουργούν ιδιαίτερη κατηγορία, διότι δεν ταυτίζονται με δάσος ή δασική έκταση υπό τη στενή έννοια, αλλά εντάσσονται σε ειδικά καθεστώτα προστασίας και ιδιοκτησιακής αξιολόγησης. Η ένταξή τους στον δασικό χάρτη έχει συνέπειες όχι μόνο ως προς τη χρήση, αλλά και ως προς το τεκμήριο κυριότητας, ιδίως σε περιοχές όπου το Δημόσιο προβάλλει δικαιώματα βάσει της δασικής νομοθεσίας.
Η νομοθεσία και η νομολογία απαιτούν προσοχή στην αποτύπωση των εκτάσεων αυτών. Πρόδηλο σφάλμα μπορεί να υπάρχει όταν πεδινή και ομαλής κλίσης έκταση αποδίδεται ως χορτολιβαδική ενώ δεν υπάγεται στη δασική νομοθεσία, ή όταν χορτολιβαδική, βραχώδης ή πετρώδης έκταση είναι αναγνωρισμένη έναντι του Δημοσίου ως ιδιωτική. Η κρίση αυτή δεν είναι πάντοτε απλή, διότι συχνά απαιτεί συνδυασμό μορφολογικών δεδομένων, τίτλων, αποφάσεων Συμβουλίων Ιδιοκτησίας Δασών και ειδικών διοικητικών πράξεων.
Η δυνατότητα αναμόρφωσης λόγω δικαστικών αποφάσεων επί ιδιοκτησιακού ζητήματος των εκτάσεων των περ. α και β της παρ. 5 του άρθρου 3 Ν. 998/1979, όπως προβλέπεται πλέον στο άρθρο 20 Ν. 3889/2010 μετά τον Ν. 5299/2026, δείχνει ότι ο νομοθέτης αναγνωρίζει τη διασταύρωση δασικού χαρακτήρα και ιδιοκτησιακής κρίσης. Η αναγνώριση, όμως, παραμένει προσεκτική: η δικαστική απόφαση πρέπει να αφορά συγκεκριμένο ιδιοκτησιακό ζήτημα και να μπορεί να μεταφραστεί χαρτογραφικά σε προσθήκη ή διαγραφή έκτασης.
12. Η θέση των πράξεων χαρακτηρισμού μετά την κύρωση των χαρτών
Η πράξη χαρακτηρισμού του άρθρου 14 Ν. 998/1979 υπήρξε για δεκαετίες το βασικό ατομικό εργαλείο διάγνωσης του δασικού χαρακτήρα μιας έκτασης. Η μαζική κύρωση δασικών χαρτών μετέβαλε τη λειτουργία της. Όπου υπάρχει κυρωμένος δασικός χάρτης, η πράξη χαρακτηρισμού δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να παρακάμπτει τον χάρτη, διότι ο τελευταίος έχει ευρύτερη δεσμευτικότητα και αποτελεί προϊόν συλλογικής χαρτογράφησης. Η ατομική διαδικασία υποχωρεί έναντι της κυρωμένης χαρτογραφικής αποτύπωσης, εκτός από τις ειδικές περιπτώσεις που ο νόμος διατηρεί ή προβλέπει διαδικασία αναμόρφωσης.
Το ζήτημα παραμένει κρίσιμο σε περιοχές με παλαιές πράξεις χαρακτηρισμού, πράξεις αναδάσωσης ή δικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν πριν από την κύρωση. Οι πράξεις αυτές δεν εξαφανίζονται. Πρέπει να αξιολογούνται κατά την κατάρτιση ή αναμόρφωση του χάρτη. Αν έχουν παραλειφθεί και είναι κρίσιμες, η παράλειψη μπορεί να στοιχειοθετήσει πρόδηλο σφάλμα ή λόγο αναμόρφωσης, ανάλογα με το στάδιο της διαδικασίας και τη φύση της πράξης. Το θεμελιώδες κριτήριο είναι αν η πράξη εξακολουθεί να καλύπτεται από το τεκμήριο νομιμότητας και αν έχει σαφές χωρικό αντικείμενο.
Η πρακτική απαίτηση είναι διπλή. Οι Δασικές Υπηρεσίες οφείλουν να ενσωματώνουν συστηματικά τις πράξεις που διαθέτουν. Οι ιδιώτες οφείλουν να προσκομίζουν εγκαίρως πράξεις, τίτλους, τοπογραφικά και τεχνικά στοιχεία. Το σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει αν η Διοίκηση στηρίζεται μόνο σε αεροφωτογραφίες ούτε αν οι ενδιαφερόμενοι αναμένουν τη δικαστική φάση για να προβάλουν στοιχεία που μπορούσαν να έχουν τεθεί ενώπιον των ΕΠΕΑ.
13. Αιτιολογία, τεχνική κρίση και όρια ακυρωτικού ελέγχου
Ο ακυρωτικός έλεγχος των δασικών χαρτών κινείται ανάμεσα σε δύο όρια. Το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν υποκαθιστά τη δασοτεχνική κρίση της Διοίκησης, ιδίως όταν απαιτείται φωτοερμηνεία, εξέταση βλάστησης, γεωμορφολογική εκτίμηση ή αξιολόγηση πραγματικών δεδομένων. Ελέγχει, όμως, αν η κρίση στηρίζεται σε νόμιμη διαδικασία, αν συνεκτιμήθηκαν κρίσιμα στοιχεία, αν αγνοήθηκαν δεσμευτικές διοικητικές πράξεις και αν η αιτιολογία είναι επαρκής ως προς το συγκεκριμένο γεωτεμάχιο.
Η ακριβής γεωχωρική ταυτοποίηση είναι αναγκαία και για τον δικαστή. Χωρίς σαφές πολύγωνο, χωρίς αντιστοίχιση με τον χάρτη και χωρίς σύνδεση του προσκομιζόμενου τίτλου ή της διοικητικής πράξης με το επίδικο τμήμα, ο ακυρωτικός έλεγχος κινδυνεύει να καταστεί αφηρημένος. Για τον λόγο αυτό η νομολογία επιμένει στη σημασία των συντεταγμένων, των τοπογραφικών διαγραμμάτων, των αποσπασμάτων χάρτη και της τεχνικής τεκμηρίωσης.
Από την άλλη πλευρά, η επίκληση τεχνικής κρίσης δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άσυλο ανεπαρκούς αιτιολογίας. Όταν ο ενδιαφερόμενος προσκομίζει διοικητική πράξη πριν από την 11.6.1975, απόφαση που ακυρώνει πράξη αναδάσωσης, απόφαση ΕΠΕΑ που αποδέχεται αντίρρηση ή πράξη έγκρισης αναμόρφωσης, η Διοίκηση οφείλει να εξηγήσει πώς το στοιχείο αυτό επηρεάζει ή δεν επηρεάζει τον χάρτη. Η σιωπηρή παράκαμψη κρίσιμων νομικών δεδομένων καθιστά την πράξη κύρωσης ή την άρνηση αναμόρφωσης ευάλωτη.
14. Η προστασία της ιδιοκτησίας και τα όρια της δασικής δέσμευσης
Οι δασικοί χάρτες δεν είναι μηχανισμός αφαίρεσης ιδιοκτησίας. Δεν κρίνουν κυριότητα και δεν μεταβάλλουν από μόνοι τους το εμπράγματο καθεστώς. Παράγουν, όμως, σοβαρές συνέπειες στη χρήση, στη δυνατότητα δόμησης, στη μεταβίβαση και στην οικονομική αξιοποίηση της έκτασης. Επομένως, η εφαρμογή τους πρέπει να εναρμονίζεται με το άρθρο 17 Συντάγματος και το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, χωρίς να αποδυναμώνεται το άρθρο 24 Συντάγματος.
Η ιδιοκτησία σε δασική έκταση είναι εξαρχής κοινωνικά δεσμευμένη. Η δασική προστασία δεν αποτελεί εξωτερικό περιορισμό που επιβάλλεται εκ των υστέρων σε πλήρως ελεύθερη περιουσία, αλλά στοιχείο του ίδιου του νομικού καθεστώτος της έκτασης. Η αποτύπωση στον δασικό χάρτη καθιστά τη δέσμευση ορατή και διοικητικά ενεργή. Δεν αποκλείεται, όμως, σε οριακές περιπτώσεις, η δέσμευση να δημιουργεί ζήτημα αναλογικότητας, ιδίως όταν υπάρχει νόμιμη προσδοκία στηριγμένη σε πράξεις της Διοίκησης ή όταν η μεταβολή της διοικητικής στάσης είναι αντιφατική.
Η προστατευόμενη εμπιστοσύνη δεν μπορεί να νομιμοποιήσει αυθαίρετη καταπάτηση δασικής έκτασης. Μπορεί όμως να επιβάλει προσεκτική αξιολόγηση όταν ο πολίτης ενήργησε με βάση διοικητικές πράξεις, παραχωρητήρια, εποικιστικά δεδομένα, νόμιμες άδειες ή αποφάσεις που ουδέποτε ανακλήθηκαν. Η ΣτΕ 1935/2025 δείχνει ότι το ζήτημα δεν είναι ψυχολογική εμπιστοσύνη του ιδιώτη, αλλά θεσμική δεσμευτικότητα του τεκμηρίου νομιμότητας. Η Διοίκηση δεν μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να μην εξέδωσε πράξεις που εξακολουθούν να ισχύουν.
15. Η διοικητική ταχύτητα ως συνταγματική αξίωση
Η προστασία των δασών δεν εξαντλείται στην αυστηρότητα των κανόνων. Προϋποθέτει και αποτελεσματική Διοίκηση. Ένας δασικός χάρτης που παραμένει επί χρόνια με εκκρεμείς αντιρρήσεις, αδιόρθωτα πρόδηλα σφάλματα και μη ενσωματωμένες αποφάσεις δεν υπηρετεί ούτε το περιβάλλον ούτε την ιδιοκτησία. Η καθυστέρηση παράγει αβεβαιότητα, εμποδίζει συναλλαγές, επιβαρύνει τα δικαστήρια και διατηρεί θολό το αντικείμενο της δασικής προστασίας.
Οι ρυθμίσεις του 2024 έως 2026 δείχνουν ότι ο νομοθέτης αναγνωρίζει πλέον τη διοικητική ταχύτητα ως τμήμα της ασφάλειας δικαίου. Η προτεραιοποίηση προδήλων σφαλμάτων, οι αλλαγές στη συγκρότηση των ΕΠΕΑ, η δυνατότητα διόρθωσης κτηματολογικών εγγραφών μετά από ευνοϊκές αποφάσεις και η δυνατότητα σύνταξης συμβολαίων με προσάρτηση απόφασης ΕΠΕΑ ή αναμόρφωσης αποβλέπουν στην αποσυμφόρηση ενός συστήματος που είχε παγιδευθεί ανάμεσα στην περιβαλλοντική ακρίβεια και στη διοικητική αδράνεια.
Η ταχύτητα, όμως, δεν επιτρέπεται να επιτευχθεί με έκπτωση αιτιολογίας. Ο κίνδυνος ενός μαζικού συστήματος είναι να υποκαταστήσει την κρίση με μηχανική επεξεργασία. Οι ΕΠΕΑ και οι Δασικές Υπηρεσίες οφείλουν να διακρίνουν ανάμεσα σε ομοειδείς υποθέσεις που μπορούν να εξεταστούν ομαδοποιημένα και σε υποθέσεις που απαιτούν ατομική νομική αξιολόγηση. Η διοικητική οικονομία είναι θεμιτή μόνον όταν δεν οδηγεί σε απώλεια της ατομικής κρίσης.
16. Οι δασικοί χάρτες ως πεδίο διαλόγου νομοθέτη και ΣτΕ
Η εξέλιξη του θεσμού δείχνει έναν συνεχή διάλογο νομοθεσίας και νομολογίας. Ο νομοθέτης επιχειρεί να επιλύσει πρακτικά προβλήματα μαζικής εφαρμογής. Το Συμβούλιο της Επικρατείας ελέγχει αν οι λύσεις αυτές σέβονται το άρθρο 24 Συντάγματος, την ασφάλεια δικαίου, την αποτελεσματική δικαστική προστασία και τα όρια της διοικητικής νομιμότητας. Η ΟλΣτΕ 685/2019 περιόρισε την εξαίρεση οικιστικών πυκνώσεων. Η ΟλΣτΕ 1364 και 1365/2021 επέτρεψε την αναμόρφωση με βάση νόμιμες διοικητικές πράξεις, αλλά απέκλεισε τη μετατροπή της σε γενικό αποχαρακτηρισμό. Η ΣτΕ 1935/2025 ανέδειξε ότι η μη άσκηση αντιρρήσεων δεν αποκλείει πάντοτε την ακυρωτική προστασία όταν το ζήτημα είναι νομικό και όχι τεχνικό.
Ο διάλογος αυτός δεν είναι σύγκρουση εξουσιών. Είναι διαδικασία προσαρμογής ενός δυσχερού θεσμού σε πραγματικές συνθήκες. Η χώρα διαθέτει μεγάλες εκτάσεις με περίπλοκη ιστορία χρήσεων, εποικισμών, αναδασμών, αυθαιρέτων, παλαιών διοικητικών πράξεων, πυρκαγιών και αναδασώσεων. Η χαρτογράφηση ενός τέτοιου τοπίου δεν μπορεί να γίνει ούτε με αποκλειστική προσήλωση στην αεροφωτογραφία ούτε με άκριτη αποδοχή ιδιωτικών ισχυρισμών. Απαιτείται συνδυασμός περιβαλλοντικής αυστηρότητας, διοικητικής μνήμης και τεχνικής ακρίβειας.
Η επικαιροποίηση έως το 2026 δείχνει ότι το κέντρο βάρους μετακινείται πλέον από το αν πρέπει να υπάρχουν δασικοί χάρτες στο πώς θα καταστούν οριστικοί, λειτουργικοί και συμβατοί με το Κτηματολόγιο. Τα κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης περιόδου θα είναι η ταχύτητα εκκαθάρισης των αντιρρήσεων, η ποιότητα των αποφάσεων ΕΠΕΑ, η τεχνική ενημέρωση των χαρτών μετά τις ευνοϊκές αποφάσεις, η ασφάλεια των συμβολαίων και η ορθή διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών.
17. Επικαιροποιημένος πρακτικός οδηγός εφαρμογής
Σε υπόθεση ακινήτου που εμφανίζεται στον αναρτημένο δασικό χάρτη ως δασικό ή χορτολιβαδικό, η πρώτη εξέταση δεν πρέπει να είναι μόνο φωτοερμηνευτική. Πρέπει να συγκεντρώνονται τίτλοι, τοπογραφικά, πράξεις χαρακτηρισμού, πράξεις αναδάσωσης, εποικιστικά ή αναδασμικά στοιχεία, άδειες, παραχωρητήρια, αποφάσεις διοικητικών ή πολιτικών δικαστηρίων, τυχόν αποφάσεις ΣΙΔ και αποσπάσματα ιστορικών και πρόσφατων αεροφωτογραφιών. Η αντίρρηση πρέπει να στηρίζεται σε ακριβή γεωχωρική ταύτιση του επίμαχου πολυγώνου και να διακρίνει αν αμφισβητείται η μορφή της έκτασης, η εφαρμογή διοικητικής πράξης ή η παράλειψη αποτύπωσης στοιχείου.
Αν το πρόβλημα είναι προφανές χαρτογραφικό ή τεχνικό λάθος, η προσήκουσα οδός είναι η αίτηση διόρθωσης προδήλου σφάλματος. Αν το πρόβλημα απαιτεί ουσιαστική κρίση ως προς τη βλάστηση ή την ιστορική μορφή, η προσήκουσα οδός είναι η αντίρρηση. Αν υπάρχει ήδη κυρωμένος χάρτης και στη συνέχεια προκύπτει δικαστική απόφαση ή διοικητική πράξη που έπρεπε να είχε ληφθεί υπόψη, εξετάζεται η αναμόρφωση. Αν έχει γίνει δεκτή αντίρρηση ή αίτημα αναμόρφωσης, αλλά ο χάρτης δεν έχει τεχνικά ενημερωθεί, μετά τον Ν. 5299/2026 εξετάζεται η δυνατότητα διενέργειας συμβολαιογραφικής πράξης με προσάρτηση της σχετικής απόφασης, του ΑΔΑ και τοπογραφικού διαγράμματος ΕΓΣΑ.
Σε δικαστικό επίπεδο, η αίτηση ακύρωσης κατά πράξης κύρωσης πρέπει να διατυπώνει με ακρίβεια αν προβάλλεται πλημμέλεια διαδικασίας, έλλειψη αιτιολογίας, παράλειψη συνεκτίμησης διοικητικής πράξης, παραβίαση του τεκμηρίου νομιμότητας ή εσφαλμένη εφαρμογή των διατάξεων περί αναμόρφωσης. Η επίκληση γενικής αδικίας ή οικονομικής βλάβης δεν αρκεί. Η ακυρωτική δίκη απαιτεί σύνδεση του νομικού λόγου με συγκεκριμένο γεωτεμάχιο και συγκεκριμένη διοικητική ή τεχνική πλημμέλεια.
Ενδεικτική νομοθεσία και νομολογία
Σύνταγμα, άρθρο 24 και άρθρο 17. Ν. 998/1979. Ν. 2308/1995. Ν. 2664/1998. Ν. 3889/2010. Ν. 4685/2020, ιδίως άρθρο 48. Ν. 4964/2022, ιδίως οι ρυθμίσεις που επηρέασαν την αναμόρφωση δασικών χαρτών. Ν. 5142/2024, άρθρο 15. Ν. 5215/2025, άρθρα 52 και 53. ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΔΕΥ/144390/5970/04.02.2026, ΦΕΚ Β 994/26.02.2026. Ν. 5299/2026, άρθρα 92 έως 95, ιδίως άρθρο 93 για την προσάρτηση αποφάσεων ΕΠΕΑ και αποφάσεων έγκρισης αναμόρφωσης σε συμβόλαια.
ΟλΣτΕ 32/2013. ΣτΕ 805 έως 808/2016 επταμελούς σύνθεσης. ΣτΕ 1203/2017. ΣτΕ 1544/2017. ΣτΕ 2236/2018. ΟλΣτΕ 685/2019. ΣτΕ 881/2019. ΣτΕ 2417/2019. ΣτΕ 1540/2020. ΣτΕ 491/2020. ΟλΣτΕ 1364 και 1365/2021. ΣτΕ 1935/2025. Η μνεία γίνεται με βάση τη λειτουργία των αποφάσεων στη διαμόρφωση του θεσμού: συνταγματική υποχρέωση χαρτογράφησης, σχέση με Κτηματολόγιο, παραδεκτό αντιρρήσεων, εκτελεστότητα κύρωσης, όρια οικιστικών πυκνώσεων, αναμόρφωση βάσει διοικητικών πράξεων και προστασία έναντι παράνομης μερικής κύρωσης.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)