Νηστεία - Επιτρέπεται το ψάρι

| Ημερομηνία Εορτής: | 16/11/2026 |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 16 Νοεμβρίου εκάστου έτους. |
| Άγιοι που εορτάζουν: | Αγιος Ματθαιος Αποστολος Και Ευαγγελιστης |
| Περιεχόμενα: | |
| |
«Σῴζεις, Ἰησοῦ καὶ τελώνας· σοὶ χάρις».
Οὕτω βοᾷ Ματθαῖος ἐκ πυρὸς μέσου.
Ἀκάματον Ματθαῖον πῦρ δεκάτῃ κτάνεν ἕκτῃ.
Ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος, πριν γίνει μαθητής του Κυρίου Ιησού Χριστού, ονομαζόταν Λευίς. Ο πατέρας του λεγόταν Αλφαίος και ήταν από τη Γαλιλαία.
Ο Ματθαίος έκανε το επάγγελμα του τελώνη, και ο Ιησούς τον βρήκε να κάθεται στο τελωνείο έξω από την Καπερναούμ. Και είπε προς αυτόν: «Ἀκολούθει μοι». Ο Ματθαίος, χωρίς καμιά καθυστέρηση, αμέσως τον ακολούθησε. Και όχι μόνο εγκατέλειψε το αμαρτωλό - για την εποχή εκείνη - επάγγελμα του τελώνη, αλλά και με χαρά φιλοξένησε τον Κύριο στο σπίτι του. Εκεί, μάλιστα, ήλθαν και πολλοί τελώνες και άλλοι αμαρτωλοί άνθρωποι, με τους οποίους ο Ιησούς συνέφαγε και συζήτησε. Οι φαρισαίοι, όμως, που είχαν πωρωμένη συνείδηση, όταν είδαν αυτή την ενέργεια του Κυρίου, αμέσως τον κατηγόρησαν ότι συντρώγει με τελώνες και αμαρτωλούς. Ο Ιησούς το άκουσε και είπε εκείνα τα θαυμάσια λόγια: «Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν» (Ματθαίου, θ' 13). Δηλαδή, λέει ο Κύριος, δεν ήλθα για να καλέσω εκείνους που νομίζουν τους εαυτούς τους δίκαιους, αλλά ήλθα να καλέσω τους αμαρτωλούς, για να μετανοήσουν και να σωθούν.
Στο Ματθαίο οφείλει η Εκκλησία μας το πρώτο κατά σειρά στην Καινή Διαθήκη Ευαγγέλιο, που γράφτηκε το 64 μ.Χ.
Ο Ματθαίος κατά την παράδοση κήρυξε το Ευαγγέλιο στην Αιθιοπία, όπου και πέθανε μαρτυρικά.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’.
Ἀπόστολε Ἅγιε, καὶ Εὐαγγελιστὰ Ματθαῖε, πρέσβευε τῷ ἐλεήμονι Θεῷ, ἵνα πταισμάτων ἄφεσιν, παράσχῃ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν.
Έτερον Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα)
Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Θείας ἤκουσας, φωνῆς τοῦ Λόγου, καὶ τῆς πίστεως, τὸ φῶς ἐδέξω, καταλείψας τελωνείου τὸν σύνδεσμον ὅθεν Χριστοῦ τὴν ἀπόρρητον κένωσιν, εὐηγγελίσω Ματθαῖε Ἀπόστολε. Καὶ νῦν πρέσβευε, δοθήναι τοὶς σὲ γεραίρουσι, πταισμάτων ἱλασμὸν καὶ μέγα ἔλεος.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθεὶς.
Τοῦ τελωνείου τὸν ζυγὸν ἀποῤῥίψας, δικαιοσύνης τῷ...

| Ημερομηνία Εορτής: | 16/11/2026 |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 16 Νοεμβρίου εκάστου έτους. |
| Άγιοι που εορτάζουν: | Αγιος Φιλουμενος ο Νεοιερομαρτυρας (; - 1979) |
| Περιεχόμενα: | |
| |
Από μικρός ο Άγιος Φιλούμενος αγάπησε τον Χριστό. Σε ηλικία δέκα ετών μαζί με τον αδελφό του περίμεναν να αποκοιμηθεί ο μεγαλύτερος τους αδελφός και αυτοί σηκώνονταν και προσεύχονταν κρυφά για ώρες.
Ο Άγιος, κατάγονταν από το χωριό Ορούντα της επαρχίας Μόρφου. Καλή παιδαγωγό και δασκάλα της ευσεβείας είχαν τη γιαγιά τους Λωξάντρα, η οποία τους ζητούσε να της διαβάζουν βίους αγίων. Διαβάζοντας ο Άγιος του Θεού Φιλούμενος, τον βίο του Αγίου Ιωάννου του Καυσοκαλυβίτου, ως άλλος μιμητής εκείνου, έκαυσε τις επιθυμίες του κόσμου τούτου.
Τα δίδυμα τέκνα της Μαγδαληνής και Γεωργίου Ορουντιώτη, Φιλούμενος και Ελπίδιος φλεγόμενα από θείο έρωτα, ξεκίνησαν για την παλαίφατη Ιερά Μονή Σταυροβουνίου.
Εκεί παρέμειναν για πέντε χρόνια και μετά ανεχωρήσαν από τη μαρτυρική γη της Κύπρου στην Αγία Γην των Ιεροσολύμων. Ο πατήρ Ελπίδιος μετά από δώδεκα έτη διακονίας στα Ιεροσόλυμα συνέχισε τον εκκλησιαστικό του βίο σε διάφορα μέρη της Ορθοδοξίας και εκοιμήθη στο Άγιο Όρός.
Ο Φιλούμενος έμεινε στην αγία γη για 46 έτη διακονώντας την εκεί αδελφότητα του Πατριαρχείου, ως φύλακας αγίων τόπων, αλλά εξαιρέτως αγίων τρόπων. Τελευταίος σταθμός της διακονίας του ήταν το Φρέαρ του Ιακώβ, το οποίον έγινε τόπος του μαρτυρίου του. Στις 16 Νοεμβρίου 1979 μ.Χ. (29 Νοεμβρίου με το νέο ημερολόγιο), φανατικοί σιωνιστές, που διεκδικούσαν το προσκύνημα ως δικό τους, τον κατέκοψαν την ώρα του εσπερινού, Αγιοταφίτες πατέρες παρέλαβαν το τίμιο του λείψανο έπειτα από πέντε ημέρες και το ενταφίασαν στην αγία γη.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, κατά την κηδεία θανούντος μέλους της αγιοταφικής αδελφότητας, ανοίχθηκε ο τάφος του π. Φιλουμένου, για να γίνει ανακομιδή των οστών. Όλοι τότε οι παρευρισκόμενοι αντίκρυσαν ένα εξαίρετο και θαυμαστό θέαμα. Το σώμα του νεκρού Αρχιμανδρίτη ήταν ανέπαφο και ευωδίαζε. Ξανακλείσανε τον τάφο μέχρι τα Χριστούγεννα του 1984 μ.Χ., οπότε κατά την κηδεία του αρχιεπισκόπου Πέλλης Κλαυδίου ανοίχθηκε και πάλι. Το σώμα συνέχισε να είναι αναλλοίωτο και να ευωδιάζει. Το λείψανο τοποθετήθηκε με κάθε ευλάβεια σε γυάλινη λειψανοθήκη στο βόρειο τμήμα του Αγίου Βήματος στον ιερό ναό της Αγίας Σιών, όπου και γίνεται αντικείμενο προσκύνησης από χιλιάδες πιστούς.
Σημείωση: Διαβάστε εδώ την Πατριαρχική Πράξη του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων για την αγιοκατάταξη του Αγίου Φιλούμενου.

25 Καὶ ἰδοὺ νομικός τις ἀνέστη ἐκπειράζων αὐτὸν καὶ λέγων· διδάσκαλε, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω; 26 Ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν· ἐν τῷ νόμῳ τί γέγραπται; Πῶς ἀναγινώσκεις; 27 Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν· 28 εἶπε δὲ αὐτῷ· ὀρθῶς ἀπεκρίθης· τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ. 29 Ὁ δὲ θέλων δικαιοῦν ἑαυτὸν εἶπε πρὸς τὸν ᾿Ιησοῦν· καὶ τίς ἐστί μου πλησίον;
30 ῾Υπολαβὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπεν· ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ ῾Ιερουσαλὴμ εἰς ῾Ιεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν· οἳ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν καὶ πληγὰς ἐπιθέντες ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμιθανῆ τυγχάνοντα. 31 Κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. 32 Ὁμοίως δὲ καὶ Λευΐτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, ἐλθὼν καὶ ἰδὼν ἀντιπαρῆλθε. 33 Σαμαρείτης δέ τις ὁδεύων ἦλθε κατ᾿ αὐτόν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐσπλαγχνίσθη, 34 καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον, ἐπιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτῆνος ἤγαγεν αὐτὸν εἰς πανδοχεῖον καὶ ἐπεμελήθη αὐτοῦ· 35 καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελθών, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ καὶ εἶπεν αὐτῷ· ἐπιμελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρχεσθαί με ἀποδώσω σοι. 36 Τίς οὖν τούτων τῶν τριῶν πλησίον δοκεῖ σοι γεγονέναι τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς; 37 Ὁ δὲ εἶπεν· ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ᾿ αὐτοῦ. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως.
«Ὁμιλία εἰς τὴν παραβολὴν τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς»
Ακούσαμε, αδελφοί μου, στο Ευαγγέλιο, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να λέει: «Κατέβαινε κάποιος άνθρωπος από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ κι έπεσε στα χέρια ληστών· αυτοί αφού τον έγδυσαν από τα ρούχα του, τον χτύπησαν γεμίζοντάς τον με πληγές και τον παράτησαν μισοπεθαμένο. Ένας ιερέας κι ένας Λευίτης, περνώντας από εκείνο τον δρόμο, αν και τον είδαν, τον προσπέρασαν και συνέχισαν τον δρόμο τους. Ένας Σαμαρείτης όμως που ήρθε στον τόπο αυτό, όταν τον είδε τον σπλαχνίστηκε, και αφού έβαλε λάδι και κρασί και τα ανακάτεψε, τα έβαλε στις πληγές του, έδεσε προσεκτικά τα τραύματά του, κι αφού τον έβαλε πάνω στο δικό του ζώο, τον οδήγησε σε ένα πανδοχείο και έδωσε στον πανδοχέα δύο δηνάρια και του είπε: ‘’Φρόντισε τον άνθρωπο αυτόν και αν ξοδέψεις περισσότερα, εγώ όταν θα επανέλθω, θα σου τα αποδώσω’’». Ας δούμε λοιπόν το νόημα της παραβολής και με συνετή καρδιά κατανοώντας το σε βάθος, ας γνωρίσουμε τα μυστήρια του Θεού.
«Άνθρωπος» είναι ο Αδάμ· «Ιερουσαλήμ» είναι η επουράνια πολιτεία και η σύνεση· «Ιεριχώ» δε ο κόσμος. Όσο λοιπόν ο Αδάμ, πριν από την παρακοή, είχε το επουράνιο φρόνημα και τον ισάγγελο τρόπο συμπεριφοράς, ανεμπόδιστη είχε την είσοδο και την κατοικία και τη ζωή στην επουράνια πόλη Ιερουσαλήμ, εφαρμόζοντας τις εντολές του Θεού, και κανείς δεν τον νικούσε, ούτε τον τραυμάτιζε. Όταν όμως παράκουσε τον Θεό και δε φύλαξε την εντολή Του, αλλά παρασύρθηκε από το φίδι, τότε κατέβηκε στην «Ιεριχώ», δηλαδή στη γη, και απασχολούνταν με τις εργασίες της γης· γιατί η Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως ανάβαση, ενώ η Ιεριχώ ως κατακλυσμός. Κατέβηκε λοιπόν από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, από τη ζωή δηλαδή των ουρανών, στη ζωή όπου επικρατεί η απάτη του διαβόλου.
Πράγματι όταν κάποιος φυλάσσει τις εντολές του Θεού, τότε ζει ως πολίτης στους ουρανούς, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος Παύλος: «Ἡμῶν γὰρ τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, ἐξ οὗ καὶ σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν(:Η συμπεριφορά και τα φρονήματα των κοσμικών ανθρώπων είναι τελείως αντίθετα με τα δικά μας· διότι η δική μας πατρίδα, των πιστών μαθητών του Κυρίου, και τα δικά μας πολιτικά δικαιώματα είναι στους ουρανούς, από όπου με πολύ πόθο περιμένουμε τον Σωτήρα μας, τον Κύριο Ιησού Χριστό)» [Φιλιππ.3,20].
Κατέβηκε από τη δόξα στην αδοξία, από τον παράδεισο της απολαύσεως στη γη με τα αγκάθια, από τη ζωή στον θάνατο· «ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ»(:διότι από την ημέρα που τυχόν φάτε από αυτό το δένδρο», λέει, «θανάτῳ ἀποθανεῖσθε(:θα σας κυριαρχήσει ο θάνατος)»[Γέν.2,17], δηλαδή η αμαρτία· επειδή η αμαρτία, η παρακοή στο θέλημα του Θεού είναι θάνατος της ψυχής. Κατέβηκε από τη δικαιοσύνη του Παραδείσου, από την αγιοσύνη του ουρανού και ήρθε στην Ιεριχώ, δηλαδή στο βάραθρο της παρακοής, στον θάνατο στον οποίο οδηγεί η αμαρτία. Και «πέφτει στα χέρια των ληστών», δηλαδή του διαβόλου και των δυνάμεών του.
«Δρόμος», είναι η ζωή αυτή όπου βάδισε ο Αδάμ κι έπεσε στα χέρια των ληστών και τον απογύμνωσαν. Και ποια στολή τού έβγαλαν; Τη στολή της υπακοής, τη φιλία με τους αγγέλους, την αθάνατη δόξα, τη συναναστροφή με τον Χριστό, την απόλαυση του παραδείσου, την επουράνια ζωή. Αυτήν την στολή του έβγαλαν. Και πληγές προξένησαν σε αυτόν, δηλαδή τις αμαρτίες, πορνείες, μοιχείες, ειδωλολατρίες, δηλητηριάσεις με μαγικά φίλτρα, δολοφονίες, φιλονικίες, θυμό και όλη την υπόλοιπη εργασία των κακών. Αυτά τα έργα μαστιγώνουν τον άνθρωπο, αυτά προξενούν δυσωδία και φθορά.
Και ότι είναι αυτό ακριβώς, μάθε το από τον Δαβίδ, το πώς δηλαδή, απεικονίζοντας στον εαυτό του τις πληγές του Αδάμ, λέει ορθά αποκαλώντας τις, «μώλωπες»: «Προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μώλωπές μου ἀπὸ προσώπου τῆς ἀφροσύνης μου (:Βρώμισαν και σάπισαν τα τραύματα των αμαρτιών μου εξαιτίας της αφροσύνης μου)» [Ψαλμός 37,6]. Κάθε, επίσης, αμαρτία προκαλεί μώλωπα και τραύμα στον άνθρωπο. Τραυματίστηκε λοιπόν από την παρακοή, πληγώθηκε από τις ανομίες, όπως λέει ο προφήτης: «Ἐπλήγην ὡσεὶ χόρτος καὶ ἐξηράνθη ἡ καρδία μου, ὅτι ἐπελαθόμην τοῦ φαγεῖν τὸν ἄρτον μου(:Μαράθηκα και χτυπήθηκα σαν το χορτάρι που το ξηραίνει ο ήλιος και στέγνωσε η καρδιά μου, επειδή λησμόνησα να φάω τον άρτο μου)»[Ψαλμ. 101,5]· αυτό σημαίνει ότι ‘’λησμόνησα να φυλάξω δηλαδή την εντολή του Θεού’’.
«Τον άφησαν», λέει, «μισοπεθαμένο», όχι γιατί δεν ήθελαν να τον σκοτώσουν, αλλά επειδή δεν το επέτρεψε ο Θεός. «Οὐ θελήσει θέλω τόν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ (:Δεν θέλω κανένας άνθρωπος αμαρτωλός, καμία ψυχή να χαθεί και να κολασθεί με τον αιώνιο θάνατο, αλλά θα την περιμένω)», λέγει, «ὡς τό ἐπιστρέψαι καί ζῆν αὐτόν (:μέχρι να εξαντλήσω κάθε περιθώριο χρόνου και κάθε προσμονή για την επιστροφή της με τη μετάνοια στη ζωή)»[Ιεζ.18,23]. Και πού τον εγκαταλείπουν; Στον «δρόμο», δηλαδή στη ζωή αυτή· «δρόμος» λέγεται τούτη η ζωή, επειδή όλοι οι άνθρωποι περνούν απ’ αυτήν.
«Κι όταν έφτασε στον δρόμο ο ιερεύς», λέει, «και τον είδε, τον προσπέρασε». «Ιερέα» ονομάζει τον μακάριο Μωυσή και τον Ααρών. Σε αυτό προσμαρτυρεί και ο Δαβίδ, λέγοντας ότι ο Μωυσής κι ο Ααρών είναι από τους ιερείς του και ο Σαμουήλ απ’ αυτούς που επικαλούνται το όνομά του. Αυτός λοιπόν ο αξιοθαύμαστος Μωυσής που έγινε ένδοξος, αυτός που με δεκαπλή μάστιγα χτύπησε τους Αιγυπτίους· αυτός που την Ερυθρά θάλασσα έσχισε στα δύο και αποξήρανε και οδήγησε περνώντας μέσα απ’ αυτήν τον λαό, αυτός που γλύκανε το νερό στο Μαρρά, αυτός που πίσω από ένα πυκνό σύννεφο συνομίλησε με τον Θεό, αυτός που πολλά αξιοθαύμαστα έκανε, αυτός, καθώς βάδιζε τον δρόμο της ζωής αυτής και είδε τον άνθρωπο να κείται στη γη γεμάτος με τραύματα, τον προσπέρασε, χωρίς να τον σηκώσει.
Όμοια επίσης και ο Λευίτης, δηλαδή η τάξη των προφητών. Και εκείνοι, πράγματι, που εμφανίστηκαν ύστερα από τον Μωυσή και βάδισαν τον ίδιο δρόμο της ζωής, ενώ βρήκαν γεμάτο πληγές άνθρωπο, τον Αδάμ, δεν τον σήκωσαν. Ούτε ο Μωυσής με τον νόμο, ούτε οι προφήτες με τα θαυμαστά σημεία τους, δεν θεράπευσαν το τραύμα του Αδάμ. Κανένας δεν τον λύτρωσε από τον θάνατο, κανένας δεν έκλεισε της αμαρτίας το τραύμα· επειδή και οι ίδιοι ήταν δεσμώτες της αμαρτίας. Παρά το ότι με τη σεμνή ζωή τους έγιναν φίλοι του Θεού, επειδή ωστόσο ήσαν ομόσαρκοι με τον Αδάμ και καρποφορούσαν από τη ρίζα τη νεκρή, δεν μπορούσαν, κλαδιά όντας αυτοί, να ανασπάσουν τη ρίζα από την αμαρτία.
Κάποιος όμως Σαμαρείτης, λέγει, σπουδαίος στα έργα, σπλαχνικός στην προαίρεση, με συμπάθεια προς τους ομοδούλους του, όταν ήρθε στο μέρος αυτό και τον είδε καταπληγωμένο, τον σπλαχνίστηκε, και του έβαλε λάδι και κρασί και κατέδεσε τα τραύματά του, δηλαδή τις αμαρτίες του. Το πρόσωπο και την μορφή του Σαμαρείτη παίρνει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αλλά θα πει κάποιος από τους ακροατές· «Τι; Αποκαλείς τον Κύριο, ‘’Σαμαρείτη’’;» Ναι, Σαμαρείτη Τον λέγω, όχι για τη φύση της Θεότητάς Του, αλλά για τον σπλαχνικό τρόπο Του. Ο Σαμαρείτης ως προς τη φύση του σώματός του ήταν όμοιος με τους άλλους, κατά τη σπλαχνική προαίρεσή του όμως δεν ήταν όμοιος, αλλά αναδείχτηκε ανώτερός τους· έτσι και ο Κύριος, άνθρωπος ως προς την όψη του σώματος, φάνηκε όμοιος με τους προφήτες και τους πατριάρχες κατά την ανθρώπινη φύση που έλαβε από την Μαρία, με τη δύναμη της θεότητός Του όμως αναδείχθηκε απ’ όλους ανώτερος· ίσος με αυτούς ως προς το ανθρώπινο σχήμα, όχι ίσος στην υπερκόσμια δόξα.
Εκείνοι από αδιαφορία και ασπλαχνία, προσπέρασαν χωρίς έλεος τον κατατραυματισμένο άνθρωπο· ο Σαμαρείτης όμως φάνηκε πιο σπλαχνικός και πιο ευσεβής και ελεήμονας. Όμοια κι ο Χριστός, ενώ οι πατριάρχες κι οι προφήτες αδιαφόρησαν για τον άνθρωπο, που ξέπεσε με την παρακοή του, Εκείνος μόνο φάνηκε σπλαχνικός και ελεητικός, κατά τον λόγο του προφήτη: «Οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος(:Οικτίρμονας και ελεήμονας είναι ο Κύριος, μακρόθυμος και πολυέλαιος)»[Ψαλμ.102,8]· και πάλι: «επειδή Εσύ, Κύριε, είσαι ευσπλαχνικός». Και όπως ακριβώς ο Σαμαρείτης δεν ήταν από το έθνος των Ιουδαίων, αλλά προερχόταν από άλλη χώρα, έτσι κι ο Χριστός δεν ήταν από τη γη, αλλά από τον ουρανό.
Ήρθε στη γη· ήταν Θεός κι έγινε άνθρωπος για χάρη μας· ήταν Δεσπότης και ντύθηκε τη μορφή του δούλου. Ένιωσε συμπάθεια για μας· από τον ουρανό κατέβηκε στη γη, είδε τον άνθρωπο ριγμένο, καταληστευμένο, καταλαβωμένο από τις πορνείες, τις ειδωλολατρίες, τις μοιχείες, τους φόνους· είδε και σπλαχνίσθηκε το δικό Του το πλάσμα και του έβαλε κρασί και λάδι· αφού δηλαδή ανάμειξε τα δύο, έκαμε αλοιφή και τα έβαλε στον άνθρωπο. Τι σημαίνει τώρα: «ανάμειξε κρασί με λάδι»; Αυτό σημαίνει ότι αφού έμιξε την Θεότητα με την ανθρωπότητα, αφού έμιξε την ευσπλαχνία με τη σωτηρία, έσωσε τον άνθρωπο. Αφού έμιξε οίνο και λάδι, δηλαδή αφού έμιξε Πνεύμα άγιο με το αίμα Του, ζωοποίησε τον άνθρωπο· διότι με το να στάξει το αίμα του Κυρίου από την πλευρά Του στην γη, ξέπλυνε το χειρόγραφό μας από τις αμαρτίες. Και τι σημαίνει «Κατέδεσε τις πληγές του»; Σημαίνει το εξής, ότι έδεσε τον διάβολο και έλυσε τον άνθρωπο· έδεσε το σκάφος και ζωοποίησε το πλοίο που ναυάγησε· δέσμευσε και υπόταξε τις δυνάμεις του πονηρού, και ελευθέρωσε τον άνθρωπο.
Αν θέλεις να το σκεφτείς και διαφορετικά, άκου: «Αφού έμιξε οίνο με έλαιο»· σαν έλαιο προσκομίζει τον λόγο της παρακλήσεως, και προσθέτει σαν στυπτικό κρασί τη διδασκαλία, που περιμαζεύει τη διασκορπισμένη σκέψη, κατά τον λόγο του Αποστόλου: «Ἒλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον(:Να ελέγξεις, να επιτιμήσεις, να παρακαλέσεις)»[Β΄Τιμ. 4,2]. «Και τον ανέβασε πάνω στο ίδιο του το ζώο»· αφού πήρε δηλαδή ο Χριστός την ανθρώπινη σάρκα πάνω στους δικούς Του ώμους της θεότητας, την ανέβασε στον Πατέρα από τη γη στον ουρανό· διότι ούτε χρυσό, ή άργυρο, ή πολύτιμους λίθους ανέβασε, αλλά τον κατ’ εικόνα άνθρωπο ανέβασε από τη γη στους ουρανούς, στο μεγάλο και θαυμαστό και ευρύχωρο πανδοχείο, σε αυτήν την καθολική Εκκλησία.
Και την παράδωσε στον πανδοχέα, στον μακάριο Παύλο, στον στύλο των Χριστιανών, τον γνήσιο πανδοχέα, δίδοντάς του δύο δηνάρια· και διαμέσου του Παύλου στους αρχιερείς και τους δασκάλους και τους λειτουργούς κάθε Εκκλησίας· «Έδωσε δύο δηνάρια», την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, λέγοντας: «Περιποιήσου τούτον τον άνθρωπο, κι αν ξοδέψεις κάτι ακόμα, εγώ θα επιστρέψω και θα σου το ξεπληρώσω». Εννοεί τούτο· «Φρόντισε», λέγει, «για τον λαό που προέρχεται από τα έθνη και τον εμπιστεύτηκα σε σένα μέσα στην Εκκλησία. Επειδή είναι άρρωστοι οι άνθρωποι, τραυματισμένοι από της αμαρτίες, θεράπευσέ τους, θέτοντας επάνω σαν θεραπευτικό έμπλαστρο, τους προφητικούς λόγους και τα ευαγγελικά διδάγματα, αποκαθιστώντας την υγεία τους με τις νουθεσίες και τις παρακλήσεις της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και πείθοντάς τους να στέκονται μακριά από την αμαρτία και να αφήσουν την πλάνη της αμαρτίας. Αν όμως κι έτσι μείνουν αδιόρθωτοι, πείσε τους με τα δικά σου κατορθώματα, λύγισέ τους με τους αυστηρούς σου λόγους· γίνε το πρότυπο και το καλό παράδειγμά τους, με τους λόγους, με τα έργα σου, την συμπεριφορά, την πίστη, την αγάπη, την σεμνότητα, για να ακολουθήσουν τα ίχνη σου και να μιμηθούν την ενάρετη ζωή σου.
Κι αν κάμεις τούτο, αν από μέρους σου κάμεις κάποια προσθήκη λόγων ή έργων, αν δαπανήσεις κάτι ακόμα, θα σου το δώσω στην επιστροφή, δηλαδή στην Δευτέρα Παρουσία μου, την ανταποδοτική, θα σου δώσω μισθό άξιο των κόπων σου». Γι’ αυτό κι ο Παύλος με το θάρρος των υποσχέσεων αυτών λέει : « Εγώ με πολλή χαρά θα ξοδέψω για χάρη του Χριστού και θα αναλωθώ για τις ψυχές σας», εννοώντας την διδασκαλία του προς τους εθνικούς και την κηρυκτική του διακονία· γιατί αυτός είναι που οικοδομεί και στηρίζει τις Εκκλησίες του Θεού και με τις πνευματικές νουθεσίες του θεραπεύει όλους τους ανθρώπους και μοιράζοντας τα ωφέλιμα στον καθένα, οδηγεί τις ψυχές στην αιώνια ζωή. «Στους πάντες έγινα», λέει, « τα πάντα, για να σώσω τους πάντες».
Αυτός είναι της Εκκλησίας ο καλός πανδοχέας, όλους τους δέχεται κι όλους τους φροντίζει· δεν απομακρύνει τον πόρνο, ούτε τον μέθυσο, ούτε τον μοχθηρό και υβριστή των άλλων, ούτε τον άρπαγα αποστρέφεται, ούτε τον ειδωλολάτρη βδελύσσεται, ούτε κανένα άλλον ασεβή κι ακάθαρτο δεν αποδιώχνει, αλλά τους δέχεται όλους. Όπως ακριβώς ένας γιατρός πλένει τις πληγές, τις καθαρίζει και σφουγγίζει την βρωμιά τους με λουτρό της αναγεννήσεως. Προσφέρει τους στυπτικούς λόγους, όπως το κρασί, για να μην οδηγούμαστε στις αμαρτίες που διαπράχθηκαν από άγνοιά μας, δηλαδή τις κακίες μας.
Και πάλι μας θεραπεύει με παράκληση, σαν με λάδι αλείφοντας τις ψυχές μας· μας λέει αυτός (δηλαδή ο Παύλος)· «Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, ἀδελφοί, διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν(:Αφού τόση αγαθότητα μάς δείχνει ο Θεός, οφείλουμε και εμείς να δείξουμε διαγωγή αντάξια με τις δωρεές Του. Σας προτρέπω, λοιπόν, αδελφοί, στο όνομα της ευσπλαχνίας και των οικτιρμών που μας έδειξε ο Θεός, να προσφέρετε τα σώματά μας ως θυσιαστήριο και θυσία ζωντανή, αγία ,ευάρεστη από τον Θεό, χρησιμοποιώντας τα μέλη σας ως όργανα αποκλειστικά και μόνο αγίων πράξεων και ποτέ ως όργανα αμαρτίας. Αυτή η θυσία είναι και η μόνη κατάλληλη και καθαρά πνευματική λατρεία, αυτή που γίνεται με τις λογικές δυνάμεις του ανθρώπου)»[Ρωμ.12,1] Όσοι λοιπόν τυχαίνει να είμαστε μαθητές των λόγων του Παύλου, ας φυλάξουμε τις εντολές του Χριστού, για να μην ξεπέσουμε από την επουράνιο Ιερουσαλήμ, την πόλη του αληθινού και ζωντανού Θεού.
Και μακάρι, με θεραπευμένα τα τραύματα της ψυχής και του σώματός μας, υγιείς και τέλειοι στην πίστη να παρουσιαστούμε στον Χριστό, σώοι και θαρραλέοι, χωρίς να υστερούμε σε κανένα καλό έργο και να απολαύσουμε την αγαθή υπόσχεση στους ουρανούς με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο, στον Πατέρα και το Πανάγιο Πνεύμα, ας είναι δόξα τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
Μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
• http://khazarzar.skeptik.net/pgm/PG_Migne/John%20Chrysostom_PG%2047-64/In%20parabolam%20Samaritani.pdf(Δρόμοι της πίστης-Ψηφιακή Πατρολογία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας,2006)
• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
25 Εκεί που κάθονταν, ιδού, σηκώθηκε κάποιος νομοδιδάσκαλος για να δοκιμάσει τον Χριστό και να αποδείξει ότι δεν γνώριζε τον νόμο, και του είπε: «Διδάσκαλε, ποιο έργο αρετής ή ποια θυσία πρέπει να κάνω για να κληρονομήσω τη μακάρια και αιώνια ζωή;». 26 Και ο Κύριος τού είπε: «Στον μωσαϊκό νόμο τι έχει γραφεί; Εσύ που σπουδάζεις και ερευνάς τον νόμο, τι διαβάζεις εκεί για το ζήτημα αυτό; Και πώς το αντιλαμβάνεσαι;». 27 Ο νομικός τότε του αποκρίθηκε: «Στον νόμο είναι γραμμένο το εξής: ‘’Να αγαπάς τον Κύριο και Θεό σου με όλη σου την καρδιά, ώστε σε Αυτόν να είσαι ολοκληρωτικά παραδομένος, με όλα τα βάθη της εσωτερικής και πνευματικής υπάρξεώς σου˙ και με όλη σου την ψυχή, ώστε Αυτόν να ποθείς με όλο το συναίσθημά σου˙ και με όλη τη θέληση και τη δύναμή σου, ώστε καθετί που θα κάνεις να είναι σύμφωνο με το θέλημά Του. Και με όλη σου τη δύναμη και με δραστηριότητα ακούραστη να εργάζεσαι για την εφαρμογή του θελήματός Του. Να Τον αγαπάς και με το νου σου ολόκληρο, ώστε Αυτόν πάντοτε να σκέφτεσαι. Να αγαπάς επίσης και τον πλησίον σου, τον συνάνθρωπό σου, όσο και όπως αγαπάς τον εαυτό σου. 28 Του είπε τότε ο Κύριος: «Σωστή απάντηση έδωσες. Να κάνεις πάντοτε αυτό που είπες, και θα κληρονομήσεις τη βασιλεία του Θεού και θα ζήσεις σε αυτή». 29 Ο νομοδιδάσκαλος όμως θέλοντας να δικαιολογήσει τον εαυτό του, επειδή, όπως αποδείχθηκε, έθεσε στον Ιησού ένα ερώτημα πάνω στο οποίο του ήταν γνωστή η απάντηση, είπε στον Ιησού: «Και ποιον πρέπει να θεωρώ ‘’πλησίον’’ μου σύμφωνα με την Αγία Γραφή;».
30 Τότε ο Ιησούς με την αφορμή αυτή πήρε τον λόγο και είπε: «Κάποιος άνθρωπος κατέβαινε από τα Ιεροσόλυμα στην Ιεριχώ και έπεσε σε ενέδρα ληστών. Αυτοί δεν αρκέστηκαν μόνο να του πάρουν τα χρήματά του, αλλά και τον έγδυσαν, τον τραυμάτισαν, τον γέμισαν με πληγές και έφυγαν, αφού τον άφησαν μισοπεθαμένο. 31 Κατά σύμπτωση τότε, κατέβαινε στον δρόμο εκείνο κάποιος ιερεύς, και ενώ τον είδε, τον προσπέρασε από το απέναντι μέρος του δρόμου χωρίς να του δώσει σημασία ή κάποια βοήθεια. 32 Το ίδιο και κάποιος Λευίτης που περνούσε από το μέρος εκείνο, ενώ πλησίασε και είδε τον πληγωμένο, απομακρύνθηκε αμέσως και τον προσπέρασε και αυτός από το απέναντι μέρος του δρόμου. 33 Ένας Σαμαρείτης όμως που περνούσε από τον δρόμο εκείνο, ήλθε στο μέρος όπου ήταν ξαπλωμένος, και όταν τον είδε τον σπλαχνίστηκε και τον πόνεσε. 34 Τον πλησίασε τότε και του έδεσε με επιδέσμους τα τραύματά του, αφού προηγουμένως τα έπλυνε και τα άλειψε με λάδι και με κρασί. Και έπειτα τον ανέβασε στο ζώο του, τον πήγε σε κάποιο πανδοχείο και τον περιποιήθηκε, διακόπτοντας έτσι το ταξίδι του.
35 Την άλλη μέρα το πρωί, φεύγοντας από το πανδοχείο που είχε διανυκτερεύσει, έβγαλε δύο δηνάρια, τα έδωσε στον ξενοδόχο και του είπε: «Περιποιήσου τον για να γίνει καλά. Και ό,τι παραπάνω ξοδέψεις, εγώ καθώς θα επιστρέφω στην πατρίδα μου και θα ξαναπεράσω από εδώ, θα σου τα πληρώσω». 36 Λοιπόν, ρώτησε συμπερασματικά ο Ιησούς, ποιος από τους τρεις αυτούς σου φαίνεται ότι έκανε το καθήκον του προς τον συνάνθρωπο και αποδείχθηκε στην πράξη ‘’πλησίον’’ και αδελφός εκείνου που έπεσε στα χέρια των ληστών;». 37 Και αυτός είπε: «‘’Πλησίον’’ του αποδείχθηκε αυτός που τον σπλαχνίστηκε και τον ελέησε». Του είπε λοιπόν ο Ιησούς: «Πήγαινε και κάνε κι εσύ το ίδιο. Δείχνε, δηλαδή, συμπάθεια σε κάθε άνθρωπο που πάσχει, χωρίς να εξετάζεις αν αυτός είναι συγγενής σου ή συμπατριώτης σου, και χωρίς να λογαριάζεις τις θυσίες και τους κόπους και τις δαπάνες που θα υποστείς για να βοηθήσεις και να συντρέξεις αυτόν που πάσχει, έστω κι αν αυτός είναι εχθρός σου». Έτσι κι ο Χριστός, που οι εχθροί Του τον έβριζαν «Σαμαρείτη», στην καταπληγωμένη και μισοπεθαμένη από τις αμαρτίες ανθρωπότητα έγινε ο καλός και αγαθός Σαμαρείτης. Και για να την θεραπεύσει απ’ τις πληγές της, όχι μόνο υπέστη κόπους, αλλά υποβλήθηκε και σε θάνατο σταυρικό.
https://www.augoustinos-kantiotis.gr/?p=129145#more-129145
14 Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, 15 τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην, 16 καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· 17 καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, 18 ὅτι δι’ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα. 19 ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ, 20 ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, 21 ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· 22 ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι.
«Νυνὶ δὲ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ὑμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς ἐγενήθητε ἐν τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας(:Αλλά κι εσείς που ήσασταν κάποτε ειδωλολάτρες, με την ένωση και κοινωνία σας με τον Χριστό, αφού ακούσατε τον λόγο του κηρύγματος που είναι η ίδια η αλήθεια, δηλαδή το χαρμόσυνο κήρυγμα της σωτηρίας σας, κι αφού πιστέψατε σε αυτό, σφραγισθήκατε με τη σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με τις υποσχέσεις του Θεού. Πλησιάσατε και τον Θεό και τις διαθήκες Του με το αίμα του Χριστού, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας. Αυτός έκανε και τους δύο αντιμαχόμενους κόσμους, τον Ιουδαϊσμό και τον Εθνισμό, ένα. Αυτός γκρέμισε και κατέλυσε τον τοίχο που δημιουργούσε ο φραγμός του νόμου που ορθωνόταν ανάμεσα στους δύο λαούς και τους χώριζε. Κατέλυσε δηλαδή την έχθρα των δύο λαών, αφού κατάργησε με το αίμα Του τον νόμο των εντολών, ο οποίος, ενώ περιείχε επιβλητικές προσταγές, δεν έδινε όμως και τη χάρη για την εφαρμογή και την τήρηση των προσταγμάτων αυτών)» [Εφ.2,13-15].
«Αυτό είναι λοιπόν το μεγάλο», λέγει, «το ότι ήλθαμε δηλαδή στην πολιτεία των Εβραίων;». Τι λες; Ανακεφαλαίωσε τα πάντα, όσα είναι στον ουρανό και στη γη, και μιλάς για τους Ισραηλίτες τώρα; «Ναι», λέγει· «διότι εκείνα μεν πρέπει να παραλαμβάνουμε με την πίστη, ενώ αυτά και με τα ίδια μας τα έργα». «Νυνὶ δὲ (:Τώρα όμως)», λέγει, «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ὑμεῖς οἱ ποτὲ ὄντες μακρὰν ἐγγὺς ἐγενήθητε ἐν τῷ αἵματι τοῦ Χριστοῦ(: δια του Ιησού Χριστού εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, ήλθατε πλησίον)», προς την πολιτεία· διότι το μακριά και το πλησίον εξαρτάται μόνο από την προαίρεση.
«Αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν(:διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας. Αυτός έκανε και τους δύο αντιμαχόμενους κόσμους, τον Ιουδαϊσμό και τον Εθνισμό, ένα)». Τι σημαίνει «συνένωσε τα δύο μέρη»; Δεν λέει αυτό, ότι μας οδήγησε σε εκείνη την ευγένεια, αλλά ότι και εμάς και εκείνους μας οδήγησε σε μεγαλύτερη ευγένεια· αλλά η ευεργεσία σε εμάς είναι μεγαλύτερη· διότι στους μεν Ιουδαίους και υποσχέθηκε και πλησιέστερα ήσαν· ενώ σε εμάς ούτε υποσχέθηκε, ούτε ήμασταν πλησίον, αλλά μακρύτερα. Για τον λόγο αυτόν λέγει: «Τὰ δὲ ἔθνη ὑπὲρ ἐλέους δοξάσαι τὸν Θεόν(:και οι συγχρόνως και οι εθνικοί, που συμμετέχουν στη σωτηρία αυτή, να δοξάσουν τον Θεό για το έλεος που έδειξε σε αυτούς)»[Ρωμ.15,9]. Υποσχέθηκε μεν στους Ισραηλίτες, αλλά ήσαν ανάξιοι· ενώ σε εμάς ούτε υποσχέθηκε, αλλά ήμασταν ξένοι, τίποτε κοινό δεν είχαμε προς αυτούς· και μας έκανε ένα, όχι με το να συνάψει εμάς με εκείνους, αλλά αφού συνένωσε και εκείνους και εμάς σε ένα.
Θα αναφέρω λοιπόν ένα παράδειγμα· ας υποθέσουμε ότι υπάρχουν δύο αγάλματα, το ένα από άργυρο, ενώ το άλλο από μόλυβδο, ύστερα αφού αναλύθηκαν τελείως και τα δυο στο χωνευτήριο, βγαίνουν από εκεί χρυσά και τα δύο. Ιδού, έκανε τα δύο ένα. Ή και αλλιώς· ας υποθέσουμε ότι ο μεν είναι δούλος, ο δε υιοθετημένος· αφού συγκρούστηκαν δε και οι δύο με τον πατέρα, ο μεν, ενώ ήταν παιδί του, αποκηρύσσεται, ενώ ο άλλος δραπέτευσε και ούτε γνώρισε τον πατέρα· ύστερα γίνονται και οι δύο κληρονόμοι και γνήσια τέκνα. Ιδού, οδηγήθηκαν στην ίδια τιμή· οι δύο έγιναν ένα, ο μεν αφού ήλθε από μακριά, ο δε από πλησίον, και περισσότερο γνήσιος από ό,τι ήταν πριν έλθει σε σύγκρουση.
«Καὶ λύσας (:και κατέρριψε)», λέγει, «τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ (:το μεσότοιχο του φραγμού)»[Εφ.2,14]. Ποιο είναι το μεσότοιχο; «Δηλαδή την έχθρα, αφού κατάργησε δια της σαρκός Του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διαταγές». Ορισμένοι ισχυρίζονται, ότι εννοεί το μεσότοιχο μεταξύ Ιουδαίων και Ελλήνων, ότι δεν επιτρέπει σε αυτούς να αναμιχθούν. Εγώ όμως δεν νομίζω αυτό· αυτό το μεσότοιχο ήταν εκείνο το οποίο χώριζε δια φραγμού, όπως λέγει ο προφήτης: «Ἀλλὰ τὰ ἁμαρτήματα ὑμῶν διϊστῶσιν ἀναμέσον ὑμῶν καὶ ἀναμέσον τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν ἀπέστρεψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀφ᾿ ὑμῶν τοῦ μὴ ἐλεῆσαι(:αλλά τα αμαρτήματά σας δημιουργούν χωρισμό και διάσταση μεταξύ εσάς και του Θεού και για τις αμαρτίες σας ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του από σας, για να μη σας ελεήσει)»[Ησ. 59,2]. Μεσότοιχο ήταν η έχθρα, την οποία είχε και προς τους Ιουδαίους και προς τους εθνικούς· εφόσον δεν υπήρχε ο νόμος, όχι μόνο δεν καταργούνταν, αλλά και αύξανε. «Ὁ γὰρ νόμος ὀργὴν κατεργάζεται(:διότι ο νόμος, επειδή οι άνθρωποι τον παραβαίνουν, φέρνει ως αποτέλεσμα οργή, και συνεπώς, τους αποξενώνει από τα αγαθά της επαγγελίας)», λέγει[Ρωμ.4,15]. Όπως ακριβώς λοιπόν όταν εκεί λέγει: «Ο νόμος δημιουργεί οργή», δεν αποδίδει το παν σε αυτόν, αλλά επειδή τον παραβήκαμε, πείθεται σε αυτόν· έτσι και εδώ ονομάζει αυτόν «μεσότοιχο», επειδή όταν τον παρήκουαν, δημιουργούσε έχθρα.
Φραγμός ήταν ο μωσαϊκός νόμος, αλλά αυτός μεν έγινε για ασφάλεια, για τούτο και είχε ονομαστεί φραγμός, για να περιφράσσει· άκου δηλαδή πάλι τον προφήτη ο οποίος λέγει: «Καὶ φραγμὸν περιέθηκα(:και έθεσα φράκτη γύρω από αυτόν)» [Ησ.5,2]· και πάλι: «Ἱνατί καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν; (:Γιατί τώρα απέσυρες από την άμπελό Σου, τον λαό Σου αυτόν, την πρόνοια και προστασία Σου και επέτρεψες να καταλυθεί το βασίλειο του Ισραήλ, το οποίο από τα βόρεια υψωνόταν ως προπύργιό της, έτσι λοιπόν κατέρριψες τον φράκτη που προφύλασσε την άμπελό σου και την τρυγούν ανεμπόδιστα όσοι περνούν από τον δρόμο που συνορεύει με αυτήν;)», [Ψαλμ.79,13]· εννοεί δηλαδή την ασφάλεια.
Και πάλι: «Νῦν δὲ ἀναγγελῶ ὑμῖν τί ἐγὼ ποιήσω τῷ ἀμπελῶνί μου· ἀφελῶ τὸν φραγμὸν αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς διαρπαγήν, καὶ καθελῶ τὸν τοῖχον αὐτοῦ καὶ ἔσται εἰς καταπάτημα (:και τώρα λοιπόν θα σας αναγγείλω τι εγώ θα κάνω στην άμπελό μου. Θα αφαιρέσω τον φράκτη της και θα είναι εκτεθειμένη σε διαρπαγή και θα καταρρίψω τον τοίχο της και θα καταπατείται)» [Ησ.5,5]· και πάλι: «Νόμον γὰρ εἰς βοήθειαν ἔδωκεν, ἵνα εἴπωσιν οὐχ ὡς τὸ ῥῆμα τοῦτο, περὶ οὗ οὐκ ἔστι δῶρα δοῦναι περὶ αὐτοῦ(:διότι ο Θεός προς καθοδήγηση μάς έδωσε τον Νόμο και τον προφητικό λόγο, ώστε όσοι προσέχουν σε αυτόν και καθοδηγούνται από αυτόν να πουν: Δεν υπάρχει άλλο πολύτιμο σαν τον λόγο αυτόν, για τον οποίο δεν υπάρχουν δώρα να δοθούν προς αγορά του, αλλά παρέχεται δωρεά)» [Ησ.8,20]· και πάλι: «Ποιῶν ἐλεημοσύνας ὁ Κύριος καὶ κρῖμα πᾶσι τοῖς ἀδικουμένοις. ἐγνώρισε τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ τῷ Μωυσῇ, τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ τὰ θελήματα αὐτοῦ(:Κάνει έργα ελέους ο Κύριος και εκδίδει αποφάσεις δίκαιες, δια των οποίων αποδίδεται το δίκαιο σε όλους τους αδικημένους. Κατέστησε γνωστές στον Μωυσή τις βουλές Του για τον λαό του και τα σχέδια για την απελευθέρωση και αποκατάστασή του, ενώ στους Ισραηλίτες γνώρισε διά του νόμου Του τις εντολές και τα θελήματά Του)»[Ψαλμ.102, 6-7]. Και έγινε μεσότοιχο, όχι για να ασφαλίζει αυτούς, αλλά για να χωρίζει αυτούς από τον Θεό. Τέτοιο λοιπόν ήταν το μεσότοιχο το οποίο ήταν φραγμός.
Ποιο λοιπόν είναι αυτό; «Ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας(:αφού κατάργησε με το αίμα Του τον νόμο των εντολών)». Πώς; Αφού σφαγιάστηκε και κατάργησε εκεί την έχθρα. Όχι μόνο με αυτό αλλά και με το να τηρήσει τον νόμο. Τι λοιπόν εάν απαλλαγήκαμε από την προηγούμενη παράβαση, πάλι είμαστε υποχρεωμένοι να τηρούμε αυτόν; Πάλι το ίδιο ήταν· αλλά και αυτόν τον κατάργησε. «Αφού κατήργησε», λέει, «τον νόμο των εντολών, που συνίστατο σε διαταγές». Ω, άπειρη φιλανθρωπία! Έδωσε σε μας νόμο για να τον τηρούμε· επειδή δεν τον τηρήσαμε και έπρεπε να τιμωρηθούμε, κατήργησε τον νόμο· όπως εάν κάποιος αφού παραδώσει το παιδί του σε παιδαγωγό, επειδή δεν υπακούει, το ελευθερώνει και από τον παιδαγωγό, και το φέρει πίσω. Πόσης φιλανθρωπίας δείγμα είναι αυτό;
Τι σημαίνει «αφού κατήργησε τον νόμο των εντολών, που συνίστατο σε διαταγές»; Διότι πολλή διαφορά παρουσιάζει εδώ μεταξύ εντολής και διαταγών. Ή την πίστη λέγει, ονομάζοντάς τη διαταγή, διότι μόνο από την πίστη έσωσε· ή την παραγγελία, όπως έλεγε ο Χριστός· «Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει.(: Εγώ όμως σας λέω ότι καθένας που οργίζεται εναντίον του αδελφού του χωρίς σοβαρό πνευματικό λόγο, διαπράττει έγκλημα ανάλογο με εκείνο το οποίο δικαζόταν άλλοτε από το τοπικό επταμελές δικαστήριο, την “κρίση”)»[Ματθ.5,22]. Δηλαδή, «ὅτι ἐὰν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου Κύριον Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου ὅτι ὁ Θεὸς αὐτὸν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ (:και είναι κοντά στο στόμα σου και στην καρδιά σου ο λόγος αυτός, διότι, εάν ομολογήσεις με το στόμα σου τον Ιησού ως υπέρτατο Κύριο και πιστέψεις με την καρδιά σου ότι ο Θεός Τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς)» [Ρωμ.10,9].
Και πάλι: «Ἡ δὲ ἐκ πίστεως δικαιοσύνη οὕτω λέγει· μὴ εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, τίς ἀναβήσεται εἰς τὸν οὐρανόν; τοῦτ᾿ ἔστι Χριστὸν καταγαγεῖν· ἢ τίς καταβήσεται εἰς τὴν ἄβυσσον; τοῦτ᾿ ἔστι Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναγαγεῖν. ἀλλὰ τί λέγει; ἐγγύς σου τὸ ῥῆμά ἐστιν, ἐν τῷ στόματί σου καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ σου· τοῦτ᾿ ἔστι τὸ ῥῆμα τῆς πίστεως ὃ κηρύσσομεν(:Αντιθέτως, σχετικά με τη δικαίωση από την πίστη λέει ο Μωυσής στο “Δευτερονόμιο”: “Μην εισχωρήσει στην καρδιά σου ο λογισμός: “Ποιος θα ανεβεί στον ουρανό;”. Για να κατεβάσει δηλαδή από εκεί τον Χριστό, που θα με οδηγήσει στη σωτηρία. Ή: “Ποιος θα κατεβεί στα σκοτεινά και βαθιά μέρη του Άδη;”. Για να αναστήσει δηλαδή τον Χριστό από τους νεκρούς, που θα μας δώσει τη σωτηρία και τη ζωή. Αλλά τι λέει η Αγία Γραφή για τη σωτηρία από την πίστη; Λέει τα εξής: “Είναι κοντά σου ο λόγος, κοντά στο στόμα σου και στην καρδιά σου”. Δηλαδή είναι κοντά σου ο λόγος που πρέπει να πιστέψεις, και τον οποίο εμείς οι Απόστολοι κηρύττουμε)» [Ρωμ. 10,6-8]. Έδωσε πίστη, για να λάβουμε ζωή. Για να αποβεί δηλαδή μάταιη η σωτηρία, και ο ίδιος βασανίστηκε και ζήτησε από αυτούς την πίστη δια δογμάτων.
«ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον(:έτσι ώστε ενώνοντας τους δύο λαούς με τον εαυτό Του να δημιουργήσει ένα νέο άνθρωπο, μια νέα ανθρωπότητα)»[Εφ.2,15]. Βλέπεις ότι δεν έγινε ο Έλληνας Ιουδαίος, αλλά και αυτός και εκείνος ήλθαν σε άλλη κατάσταση; Όχι για να κάνει τον ένα σαν τον άλλο, αλλά και τους δύο να δημιουργήσει. Και ορθώς χρησιμοποιεί παντού τη λέξη «δημιουργήσει», και δεν λέγει, «μεταβάλλει», για να δείξει το αποτέλεσμα της ενέργειάς Του, και ότι αν και είναι αόρατη η δημιουργία, δεν είναι λιγότερο αληθινή εκείνης, και ότι δεν πρέπει να απιστούμε, ορμώμενοι από τα πράγματα της φύσεως. «Για να δημιουργήσει», λέγει, «από τα δύο μέρη, στον εαυτό Του, έναν άνθρωπο»· δηλαδή δια του εαυτού του, αφού έλιωσε σαν μέσα σε χωνευτήριο και αυτόν και εκείνον, έβγαλε από μέσα ένα θαυμαστό, αφού υπέστη αυτός πρώτος αυτό· πράγμα το οποίο είναι μεγαλύτερο της προηγούμενης δημιουργίας.
Αυτό λοιπόν σημαίνει «στον εαυτό του», ότι Αυτός έδωσε πρώτος τύπο και παράδειγμα· διότι κρατώντας από εδώ τον Ιουδαίο και από εκεί τον Έλληνα, και αφού στάθηκε εκείνος στο μέσο και ανέμιξε αυτούς και αφάνισε καθετί ξένο, ανέπλασε δια πυρός και ύδατος τον νέο άνθρωπο. Όχι δι’ ύδατος και γης, αλλά δι’ ύδατος και πυρός. Έγινε Ιουδαίος περιτετμημένος, έγινε επικατάρατος, έγινε Έλληνας εκτός νόμου, και υπεράνω των Ελλήνων και των Ιουδαίων. «Έναν νέο άνθρωπο», λέγει, «για να φέρει ειρήνη»· ειρήνη σε αυτούς προς τον Θεό ή και μεταξύ τους· διότι εάν παρέμεναν Ιουδαίοι και ειδωλολάτρες, δεν θα συμφιλιώνονταν, και χωρίς να απαλλαγεί από την δική του κατάσταση ο καθένας, ήλθαν σε άλλη μεγαλύτερη· διότι ο Ιουδαίος τότε συνάπτεται με τον Έλληνα, όταν γίνεται πιστός· όπως εάν κάποιοι, ενώ υπήρχαν κάτω δύο οικήματα και ένα πάνω, μεγάλο και θαυμαστό, δεν θα ήταν δυνατό να ιδωθούν μεταξύ τους, έως ότου ευρεθούν επάνω.
«ποιῶν εἰρήνην (:και να φέρει ειρήνη μεταξύ τους)»· μάλλον με τον Θεό· διότι τα επόμενα αυτό φανερώνουν. Τι λέγει δηλαδή; «Καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ (:και με τον σταυρικό Του θάνατο να συμφιλιώσει και τους δύο λαούς με τον Θεό, ενωμένους τώρα σε ένα σώμα, αφού προηγουμένως θα θανάτωνε την έχθρα με τον θάνατό Του)» [Εφεσ.2,16]. Δεν είπε «να συμφιλιώσει», αλλά «να συμφιλιώσει πάλι», δείχνοντας ότι πριν από αυτό η ανθρώπινη φύση ήταν ασυμφιλίωτη, όπως με τους αγίους και πριν από τον νόμο. «Σε ένα σώμα», δηλαδή το δικό του, «με τον Θεό». Πώς γίνεται αυτό; Αφού υπέστη, λέγει, αυτός την οφειλόμενη τιμωρία. «Καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ(:και με τον σταυρικό Του θάνατο να συμφιλιώσει και τους δύο λαούς με τον Θεό, ενωμένους τώρα σε ένα σώμα, αφού προηγουμένως θα θανάτωνε την έχθρα με τον θάνατό Του)»[Εφ.2,16]. Δεν υπάρχει τίποτε κυριολεκτικότερο και εμφαντικότερο από αυτούς τους λόγους.
«Ο θάνατός Του», λέγει, «θανάτωσε την έχθρα, την πλήγωσε θανάσιμα και την αφάνισε, όχι με το να προστάξει άλλον, ούτε με το να ενεργήσει μόνο, αλλά και με το να πάθει». Δεν είπε: «την κατέλυσε», ούτε είπε: «την κατήργησε», αλλά : «τη θανάτωσε», ώστε ποτέ να μην αναστηθεί αυτή. Πώς λοιπόν ανίσταται; Από την πολλή κακία μας. Εφόσον μένουμε στο σώμα του Χριστού, εφόσον είμαστε ενωμένοι, δεν ανίσταται, αλλά βρίσκεται νεκρή· μάλλον δε εκείνη δεν ανίσταται ποτέ· και αν γεννήσουμε άλλη, δεν είναι πάλι εκείνη την οποία κατήργησε και θανάτωσε, αλλά εσύ γεννάς άλλη· «διότι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς(:η κατάσταση του σαρκικού ανθρώπου)», λέγει, «ἔχθρα εἰς Θεόν· τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται(:φέρνει θάνατο, διότι είναι έχθρα στον Θεό, εφόσον δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού, επειδή ούτε έχει και τη δύναμη να υποταχθεί)» [Ρωμ.8,6-7]. Εάν δεν σκεφτόμαστε τίποτε το σαρκικό δεν θα γεννηθεί με άλλον τρόπο, αλλά θα παραμείνει εκείνη η ειρήνη.
Αναλογίσου λοιπόν πόσο κακό είναι, ενώ ο Θεός πραγματοποίησε και εξετέλεσε τόσα για να συμφιλιωθούμε, να επιστρέψουμε εμείς πάλι σε έχθρα. Αυτήν όχι πλέον βάπτισμα και κάθαρση, αλλά η γέεννα τη διαδέχεται, όχι πλέον άφεση, αλλά έλεγχος και καταδίκη. Φρόνημα σαρκικό είναι η απόλαυση, η σπατάλη· φρόνημα σαρκικό η πλεονεξία και κάθε αμαρτία. Και γιατί ονομάστηκε «σαρκικό φρόνημα»; Καθόσον βέβαια τίποτε δεν είναι δυνατόν να διαπραχθεί χωρίς την ψυχή. Δεν το λέγει για να κατηγορήσει τη σάρκα, όπως και όταν λέγει «ο ψυχικός άνθρωπος» [Α΄Κορ.2,14: «Ψυχικὸς δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ· μωρία γὰρ αὐτῷ ἐστι, καὶ οὐ δύναται γνῶναι, ὅτι πνευματικῶς ἀνακρίνεται(:Ο φυσικός όμως και μη αναγεννημένος άνθρωπος δεν δέχεται εκείνα που διδάσκει το Πνεύμα του Θεού, διότι αυτά του φαίνονται κουταμάρες και δεν έχει την πνευματική δύναμη και αντίληψη να τα γνωρίσει· διότι αυτά εξετάζονται και διακρίνονται πνευματικώς και με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος)»], δεν το λέει για να κατηγορήσει την ψυχή. Διότι δεν είναι αρκετό ούτε το σώμα, ούτε η ψυχή από μόνη της, εάν δεν δεχτεί την προς τα άνω κλίση, να κάνει τίποτε ευγενές και μεγάλο. Για τον λόγο αυτόν ονομάζει «ψυχικά» εκείνα, τα οποία διαπράττει από μόνη της η ψυχή. Και «σαρκικά» ονομάζει εκείνα, τα οποία διαπράττει το σώμα από μόνο του. Και καταστρέφονται, όχι διότι αυτά είναι φυσικά, αλλά διότι δεν δέχτηκαν την προστασία από τον Θεό. Διότι και οι οφθαλμοί είναι καλοί, αλλά χωρίς το φως διαπράττουν άπειρα κακά· και αυτό οφείλεται στην ασθένειά τους, όχι στη φύση. Διότι, εάν ήσαν φυσικά κακά, δεν θα τα χρησιμοποιούσαμε ποτέ εκεί όπου χρειάζονται· διότι τίποτε δεν είναι εκ φύσεως κακό.
Για ποιο λόγο λοιπόν ονομάζει τις αμαρτίες «σαρκικά φρονήματα»; Επειδή όταν αυτή επικρατήσει σε εκείνον ο οποίος κρατεί τα ηνία και υψωθεί στην εξουσία, γεννά άπειρα κακά. Διότι αρετή της σάρκας είναι το να έχει υποταχθεί στην ψυχή, ενώ κακία της το να εξουσιάζει την ψυχή. Όπως ακριβώς λοιπόν ο ίππος είναι καλός και δυνατός, αλλά δεν φαίνεται αυτό χωρίς ηνίοχο, έτσι και η σάρκα όταν της περικόψουμε τα σκιρτήματα προς την αμαρτία. Αλλά ούτε ο ηνίοχος αναδεικνύεται χωρίς γνώση και εμπειρία· διότι αυτός έχει δυσκολότερο έργο από τους ίππους. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζει το πνεύμα από όλα. Όταν αυτό έχει γνώση, κάνει ισχυρότερο τον ηνίοχο· αυτό καλλωπίζει και την ψυχή και το σώμα. Διότι όπως ακριβώς όταν η ψυχή ενώνεται με αυτό, το αναδεικνύει ωραίο, ενώ όταν το στερήσει τελείως από τη δική της ενέργεια και απομακρυνθεί, τότε, όπως όταν ένας ζωγράφος ανακατεύει τα χρώματα, προκύπτει πολλή ασχημία, και το καθένα σπεύδει προς τη φθορά και τη διάλυση, έτσι και όταν το πνεύμα εγκαταλείψει και το σώμα και την ψυχή, προκύπτει χειρότερη και μεγαλύτερη ασχημία.
Μη λοιπόν, επειδή το σώμα είναι κατώτερο της ψυχής, το κακίζεις. Διότι ούτε την ψυχή ανέχομαι εγώ να κακίζεις, επειδή δεν μπορεί τίποτε να επιτύχει χωρίς το πνεύμα. Εάν δε πρέπει να πούμε κάτι, μεγαλύτερης κατηγορίας είναι άξια η ψυχή. Διότι το μεν σώμα τίποτε κακό δεν θα μπορούσε να κάνει χωρίς την ψυχή, ενώ η ψυχή πολλά χωρίς το σώμα. Διότι και όταν ακόμη λιώνει εκείνο και δεν σκιρτά καθόλου, πολλά διαπράττει εκείνη· όπως εκείνοι οι μάγοι, οι γόητες, οι φαρμακευτές, οι φθονούντες, οι οποίοι κατ’ εξοχήν ταλαιπωρούν το σώμα. Άλλωστε, ούτε η απόλαυση οφείλεται σε ανάγκη του σώματος, αλλά στην απροσεξία της ψυχής· δηλαδή η τροφή, όχι η τρυφή, είναι αναγκαία για το σώμα. Εάν θελήσω να τραβήξω με ορμή το χαλινάρι, συγκράτησα τον ίππο· ενώ το σώμα δεν μπορεί να συγκρατήσει την ψυχή στα πάθη της.
Γιατί λοιπόν καλεί αυτό σαρκικό φρόνημα; Διότι γίνεται ολόκληρο της σάρκας. Όταν δηλαδή επικρατήσει η σάρκα, τότε αμάρτησε, όταν αφαιρέσει τον νου και την εξουσία της ψυχής. Λοιπόν σε τούτο συνίσταται η αρετή του σώματος, στο να υπακούει στην ψυχή, επειδή αυτό καθ’ εαυτό δεν είναι ούτε καλό, ούτε κακό. Διότι τι θα μπορούσε να διαπράξει το σώμα από μόνο του; Ώστε όταν είναι συνενωμένο με την ψυχή είναι καλό το σώμα, λόγω της υποταγής του στην ψυχή· επειδή μόνο του ούτε καλό είναι ούτε κακό, αλλά είναι κατάλληλο και γι’ αυτόν τον λόγο και για εκείνον, έχοντας κλίση και στα δύο. Το σώμα επιθυμεί, όχι όμως πορνεία, ούτε μοιχεία, αλλά ένωση· το σώμα επιθυμεί, όχι τρυφή, αλλά τροφή, όχι μέθη αλλά ποτό. Για το ότι επίσης δεν είναι επιθυμία του σώματος η μέθη κοίταξε πως δεν αντέχεις όταν υπερβάλεις το μέτρο, όταν υπερβείς τα όρια.
Αυτά ανήκουν στο σώμα· επειδή όλα τα άλλα είναι της ψυχής, όταν καταντά να βυθίζεται στα σαρκικά, όταν γίνει παχυλή. Αν και είναι καλό βεβαίως το σώμα, είναι όμως κατώτερο της ψυχής, όπως ο μόλυβδος από τον χρυσό, αλλά έχει ανάγκη και του μολύβδου ο οποίος συγκολλά· έτσι και η ψυχή έχει ανάγκη του σώματος. Συμβαίνει όπως ένα ευγενικής καταγωγής παιδί που έχει παιδικά πράγματα, κατηγορούμε όχι την ηλικία, αλλά όσα γίνονται κατ’αυτήν, έτσι και για το σώμα.
Αλλά είναι δυνατόν να μην είμαστε υποταγμένοι στη σάρκα, αν θέλουμε, όπως ούτε στη γη, αλλά στους ουρανούς και στο πνεύμα. Διότι το ότι είναι κανείς κάπου δεν λέγεται τόσο για τη θέση στον χώρο, όσο για τη διάθεση. Για πολλούς, πράγματι, ενώ είναι κάπου λέμε ότι δεν είναι, λέγοντας δηλαδή: «Δεν ήσουν εδώ», και άλλοτε πάλι: «Δεν είσαι εδώ». Τι λέγω; Πολλές φορές λέμε σε κάποιον: «δεν είσαι στον εαυτό σου, δεν είμαι στον εαυτό μου»· αν και τι είναι σωματικότερο από αυτό, όταν πλησιάζει αυτός τον εαυτό του; Και όμως δεν λέμε ότι αυτός είναι στον εαυτό του.
Ας έλθουμε λοιπόν στους εαυτούς μας, στους ουρανούς, στο Πνεύμα· ας μένουμε στην ειρήνη και τη χάρη του Θεού, ώστε, αφού απαλλαγούμε από όλα τα σαρκικά, να μπορέσουμε να επιτύχουμε τα αγαθά που μας υποσχέθηκαν διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, μαζί με τον Οποίο στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα ανήκει δόξα, δύναμη, τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄
«Δεν απέστειλε με άλλον», λέγει, «ούτε με άλλον μήνυσε αυτά σε μας, αλλά ο Ίδιος δια του εαυτού Του». Ούτε άγγελο, ούτε αρχάγγελο απέστειλε, επειδή το να διορθώσει τα τόσα κακά και το να αναγγείλει τα όσα έγιναν, δεν ήταν δυνατόν σε κανέναν άλλο, αλλά μόνο στη δική Του παρουσία. Καταδέχτηκε ο δεσπότης να κατέλθει σε τάξη υπηρέτου και σχεδόν επαίτου, και ήλθε, και «εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς», λέγει. Τους Ιουδαίους ονομάζει πλησίον, εν σχέσει προς εμάς· «δι’ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα(:διότι Αυτός μας έφερε και τους δύο λαούς μέσω του ενός Αγίου Πνεύματος κοντά στον Πατέρα. Διαμέσου του Χριστού έγινε η προσέγγισή μας αυτή με τον Θεό)»[Εφ.2,18].
Ειρήνη, λέγει, σε σχέση με τον Θεό. Μας συμφιλίωσε. Και μάλιστα και ο ίδιος λέγει: «Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν(:Φεύγω και σας αφήνω την ειρήνη. Σας δίνω τη δική μου αληθινή και βαθιά ειρήνη, την οποία ήλθα να φέρω στον κόσμο που συνταράσσεται από την αμαρτία. Δεν σας δίνω εγώ μια ειρήνη υποκριτική, απατηλή και ασταθή, σαν αυτή που δίνει ο κόσμος)» [Ιω. 14,27]· και πάλι: «Θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον(:Έχετε θάρρος, Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο» [Ιω. 16,33]· και: «Ἐάν τι αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω(:Εάν ζητήσετε κάτι επικαλούμενοι με πίστη ζωντανή το όνομά μου, εγώ θα το πραγματοποιήσω, επειδή έχω κάθε εξουσία και δύναμη κοντά στον Πατέρα μου)» [Ιω. 14,14] · και πάλι: «Ἀὐτὸς γὰρ ὁ πατὴρ φιλεῖ ὑμᾶς ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ πεπιστεύκατε ὅτι ἐγὼ παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον (:διότι ο Ίδιος ο Πατέρας μου σας αγαπά από μόνος Του. Σας αγαπά, διότι κι εσείς έχετε αγαπήσει εμένα κι έχετε πιστέψει ότι Εγώ έχω γεννηθεί από τον Θεό και απ’ Αυτόν έχω αποσταλεί στον κόσμο)» [Ιω.16,27]. Αυτά είναι αποδείξεις της ειρήνης, και επιπλέον με ποιο τρόπο; «ὅτι δι’ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα(:διότι Αυτός μας έφερε και τους δύο λαούς μέσω του ενός Αγίου Πνεύματος κοντά στον Πατέρα. Διαμέσου του Χριστού έγινε η προσέγγισή μας αυτή με τον Θεό)»[Εφ.2,18]. Όχι σε εμάς λιγότερο, σε εκείνους όμως περισσότερο, αλλά με μία χάρη. Την μεν οργή λοιπόν κατέπαυσε δια του θανάτου, εμάς δε μας έκανε αγαπητούς στον Πατέρα δια του αγίου Πνεύματος. Ιδού πάλι το «ἐν», χρησιμοποιείται ως «διά»· δια του εαυτού Του και του αγίου Πνεύματος δηλαδή, μας οδήγησε προς τον Πατέρα.
«Ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ(:Απ’ όλα αυτά λοιπόν βγαίνει το συμπέρασμα ότι δεν είστε πλέον ξένοι και προσωρινοί κάτοικοι στη βασιλεία του Θεού, αλλά είστε συμπολίτες των αγίων και μέλη της οικογένειας του Θεού)»[Εφ.2,19]. Βλέπεις ότι μας αναδεικνύει συμπολίτες, όχι απλώς των Ιουδαίων, αλλά των αγίων και μεγάλων εκείνων ανδρών, των γύρω από τον Αβραάμ και τον Μωυσή και τον Ηλία; Στην ίδια πολιτεία καταγραφήκαμε, σε εκείνη εμφανιζόμαστε. Διότι λέγει: «Οἱ γὰρ τοιαῦτα λέγοντες ἐμφανίζουσιν ὅτι πατρίδα ἐπιζητοῦσι(:Πέθαναν με την πίστη και την ελπίδα. Διότι όσοι εκφράζονται έτσι, λέγοντας δηλαδή ότι είναι ξένοι και ταξιδιώτες στη γη, φανέρωσαν και αποδείκνυαν με τα λόγια τους αυτά ότι ζητούσαν με πόθο μια μόνιμη και αληθινή πατρίδα˙ και τέτοια είναι ο ουρανός, τον οποίο μόνο με την πίστη μπορεί κανείς να δει)» [Εβρ.11,14]. Όχι πλέον ξένοι προς τους αγίους, ούτε παρεπίδημοι. Διότι παρεπίδημοι είναι εκείνοι οι οποίοι δεν πρόκειται να επιτύχουν τα ουράνια. Διότι «ὁ δέ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα (:ο δούλος όμως δεν παραμένει για πάντα στην οικία του Κυρίου του ως κληρονόμος και παντοτινός κάτοχος˙ διότι δεν έχει δικαιώματα σε αυτήν και εκδιώκεται απ’ αυτήν όταν καταστεί ανεπιθύμητος. Αντίθετα ο γιος μένει για πάντα στην οικία του πατέρα του, επειδή κληρονομεί όλα τα δικαιώματα του πατέρα του)» [Ιω.8,35].
«Καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ (:και μέλη της οικογένειας του Θεού)», λέγει. Αυτό το οποίο είχαν εκείνοι εξαρχής με τόσους κόπους, αυτό κατορθώθηκε σε μας δια της χάριτος του Θεού. Ιδού η ελπίδα της προσκλήσεως. «Ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν(:και σαν ζωντανοί λίθοι κτισθήκατε πάνω στο θεμέλιο. Και το θεμέλιο αυτό είναι οι απόστολοι και οι προφήτες)»[Εφ.2,20]. Κοίταξε πώς αναμιγνύει πάντοτε τους Έλληνες, τους αποστόλους, τους προφήτες, τον Χριστό· και άλλοτε μεν από το ότι γίναμε σώμα, άλλοτε δε από το ότι έχουμε οικοδομηθεί μαζί με Αυτόν δείχνει τη συνάφεια. «Διότι έχετε οικοδομηθεί», λέγει, «επάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών»· δηλαδή, θεμέλιος οι απόστολοι και οι προφήτες. Και πρώτα θέτει τους αποστόλους, αν και είναι τελευταίοι ως προς τον χρόνο· και επειδή θέλει να δείξει αυτό λέγει αυτά, ότι δηλαδή, θεμέλιο είναι εκείνοι, μία οικοδομή είναι το παν, μια ρίζα. Σκέψου τους Έλληνες να έχουν θεμέλιο τους πατριάρχες. Εδώ ομιλεί με περισσότερη ακρίβεια ονομάζοντας αυτό το γεγονός έτσι, παρά όταν το ονομάζει εγκεντρισμό· στην περίπτωση εκείνη απλώς και μόνο το εγγίζει αυτό.
Ύστερα, λέγει: «Ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ(:Ο ακρογωνιαίος λίθος, το αγκωνάρι που βαστάζει και στηρίζει όλο το οικοδόμημα, είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός. Πάνω σε Αυτόν λοιπόν και διαμέσου Αυτού του Χριστού η οικοδομή όλη της Εκκλησίας ενώνεται αρμονικά και στερεά και αυξάνει, ώστε να γίνεται ναός άγιος, όπως τον θέλει ο Κύριος)»[Εφ.2,20-21]. Εκείνος ο οποίος συνέχει το παν είναι ο Χριστός· διότι ο ακρογωνιαίος λίθος και τους τοίχους συγκρατεί και τα θεμέλια. Είναι εκείνος «επάνω στον οποίο στηρίζεται η όλη οικοδομή».
Κοίταξε πώς συνέδεσε αυτό· άλλοτε μεν θέτοντας αυτόν άνωθεν ώστε να κρατεί και να συγκροτεί ολόκληρο το σώμα, άλλοτε παρουσιάζοντας αυτόν από κάτω να στηρίζει την οικοδομή και να είναι ρίζα αυτής. Το δε «εδημιούργησε στον εαυτό του, από τα δύο μέρη, έναν νέο άνθρωπο», φανέρωσε με αυτό, ότι δια του εαυτού Του συνένωσε και τους δύο τοίχους, καθώς επίσης ότι δημιούργησε στον εαυτό Του. Και «πρωτότοκος», λέγει, «πάσης κτίσεως (:όλων των δημιουργημάτων)» [Κολοσ. 1,15]· δηλαδή, τα πάντα Αυτός στηρίζει. «Στον Οποίο η όλη οικοδομή συναρμολογείται». Είτε την οροφή πεις, είτε τους τοίχους, είτε οτιδήποτε άλλο, το παν στηρίζει. Και αλλού καλεί Αυτόν θεμέλιο. Διότι «θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν ᾿Ιησοῦς Χριστός(: διότι κανένας δεν μπορεί να βάλει άλλο θεμέλιο λίθο εκτός από εκείνο που βρίσκεται τώρα αμετακίνητος και άσειστος στην βάση της οικοδομής. Και ο θεμέλιος αυτός λίθος είναι ο Ιησούς Χριστός)», λέγει[Α΄Κορ.3,11]. «Στον Οποίο η όλη οικοδομή συναρμολογείται». Δείχνει και το ορθό, ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να τεθεί, εάν δεν έζησε με πολλή επιμέλεια και εντέλεια. Και «αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι(:και αυξάνει, ώστε να γίνεται ναός άγιος, όπως τον θέλει ο Κύριος. Με την ένωσή σας με τον Κύριο κι εσείς οικοδομείστε μαζί με τους άλλους πιστούς για να γίνετε ναός και κατοικητήριο, στο οποίο θα κατοικεί ο Θεός με το Πνεύμα Του)»[Εφ.2,22], λέγει. Πολύ συχνά το λέγει αυτό, το «σε ναό, ώστε να γίνετε τόπος κατοικίας του Θεού δια του Αγίου Πνεύματος».
Τι λοιπόν θέλει η οικοδομή; Να κατοικήσει μέσα σε τούτον τον ναό ο Θεός. «Και ο καθένας από εσάς είναι ναός, και όλοι από κοινού, και κατοικεί όπως στο σώμα του Χριστού, όπως σε ναό πνευματικό». Δεν είπε: «προσέλευση», αλλά: «δι’ αυτού έχουμε είσοδο»· διότι δεν προσήλθαμε αφ’ εαυτών, αλλά από Αυτόν οδηγηθήκαμε. «Οὐδείς (:Κανείς)», λέγει, «ἔρχεται πρὸς τὸν πατέρα εἰ μὴ δι’ ἐμοῦ(: δεν είναι δυνατόν να έλθει προς τον Πατέρα και να μετάσχει στη μακαρία ζωή Του, παρά μόνο αν περάσει από Εμένα)» [Ιω.14,6]· και πάλι: «Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή(:Εγώ είμαι ο μοναδικός δρόμος, από τον οποίο μπορεί να φτάσει κανείς στον ουρανό· διότι συγχρόνως είμαι και η απόλυτη αλήθεια και η πραγματική και πηγαία ζωή)» [Ιω.14,6]. Συνδέει αυτούς με τους αγίους, και πάλι επιστρέφει στο προηγούμενο παράδειγμα, μη αφήνοντας πουθενά να χωριστούν από τον Χριστό. Άρα μέχρι της παρουσίας θα οικοδομείται αυτή η οικοδομή· άρα γι ’αυτόν τον λόγο έλεγε ο Παύλος: «Κατὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα, ἄλλος δὲ ἐποικοδομεῖ· ἕκαστος δὲ βλεπέτω πῶς ἐποικοδομεῖ· θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν ᾿Ιησοῦς Χριστός (:Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μου δόθηκε για να θεμελιώνω εκκλησίες ανάμεσα στα έθνη, σαν έμπειρος αρχιτέκτονας έχω βάλλει θεμέλιο στερεό· αλλά όμως συνεχίζει πάνω σε αυτό το κτίσιμο. Ο καθένας από τους κτίστες ας προσέχει πώς οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο. Αυτός δεν έχει πλέον δουλειά με το θεμέλιο· διότι κανένας δεν μπορεί να βάλλει άλλο θεμέλιο λίθο εκτός από εκείνον που βρίσκεται τώρα αμετακίνητος και άσειστος στην βάση της οικοδομής. Και ο θεμέλιος αυτός λίθος είναι ο Ιησούς Χριστός)» [Α΄Κορ.3,10-11]· και πάλι, ότι θεμέλιο είναι ο Χριστός. Τι είναι λοιπόν αυτό; Βλέπεις ότι δεν πρέπει να υπακούμε επιπόλαια στις υποθήκες; Με παραδείγματα το είπε αυτό, όπως όταν λέει γεωργό τον Πατέρα και ρίζα τον εαυτό Του.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
• https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-epistulam-ad-ephesios.pdf
• Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στην προς Εφεσίους επιστολήν, ομιλίες Ε΄ και ΣΤ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1979, τόμος 20, σελίδες 520-541 και 542-549.
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
• Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.
• https://www.agia-aikaterini-larissis.com/agia-grafi-palaia-diathiki/
• https://www.agia-aikaterini-larissis.com/agia-grafi-kaini-diathiki/
• Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.
• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
• http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
• http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
Ερμηνευτική απόδοση από τον μακαριστό Παν. Τρεμπέλα
14 Πλησιάστε και τον Θεό και τις διαθήκες Του με το αίμα του Χριστού, διότι Αυτός είναι η ειρήνη μας. Αυτός έκανε και τους δύο αντιμαχόμενους κόσμους, τον Ιουδαϊσμό και τον Εθνισμό, ένα. Αυτός γκρέμισε και κατέλυσε τον τοίχο που δημιουργούσε ο φραγμός του νόμου που ορθωνόταν ανάμεσα στους δύο λαούς και τους χώριζε. 15 Κατέλυσε δηλαδή την έχθρα των δύο λαών, αφού κατάργησε με το αίμα Του τον νόμο των εντολών, ο οποίος, ενώ περιείχε επιβλητικές προσταγές, δεν έδινε όμως και τη χάρη για την εφαρμογή και την τήρηση των προσταγμάτων αυτών. Και κατήργησε τον νόμο, έτσι ώστε ενώνοντας τους δύο λαούς με τον εαυτό Του να δημιουργήσει ένα νέο άνθρωπο, μια νέα ανθρωπότητα και έτσι να φέρει ειρήνη μεταξύ τους˙16 και με τον σταυρικό Του θάνατο να συμφιλιώσει και τους δύο λαούς με τον Θεό, ενωμένους τώρα σε ένα σώμα, αφού προηγουμένως θα θανάτωνε την έχθρα με τον θάνατό Του. 17 Κι αφού ήλθε ο Χριστός στη γη, κήρυξε το χαρμόσυνο μήνυμα της ειρήνης σε σας τους εθνικούς, που ήσασταν μακριά από τον Θεό, και σε μας τους Ιουδαίους, που ήμασταν κοντά Του· 18 διότι Αυτός μας έφερε και τους δύο λαούς μέσω του ενός Αγίου Πνεύματος κοντά στον Πατέρα. Διαμέσου του Χριστού έγινε η προσέγγισή μας αυτή με τον Θεό. 19 Απ’ όλα αυτά λοιπόν βγαίνει το συμπέρασμα ότι δεν είστε πλέον ξένοι και προσωρινοί κάτοικοι στη βασιλεία του Θεού, αλλά είστε συμπολίτες των αγίων και μέλη της οικογένειας του Θεού. 20 Και σαν ζωντανοί λίθοι κτισθήκατε πάνω στο θεμέλιο. Και το θεμέλιο αυτό είναι οι απόστολοι και οι προφήτες, ενώ ο ακρογωνιαίος λίθος, το αγκωνάρι που βαστάζει και στηρίζει όλο το οικοδόμημα, είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός. 21 Πάνω σε Αυτόν λοιπόν και διαμέσου Αυτού του Χριστού η οικοδομή όλη της Εκκλησίας ενώνεται αρμονικά και στερεά και αυξάνει, ώστε να γίνεται ναός άγιος, όπως τον θέλει ο Κύριος. 22 Με την ένωσή σας με τον Κύριο κι εσείς οικοδομείστε μαζί με τους άλλους πιστούς για να γίνετε ναός και κατοικητήριο, στο οποίο θα κατοικεί ο Θεός με το Πνεύμα Του.