Λογισμοί κι Εξομολόγηση.

 Αγαπημένοι μου,

οι λογισμοί είναι οι πρώτοι σπόροι που σπέρνει ο πονηρός στην ψυχή μας. Αν τους αφήσουμε να φωλιάσουν χωρίς διάκριση, τότε αυτοί οι λογισμοί γίνονται η ρίζα των παθών. Και τα πάθη, σαν αγκάθια, πληγώνουν την καρδιά, αφαιρούν την ειρήνη και αρρωσταίνουν ολόκληρο τον άνθρωπο.

Η Εκκλησία, όμως, μας χάρισε το μεγάλο φάρμακο της Εξομολογήσεως. Όταν σταθούμε με ταπείνωση και ειλικρίνεια μπροστά στον πνευματικό μας και φανερώσουμε όλα όσα μας βαραίνουν, τότε είναι σαν να ξεριζώνουμε από μέσα μας κάθε αρρωστημένο βλαστάρι. Και με τα δάκρυα της μετάνοιας, η καρδιά ανοίγει για να δεχθεί τη Χάρη του Θεού, που φωτίζει τον νου, γλυκαίνει την ψυχή και χαρίζει την αληθινή ψυχική υγεία.

Δεν είναι δικά μου λόγια∙ ο μακαριστός Γέροντας Εφραίμ ο Φιλοθεΐτης μας τα θυμίζει συνεχώς. Αυτή είναι η θεραπευτική οδός της Εκκλησίας: να καθαρίζονται οι λογισμοί, να θεραπεύονται τα πάθη και να γεμίζει η καρδιά με το φως και την αγάπη του Χριστού.

Με πατρικές ευχές
π. Ανδρεας Γκατζέληςπ. Ανδρεας Γκατζέλης •

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

 ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΠΡΕΒΕΖΗΣ 

14. ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ (30 ΜΑΡ.-5 ΑΠΡ. 2025) 

Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ 

π. Δημητρίου Μπόκου 

Στην καρδιά της εκκλησιαστικής ασκητικής παράδοσης χτυπάει η περίφημη «Κλίμακα». Κορυφαίο βιβλίο αναφοράς για την ορθόδοξη πνευματικότητα, αξεπέραστο εδώ και χίλια πεντακόσια χρόνια, γραμμένο από έναν ασκητή-ορόσημο, τον άγιο Ιωάννη ηγούμενο του Σινά. Είναι τόσο σπουδαία η μορφή του και η πνευματική του σοφία που με χαρισματικό τρόπο αποτυπώνεται στο εν λόγω σύγγραμμά του, που η Εκκλησία τον προβάλλει εν μέσω της Μεγάλης Σαρακοστής σαν διαχρονικό πρότυπο πνευματικής ζωής (Κυριακή Δ΄ Νηστειών). 

Από τον έκτο αιώνα και μετά λοιπόν ο άγιος Ιωάννης με τα ζωοποιά του νάματα, «ως πηγή ανεξάντλητος, αντλουμένη» συνεχώς και «χεομένη», αλλά παραμένουσα εσαεί «αδαπάνητος», ποτίζει και αυξάνει πνευματικά τα τέκνα της Εκκλησίας. Από την αρχή της Σαρακοστής στις ιερές μονές αρχίζει η καθημερινή ανάγνωση της «Κλίμακος». Διαβάζουμε στο βιβλίο του Τριωδίου ήδη από την Καθαρά Δευτέρα, την πρώτη μέρα της νηστείας: «Και ευθύς αναγιγνώσκομεν εις την Κλίμακα». Και λίγο παρακάτω: «Είτα γίνεται ανάγνωσις εις την Κλίμακα». Το βιβλίο σήμερα είναι ήδη μεταφρασμένο σε γλώσσα απλή και μπορεί και πρέπει ο κάθε Χριστιανός να το κάνει καθημερινό πνευματικό του εντρύφημα. 

Ας παραθέσουμε όμως και κάποιο πολύτιμο μαργαριτάρι από τον ακένωτο αυτόν θησαυρό. Αναφερόμενος στη μετάνοια και την εξομολόγηση ο άγιος Ιωάννης, στέκεται στο λεπτό σημείο της ντροπής που μας κυριεύει, όταν πρόκειται να φανερώσουμε τα αμαρτήματά μας στον πνευματικό. Αυτό προέρχεται, λέει, από την υπερηφάνεια και την αλαζονεία μας. Και τί κάνουμε; Παρουσιάζουμε τα αμαρτήματά μας με πλάγιο τρόπο, σαν να τα έπραξε τρίτο πρόσωπο. Λέμε δηλαδή: Πάτερ, τί πρέπει να κάνει κάποιος, αν πέσει στο τάδε αμάρτημα; Όμως είναι αδύνατο να ξεφύγουμε από την απέραντη εκείνη αισχύνη (της τελικής κρίσης και της αιώνιας κόλασης), αν δεν καταφρονήσουμε τώρα εδώ την (προσωρινή) αισχύνη της εξομολόγησης. 

Γύμνωνε, λοιπόν, γύμνωνε φανερά στον ιατρό τα ψυχικά σου σφάλματα. «Ειπέ και μη αισχυνθής, εμόν το τραύμα, πάτερ, εμή η πληγή». Από τη δική μου ραθυμία προκλήθηκε, όχι από άλλη αιτία. Κανένας άλλος δεν φταίει γι’ αυτήν, ούτε άνθρωπος, ούτε σατανάς, ούτε η ίδια η σάρκα, ούτε κάτι άλλο, «αλλ’ η εμή αμέλεια». «Και εξομολογούμενος, ως κατάδικος γίνου» με κάθε τρόπο, «τω ήθει, τω είδει και τω λογισμώ». Με τη συμπεριφορά, με την εμφάνιση, με τον λογισμό σου. Στάσου μπρος στον πνευματικό «εις γην νενευκώς», σκυφτός, βρέχοντας τα πόδια του, ει δυνατόν, με δάκρυα, σαν να είναι ο ίδιος ο Χριστός. 

Ο διάβολος μας υποβάλλει σε τρεις πειρασμούς σε σχέση με την εξομολόγηση: 

(α). Ή μας αποτρέπει τελείως από αυτήν, να μην εξομολογούμαστε καθόλου. 

(β). Ή να εξομολογούμαστε αναφερόμενοι σε τρίτο πρόσωπο, σαν να αμάρτησε κάποιος άλλος και όχι εμείς. 

(γ). Ή να εξομολογούμαστε μεν, να ρίχνουμε όμως σε άλλους το φταίξιμο για τις δικές μας αμαρτίες. 

(Ιωάννου του Σιναΐτου, Κλίμαξ, Λόγος Δ΄, νε΄-νς΄. Βλ. και Νικηφόρου Καλλίστου Ξανθοπούλου, Εξήγησις σύντομος εις την Κλίμακα του Ιωάννου, εκδ. Ι. Μητροπόλεως Νικοπόλεως, Πρέβεζα 2002, σ. 132). 

Καλή, ευλογημένη εβδομάδα! Καλό μήνα! Καλή Σαρακοστή! 

ΘΕΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ (30 ΜΑΡ.-5 ΑΠΡ. 2025) (για τους εντοπίους) 

1. Κάθε πρωί, Όρθρος-Ώρες-Εσπερινός Μεγ. Τεσσαρακοστής, ώρα 7.00-9.00 π. μ. 

2. Κάθε Δευτέρα, Τρίτη και Πέμπτη βράδυ, Μέγα Απόδειπνο, ώρα 7.00-8.00 μ. μ. περίπου. 

3. Την Κυριακή Δ΄ των Νηστειών, 30-3-2025, του αγίου Ιωάννου της Κλίμακος, ώρα 7.00-10.15 π. μ. Το βράδυ, ο Ε΄ Κατανυκτικός Εσπερινός στον Ι. Ν. Αγίου Κωνσταντίνου, ώρα 7.00-8.00 μ. μ. 

4. Την Τετάρτη, 2-4-2025, βραδινή Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία μετά Μεγάλου Κανόνος, ώρα 6.30-9.30 μ. μ. 

5. Την Παρασκευή, 4-4-2025, πρωινή Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία, ώρα 6.30-9.00 π. μ. 

6. Την Παρασκευή βράδυ, 4-4-2025, ο Ακάθιστος Ύμνος (ολόκληρος), ώρα 7.15-9.15 μ. μ. περίπου. 

7. Το Σάββατο, 5-4-2025, της αγίας Θεοδώρας της εν Θεσσαλονίκη, ώρα 7.00-9.15 π. μ. 

8. Το Σάββατο βράδυ, 5-4-2025, Θ΄ Ώρα-Εσπερινός-Μικρό Απόδειπνο, ώρα 6.00-7.00 μ. μ. 

9. Καθημερινά, ώρα 6.00-7.00 μ. μ., Ιερά Εξομολόγηση (πλην Σαββάτου-Κυριακής). Άλλες ώρες με ραντεβού (τηλ. 6980 898 504). 

«Αντιύλη». Ι. Ν. Αγ. Βασιλείου, Πρέβεζα 

Τηλ. 26820 25861/6980 898 504. E-mail: antiyli.gr@gmail.com

Τέσσερις συνοδοὶ τῆς μετανοίας. +Επίσκοπος Αυγουστίνος Καντιώτης.

Posted on 16 Μαρτίου, 2025

«…Παραλυτικὸν φέροντες αἰρόμενον ὑπὸ τεσσάρων» (Μᾶρκ. 2,3

Σήμερα, ἀγαπητοί μου, Δευτέρα (Β΄) Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν τῆς ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ὥρισε νὰ ἑορτάζεται ἕνας ἅγιος, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς· ὑπάρχουν πολλοὶ ἅγιοι Γρηγόριοι, καὶ πρὸς διάκρισιν ἀπὸ τοὺς ἄλλους αὐτὸς ἐπονομάζεται Παλαμᾶς.

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἔχει μία θαυμάσια ὁμιλία ἐπάνω στὸ σημερινὸ εὐαγγέλιο. Θὰ τολμήσω νὰ πάρω μερικὰ ἄνθη καὶ θὰ τὰ προσφέρω στὴν ἀγάπη σας, σὰν μιὰ μικρὰ ἀνθοδέσμη.

***

Στὰ χρόνια τοῦ Χριστοῦ σὲ μιὰ πόλι τῆς Γαλιλαίας, τὴν Καπερναούμ, ζοῦσε κάποιος ἀσθενής. Ἦταν παράλυτος σωματικῶς ἐξ αἰτίας τῶν ἁμαρτιῶν του. Ῥίζα ὅλων τῶν ἀσθενειῶν εἶνε ἡ ἁμαρτία. Καὶ ἐπιστημονικῶς ἀκόμη εἶνε ἀποδεδειγμένο, ὅτι ἡ ἁμαρτία, ἐκτὸς τῶν ἄλλων συνεπειῶν ποὺ ἔχει, τσακίζει τὰ νεῦρα τοῦ ἀνθρώπου· τὸν ὁδηγεῖ συντομώτερα στὸν τάφο. Γνώρισα στὴν Ἀθήνα, στὸ Ἄσυλο τῶν Ἀνιάτων ἕνα νέο, ἀθλητὴ πρώτης τάξεως. Σήκωνε –ὅταν ἦταν καλά– 150 κιλὰ σὰν νὰ ἦταν πούπουλο. Κατόπιν, δὲν μποροῦσε νὰ σηκώσῃ οὔτε τὸ κουτάλι του. Γιατί; Διότι ἔπεσε στὴν πορνεία καὶ στὴ μοιχεία, μὲ δεκάδες γυναῖκες. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν νὰ παραλύσῃ. «Τὰ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος», λέει ἡ Καινὴ Διαθήκη (Ῥωμ. 6,23).

Παρέλυσε λοιπὸν ὁ ἀσθενὴς τοῦ εὐαγγελίου ἐξ αἰτίας τῶν ἁμαρτιῶν του. Καὶ κανένας γιατρὸς καὶ κανένα φάρμακο δὲν μποροῦσε νὰ τὸν θεραπεύσῃ. Ξαφνικά, ἕνα ἀστέρι φώτισε τὸν σκοτεινὸ οὐρανὸ τῆς ζωῆς του. Ἄκουσε, ὅτι ἦρθε στὴν Καπερναοὺμ ὁ Χριστός. Τότε μιὰ ἐλπίδα γεννήθηκε στὴν καρδιά του. Εἶπε μέσα του· Αὐτὸ ποὺ δὲν μπόρεσαν νὰ κάνουν οἱ γιατροὶ καὶ τὰ φάρμακα, θὰ τὸ κάνῃ ἐκεῖνος· ὁ Χριστὸς θὰ μὲ κάνῃ καλά!

Γι᾿ αὐτὸ ἤθελε νὰ πάῃ κοντά του. Ἀλλὰ πῶς; Πόδια εἶχε, καὶ πόδια δὲν εἶχε. Ἦταν πάνω στὸ κρεβάτι σὰν νεκρός, ζωντανὸς νεκρός. Τότε βρέθηκαν τέσσερις φιλάνθρωποι· τὸν σήκω-σαν στὰ χέρια γιὰ νὰ τὸν πᾶνε στὸ Χριστό.

Ποῦ ἦταν ὁ Χριστός; Σ᾿ ἕνα σπίτι δίδασκε. Καὶ ἦταν τόσος κόσμος, ποὺ μῆλο νὰ ἔρριχνες, δὲν ἔπεφτε στὴ γῆ. Συνωστισμὸς μεγάλος. Οἱ τέσσερις σπλαχνικοὶ ἄνθρωποι μὲ τὸν παράλυτο δὲν ἀπογοητεύθηκαν. Ἀνέβηκαν στὴ σκεπή, ἔβγαλαν τὰ κεραμίδια καὶ ἄνοιξαν μιὰ ὀπή· ἀπὸ ᾿κεῖ, μὲ σχοινιά, κατέβασαν τὸν παράλυτο μπροστὰ στὸ Χριστό.

Ὅλοι περίμεναν, ὁ Χριστὸς νὰ τὸν κάνῃ ἀμέσως καλά. Ἀλλὰ ὁ Κύριος ἔκανε κάτι ἄλλο, χίλιες φορὲς ἀνώτερο· θεράπευσε πρῶτα τὴν ψυχή του. Τοῦ εἶπε· «Παιδί μου, σοῦ συγχωροῦνται οἱ ἁμαρτίες σου» (Μᾶρκ. 2,5).

Ἀκούγοντας τὸ λόγο αὐτὸ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ φαρισαῖοι σκανδαλίστηκαν· γιατὶ ἤξεραν, ὅτι μόνο ὁ Θεὸς μπορεῖ νὰ συγχωρῇ ἁμαρτίες. Ἀλλὰ ὁ Χριστὸς δὲν ἦταν ἁπλὸς ἄνθρωπος· ἦταν καὶ Θεός. Καὶ τοὺς τὸ ἀπέδειξε αὐτὸ στὴ συνέχεια – πῶς; Θεραπεύοντάς του καὶ τὸ σῶμα. Τὰ τσακισμένα νεῦρα του ξαναβρῆκαν τὴν ὑγεία τους. Σήκωσε τὸ κρεβάτι του καὶ πῆγε στὸ σπίτι του.

Αὐτό, μὲ λίγα λόγια, εἶνε τὸ σημερινὸ εὐαγγέλιο (βλ. Μᾶρκ. 2,1-12)· ἡ θεραπεία ἑνὸς παραλύτου.

***

Θὰ πῆτε· Ἐμᾶς δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τὸ θαῦμα αὐτό· ἐμεῖς ἔχουμε καὶ πόδια καὶ χέρια…

Τὸ θεωρεῖτε αὐτὸ μικρό; Νὰ εὐχαριστῆτε τὸ Θεό. Ἕνας διαπρεπὴς καθηγητὴς πανεπιστημίου, τῆς νευρολογίας, μοῦ ἔλεγε· Πιστεύω στὸ Θεὸ ἀκραδάντως· γιατὶ ἔτσι μόνο νὰ κουνήσω τὸ χέρι μου, αὐτὸ φωνάζει ὅτι ὑπάρχει Θεός!

Δόξα τῷ Θεῷ, ἀπὸ σᾶς δὲν εἶνε κανεὶς παράλυτος. Ἀλλ᾿ ἐνῷ δὲν εἴμαστε παράλυτοι σωματικῶς, εἴμεθα παράλυτοι ψυχικῶς, ἀφοῦ δὲν κάνουμε τὸ καλό. Βλέπεις τὸν ἕνα· γλῶσσα ἔχει, ἀλλὰ εἶνε νεκρή. Μιλάει γιὰ ὅλα (γιὰ συνοικέσια, γάμους καὶ ἄλλα κουτσομπολιά, γιὰ πολιτική, γιὰ μπάλλες…)· ἀλλὰ δὲν μιλάει γιὰ τὸ Θεό. Δὲν λέει ἕνα «Κύριε, ἐλέησον». Βλέπεις τὸν ἄλλο· ἀκούει ὅλες τὶς κουβέντες, τεντώνει τ᾿ αὐτί του στὸ ῥαδιόφωνο καὶ τὴν τηλεόρασι, γιὰ ν᾿ ἀκούσῃ ὅλα τὰ βρωμερὰ καὶ ἀκατονόμαστα πράγματα· ἀλλὰ δὲν ἔχει αὐτιὰ γιὰ ν᾿ ἀκούσῃ λόγο Θεοῦ. Ἔχει νεκρὰ αὐτιά. Ἄλλοι πάλι δὲν ἔχουν πόδια γιὰ νὰ πᾶνε στὴν ἐκκλησία. Τρέχουν ὅπου εἶνε τοῦ διαβόλου τὸ θέλημα, ἀλλὰ στὸ δρόμο τοῦ Θεοῦ δὲν πᾶνε. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι ποὺ ἔχουν νὰ πατήσουν στὴν ἐκκλησία 20 καὶ 30 χρόνια. Ἔχουν παράλυτα πόδια. Θὰ μποῦν στὴν ἐκκλησία μόνο ὅταν πεθάνουν καὶ θὰ τοὺς σηκώσουν τέσσερις νὰ τοὺς φέρουν γιὰ τὴν κηδεία, ἀλλὰ τότε θὰ εἶνε ἀργά. Ἄλλοι ἔχουν παράλυτα χέρια. Δὲν κάνουν ἐλεημοσύνη, δὲ᾿ βοηθοῦν τὸ φτωχό. Ἄλλοι πάλι ἔχουν νεκρὸ μυαλό. Δὲν σκέπτονται τὸ Θεό. Ἔχουν καρδιὰ χωρὶς εὐγενῆ αἰσθήματα.

***

Ν᾿ ἀπελπιστοῦμε; Ὄχι. Ἂς μιμηθοῦμε τὸν παράλυτο. Ὅπως ἐκεῖνος ζήτησε συνοδοὺς καὶ τὸν πῆγαν τέσσερις κοντὰ στὸ Χριστό, ἔτσι κ᾿ ἐμεῖς νὰ ζητήσουμε τοὺς τέσσερις συνοδούς, γιὰ νὰ μᾶς πᾶνε κοντὰ στὸ Χριστὸ καὶ νὰ αἰσθανθοῦμε τὴν αὔρα τοῦ οὐρανοῦ.

Ὁ πρῶτος συνοδὸς εἶνε τὸ «γνῶθι σαυτόν». Δὲν γνωρίζουμε τὸν ἑαυτό μας. Ἕνα σκοτάδι, μιὰ ὑπερηφάνεια, δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ γνωρίσουμε τὸν ἑαυτό μας, νὰ αἰσθανθοῦμε ὅτι εἴμαστε ἁμαρτωλοί. Σπάνιο πρᾶγμα ἄνθρωπος ν᾽ ἀναγνωρίζῃ τὴν ἁμαρτωλότητά του.

Θυμᾶμαι σ᾿ ἕνα χωριὸ τῶν Γρεβενῶν, ποὺ περιώδευα, συνάντησα ἕναν ἄγνωστο καὶ τοῦ λέω· –Καλησπέρα, ἀδελφέ μου συναμαρτωλέ. Τί ἤθελα νὰ τὸ πῶ; –Ἐγώ, μοῦ λέει, ἁμαρτωλός; ἐσεῖς οἱ παπᾶδες εἶστε ἁμαρτωλοί, ἐγὼ εἶμαι ἅγιος… Εἶδα κ᾿ ἔπαθα νὰ γλυτώσω ἀπ᾿ αὐτόν. Σημάδεψα τὴ φυσιογνωμία του, κι ὅταν πῆγα στὸ χωριὸ ρώτησα τὸν παπᾶ νὰ μάθω τί ἄνθρωπος εἶνε. –Ποῦ ἔτυχες! μοῦ λέει· αὐτὸς ἔχει ῥημάξει ὅλα τὰ κοττέτσια… Κι ὅμως ἐκεῖνος θεωροῦσε τὸν ἑαυτό του ἅγιο.

Τὸ πρῶτο λοιπὸν ποὺ χρειάζεται γιὰ τὴ σωτηρία μας εἶνε αὐτὸ ποὺ μᾶς συμβουλεύει ὁ ἅγιος Γρηγόριος· τὸ «γνῶθι σαυτόν», νὰ γνωρίσουμε τὸν ἑαυτό μας. Τὸ εἶχαν ὅλοι οἱ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας μας· προσπαθοῦσε νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ κι ὁ Σωκράτης. Στὶς ἡμέρες μας ὅμως ὁ ἐγωισμὸς καὶ ἡ ἀλαζονεία εἶνε ὁ τάφος τῆς ἀνθρωπότητος. Ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ποὺ εἶχε γνωρίσει τὸν ἑαυτό του, ἔλεγε· Ὁ «Χριστὸς… ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ἁμαρτωλοὺς σῶσαι, ὧν πρῶτός εἰμι ἐγώ» (Α΄ Τιμ. 1,15).

Πρῶτος συνοδὸς ἡ αὐτογνωσία. Δεύτερος ἡ ἐξαγόρευσι τῶν ἁμαρτιῶν. Ἐξετάζοντας προσεκτικὰ τὸν ἑαυτό μας, τὸν βρίσκουμε ἔνοχο σὲ πάρα πολλὲς ἁμαρτίες. Μόλις κάνουμε αὐτὴ τὴ διαπίστωσι, πρέπει νὰ πᾶμε στὸν πνευματικὸ πατέρα, καὶ ὄχι νὰ κρύβουμε τὶς ἁμαρτίες μέσα στὴν καρδιά μας. Ὅπως ὅτανμ νοιώσῃ κάποιος ὅτι εἶνε ἄρρωστος τρέχει στὸ γιατρό, καὶ τοῦ δείχνει τὰ πλέον ἀπόκρυφα μέλη τοῦ σώματος, καὶ λέει Γιατρὲ πονῶ! καὶ ζητᾷ νὰ τὸν θεραπεύσῃ, ἔτσι κι ὁ ἁμαρτωλός· ὅταν αἰσθανθῇ ὅτι εἶνε ἀσθενὴς στὴν ψυχή, τρέχει στὸν ἐξομολόγο· δείχνει τὰ τραύματα τῆς ψυχῆς του, καὶ ζητᾷ τὴ θεραπεία του.

⃝ Πρῶτος συνοδὸς ἡ αὐτογνωσία, δεύτερος ἡ ἐξομολόγησι. Ὁ τρίτος εἶνε ἡ ἀποχή. Ἁμάρτησες; Μετὰ τὴν ἐξομολόγησι, πὲς «στόπ!» σ᾿ ὅλες τὶς ἁμαρτίες. Κι ἂν καμμιὰ φορὰ ἐξ ἀδυναμίας ξαναπέσῃς, πάλι νὰ μετανοήσῃς.

Καὶ ὁ τέταρτος συνοδὸς εἶνε ἡ δέησι· «Κύριε, ἐλέησον». Κύριε, συχώρεσέ με.

Ὅταν ἔχῃς αὐτὰ τὰ τέσσερα, θὰ κάνῃς φτερά. Θὰ τρέξῃς στὸν πνευματικό, θὰ γονατίσῃς γιὰ νὰ ζητήσῃς συγχώρησι τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ θ᾿ ἀκούσῃς ὅπως τότε ὁ παράλυτος ἀπὸ τὸ Χριστὸ τὸ «Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου» (Μάρκ. 2,5). Ὁ πνευματικὸς ἔχει ἐξουσία ἄνωθεν, ἐξουσία ποὺ δὲν ἔχουν οὔτε οἱ ἄγγελοι οὔτε οἱ ἀρχάγγελοι. Ὁ πιὸ ταπεινὸς ἱερεύς, ὅταν φορέσῃ τὸ πετραχήλι, δὲν εἶνε πλέον ἄνθρωπος· εἶνε ἐκπρόσωπος τοῦ Θεοῦ. Ἔχει ἀπὸ τὸ Θεὸ ἐξουσία «ἀφιέναι ἁμαρτίας» (ἔ.ἀ. 2,7).

Ὅλοι ἂς σπεύσουμε τὴν ἁγία καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ νὰ ἐξομολογηθοῦμε καὶ νὰ αἰσθανθοῦμε τὴ χαρὰ τοῦ παραδείσου. «Ἐξωμολογήθηκα, καὶ παράδεισος ἄνθησε στὴν καρδιά μου», εἶπε ὁ Ντοστογιέφσκυ. Δοκιμάστε κ᾿ ἐσεῖς, γιὰ νὰ αἰσθανθῆτε αὐτὴ τὴ χαρά. Λυπηρὸ εἶνε ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἐκκλησία φωνάζει, δὲν τὴν ἀκοῦμε. Ὁ ἐγωισμὸς δὲν ἀφήνει. Τρέξτε ὅλοι στὴν ἱερὰ ἐξομολόγησι, καὶ θ᾿ ἀκούσετε μέσ᾿ στὴν καρδιά σας νὰ ψάλλουν οἱ ἄγγελοι· «Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου»· ἀμήν.

(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος

Ψυχοθεραπεία και εξομολόγηση

 

Η εξομολόγηση, το μυστήριο της αγάπης! Η εξομολόγηση αγάπης! Για μια άλλη εξομολόγηση κι όχι για μια ακόμη εξομολόγηση!

 

stilprof Apr 8 Η εξομολόγηση, το μυστήριο της αγάπης. Η εξομολόγηση αγάπης! Για μια άλλη εξομολόγηση κι όχι για μια ακόμη εξομολόγηση! Γιατί δεν εξομολογούμαστε... Γιατί επικράτησαν η τυποποίηση η αυτοματοποίηση τα θρησκευτικά στερεότυπα η τυπολατρεία, το δικονομικό πνεύμα το σωφρονιστικό έναντι του συγκαταβατικού. Άλλα μυστήρια περιέπεσαν σε αχρηστία άλλα αλλοτριώθηκαν νοήματος μέσω της εμπορευματοποίησης εκκοσμίκευσης αλλά το μυστήριο της εξομολόγησης είναι ένα από εκείνα που πλήττονται περισσότερο. Η εξομολόγηση δεν είναι ανάκριση, ιερά εξέταση ,μπουντρούμι, απομονωτήριο. Είναι το μυστήριο της αγάπης. Το νόημα της εξομολόγησης διασώθηκε από το λαικό αισθητήριο κι ένστικτο στην λεγόμενη ''ερωτική εξομολόγηση''. Η εξομολόγηση πρώτα απ΄όλα είναι εξομολόγηση αγάπης όπως αυτή του Πέτρου ''Σίμων Ἰωνᾶ, ἀγαπᾷς με πλεῖον τούτων; Λέγει αὐτῷ· ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε. όπως αυτή του Θωμά ''ο Κύριος μου και ο Θεός μου'' όπως αυτή της πόρνης που συγχωρέθηκαν οι αμαρτίες της γιατί αγάπησε πολύ. Η μόνη μετάνοια είναι η αγάπη και η μόνη συγχώρεση είναι η αγάπη. Και ο ίδιος ο Χριστός κάπου έχει απαυδήσει με μια ανιαρή διαδικασία απαρίθμησης σφαλμάτων. Του λέμε αυτά που ξέρει τον ξενερώνουμε είναι σαν υποτίμηση νοημοσύνης του Παντογνώστη της Σοφίας Του να του αποκαλύπτεις τα ''μυστικά'' σου. Η θεότης είναι το απόλυτο λογισμικό που καταγράφει τα πάντα ως και το τελευταίο αποτύπωμα στον ιστό της ζωής. Απλά δεν σε παρακολουθεί όταν του λες το ποίημα όταν του λες το μάθημα της αποστήθισης όταν επιχειρείς να περάσεις τις εξετάσεις με συνταγολόγιο καταλογοποίηση σφαλμάτων με αντιγραφές και στημένα κόλπα.. Όταν του υπενθυμίζεις ότι τον απάτησες ότι τον πρόδωσες ότι τον λησμόνησες ότι τον ξέγραψες και τόσα όλα.. Το εξομολογητήριο δεν είναι το κριτήριο είναι ο νυμφώνας που μοιράζεσαι με το Πολυαγαπημένο με τον Ερώμενο με τον μεγάλο σου Έρωτα. Το ζητούμενο είναι να ξύνουμε πληγές του Ιησού; Πάμε για να τον χαλάσουμε; Η εξομολόγηση είναι λόγια αγάπης... H εξομολόγηση είναι εξομολόγηση αγάπης στην Αγάπη στο Θεό που αγάπη εστί. Κι είναι αυτή η αγάπη το δόσιμο που σε δικαιώνει. Μόνο αυτή. Τι έκανες για την αγάπη του Χριστού. Όχι τι έκανες.. ''Αγαπάτε και κάντε ό,τι θέλετε''' (Ιερός Αυγουστίνος Ιππώνος) dimpenews.com

Εξομολογήσεις Ψυχής….

Θυμάμαι την πρώτη φορά που μου εξομολογήθηκαν διάφορα άτομα,
ειδικά θέματα της ψυχής τους.
Λεπτά, ευαίσθητα, μυστικά, προσωπικά. Χωρίς υπεκφυγές και προσχήματα.
Χύμα. Έκθεση ψυχής.
Κάτι σαν εξευτελισμός. Μα μπροστά στην αγάπη του Χριστού, που αμέσως σε αγκαλιάζει και δεν σε αφήνει να νιώσεις ρεμάλι κι ερείπιο.

Ο πρώτος άνθρωπος που μου είπε ότι έκανε φόνο. Πριν πολλά χρόνια.
Το πρώτο διαζύγιο. Με τις χαρτοπετσέτες να κολλούν στο πρόσωπό της, που έκλαιγε ατέλειωτα.
Η πρώτη έκτρωση. Πού δεν ήταν μια, μα έξι. Και της έφεραν κατάθλιψη βαριά.
Η πρώτη κοπέλα που ήταν ομοφυλόφιλη. Ήρθε με τη φίλη της κι ήθελαν να με δουν μαζί. ¨Είμαστε ζευγάρι¨, μου είπαν.
Ο πρώτος νέος που ήταν ομοφυλόφιλος. Ήρθε απ’ τη Βόρεια Ελλάδα, ειδικό ταξίδι με το μηχανάκι του, να πει μόνο αυτό και να φύγει πάλι.
Η πρώτη μοιχεία και παράλληλη σχέση. Που οδήγησαν την απατημένη γυναίκα σε καρκίνο.
Το πρώτο πρησμένο μάτι που μαύρισε ο πατέρας δίνοντας μπουνιές στην κόρη, επειδή ήταν μεθυσμένος.
Ο πρώτος σωματικός βιασμός του γονιού στην κόρη, που την τρέλανε και την έκανε μόνιμο θαμώνα ψυχιάτρων και εξορκιστών.
Οι ατέλειωτοι ψυχικοί βιασμοί μικρών και μεγάλων.
Η πρώτη σοβαρή κλοπή. Που γέμιζε τον ύπνο εφιάλτες και ιδρώτα.

Η πρώτη φορά που άκουσα γι’ αδέρφια που δεν ξαναμιλούν σ” αδέρφια και γονείς εδώ και χρόνια. Για οικόπεδα και κληρονομιές και διαθήκες.
Κι άλλα, κι άλλα, κι άλλα ατέλειωτα,
ανείπωτα και ταπεινά.
Μα τόσο ανθρώπινα,
αληθινά και καθημερινά,
που χτυπούν την πόρτα και των καλύτερων και ¨ηθικών¨ σπιτιών.

Το πετραχήλι μου.

Ένα πανί τυλιγμένο στο λαιμό μου.
Γεμάτο σταυρούς και κρόσσια.
Την πρώτη μέρα,
όταν το βγάζω απ’ το κουτί του είναι λίγο σκληρό,
άκαμπτο κι ατσαλάκωτο.
Μα σιγά- σιγά γίνεται μαλακό και ευέλικτο.
Και γυρίζει όπως το πας, όπου το πας,
τυλίγοντας το κεφάλι του καθένα που γονατίζει
με δακρυσμένα μάτια στο Χριστό.

Όμως οι απόψεις των ανθρώπων απέξω,
είναι τόσο στενές και μονοκόμματες,
οι κρίσεις στυγνές κι αδίστακτες,
η γλώσσα ξύλινη σα μασίφ ρόπαλο,
και οι αποφάσεις συχνά καταδικαστικές.
Για το πυρ το εξώτερον.

Ευτυχώς η εξομολόγηση γίνεται κρυφά, μυστικά.
Διότι στα φανερά, δεν θα ήταν εξομολόγηση λύτρωσης, μα αφορισμού. Αφού πάντα κάποιοι ¨καλοί¨ θα είχαν τον πειρασμό να τη μετατρέψουν σε λιθοβολισμό και άσπλαχνο θάψιμο ευαίσθητων ψυχών, που παλεύουν να βρουν την ευτυχία, με τον τρόπο του ο καθένας.
Με τα λάθη και τις περιπέτειές του.

Παλεύουν ακόμα.
Μιας και δεν βλέπουν δίπλα τους ανθρώπους – αληθινούς οδοδείκτες ευτυχίας, μα κυρίως λαμπρούς – πομπώδεις κήρυκες φαντασιακής αγιότητας, ανέραστης ευτυχίας και λιπαρής υποκρισίας.

Ένας απ’ αυτούς – λυπηρό- κι εγώ.

 

π.Ανδρέας Κονάνος

πηγη

Τό "πνευματικό φτιασίδωμα" τῶν γυναικῶν στά ἐξομολογητήρια.

 

Γράφει: Μ.Σ. ἐκπ/κός

Ἐκτός ἀπό τόν ἐξωτερικό καλλωπισμό στόν ὀποῖον κατ' ἐξοχήν ἐπιδίδεται τό γυναικεῖο φύλο γιά διάφορους λόγους: κενοδοξία, ἀνασφάλεια, φιλαυτία, πορνεία-μοιχεία, νεοταξική νοοτροπία-πλύση ἐγκεφάλου καί ἐκμετάλλευση τοῦ γυναικείου φύλου ὡς ἀντικείμενο ἠθικῆς διαφθορᾶς, ἐμπορικοῦ κέρδους, οἰκογενειακῆς διάλυσης κ.ἄ., ὑπάρχει καί ἕνα εἶδος "φτιασιδώματος" (ἀντι-)πνευματικῆς φύσεως. Δέν πρόκειται γιά τόν πνευματικό καλλωπισμό τῆς ψυχῆς πού καθαίρεται καί φροντίζει συνετά νά ἐνδυθεῖ ἐν μετανοίᾳ τίς ἀρετές, καθώς καί νά ἀρωματιστεῖ ἀπό τόν καρπό καί τήν εὐωδία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Αύτός ὀ καλλωπισμός εἶναι τό καλόν καί εὐάρεστον θέλημα τοῦ Θεοῦ καί ὀφείλει νά εἶναι ὁ στόχος κάθε ἀγωνιζόμενου πιστοῦ χριστιανοῦ.

Πρόκειται, ἀντίθετα, γιά ἕνα εἶδος ἀντεστραμμένου "πνευματικοῦ φτιασιδώματος"  πού σκοτίζει περισσότερο τήν ψυχή, τήν ξεγυμνώνει ἀπό τήν εἰλικρινή μετάνοια, τήν βουτᾶ στήν ὑποκρισία καί στά ψέμματα καί τήν ψεκάζει μέ τήν δυσωδία τοῦ φαρισαϊσμοῦ, τῆς ὑποκρισίας καί τῆς ἰδιοτέλειας.

Τό "πνευματικό φτιασίδωμα" τῶν γυναικῶν ὅταν εἰσέλθουν στό ἐξομολογητήριο, εἶναι ἡ λάβα πού ξεχύνεται ἀπό τήν ἔκρηξη παθῶν, πού ἰδιαιτέρως ταλαιπωροῦν τήν ψυχή τοῦ γυναικείου φύλου κι ὄχι τόσου τοῦ ἀντρικοῦ, κυρίως ὅπως: ζήλεια (τό κατ' ἐξοχήν σαράκι πού τρώει τά σωθικά τῶν γυναικῶν), φθόνος, μνησικακία, ἀνταγωνισμός, κάποιον ἴδιον ὄφελος κ.ἄ.

Βέβαια, δέν ἀποκλείεται νά ἐπιδίδονται στό "πνευματικό φτιασίδωμα" καί ἄντρες. Ὅμως, μᾶλλον πρόκειται περισσότερο γιά μία κακή γυναικεῖα "πρωτειά". Οἱ ἄντρες ἀπό τήν φύση τους εἶναι πιό δυνατοί σωματικά καί ψυχικά κι αὐτό ἀντανακλᾶται σέ ἕναν πιό εὐθύ χαρακτῆρα πού "πολεμᾶ" ἀνοιχτά καί μετωπικά. Οἱ γυναῖκες, ἀντίθετα, πιό ἀδύναμες σωματικά καί πιό εὐάλωτες συναισθηματικά, ἐπινοοῦν πλάγιες μεθόδους "ἐπίθεσης" "πρός ἐπιβίωσιν"...

Ἡ ἐμφανισιακή τάξη καί μετριασμένη περιποίηση, εἶναι μία κλίση πού συναντᾶται περισσότερο στίς γυναῖκες καί ἐν μέρει δικαιολογημένα καί κατά φύσιν. Συγκεκριμένα, εἶναι μία  συμπεριφορά ἀπαραίτητη γιά τήν ἕλξη τοῦ ἀντρικοῦ φύλου πρός συζυγία, δημιουργία οἰκογενείας, ἀναπαραγωγή καί τεκνογονία. Βέβαια, ἤδη ὁ Θεός ὡς Τέλειος Δημιουργός, δέν περίμενε ἀπό ἐμᾶς νά Τοῦ ὑποδείξουμε τί πρέπει νά κάνει στήν φυσιολογία τῶν ὄντων πού Αὐτός δημιούργησε, ἀλλά προνόησε ἤδη γιά ὅλα αὐτά τά ἀγαθά καί δέοντα κι ἔτσι, ἔπλασε τό γυναικεῖο φύλο ὡραιότερο ἀπό τό ἀντρικό, ὥστε νά ἐπιτυγχάνεται ἁρμονικότερα τό "αὐξάνεσθε καί πληθύνεσθε". Ἡ ὑπερβολή ὅμως αὐτῆς τῆς κλίσεως πού ἐξυπηρετεῖ τούς ρόλους τῶν δύο φύλων, τήν μετατρέπει  σέ ὡραιοπάθεια (παθογενή κατάσταση), τήν μεταλλάσσει σέ  παρά φύσιν  συμπεριφορά καί συγκεκριμένα σέ δόλωμα πρός τέρψιν παθῶν πού φωλιάζουν στήν ψυχή καί πού τήν βρίσκουν ὡς ἀγωγό διεξόδου πρός τό κοινωνικό περιβάλλον.

Ἔχοντας λοιπόν οἰ γυναῖκες αὐτήν τήν κλίση πρός τό ὡραῖο ἐκ φύσεως καί οὖσες πιό ἐξοικειωμένες μέ αὐτήν, πολλές φορές τήν χειρίζονται μέ τρόπο κακό, ὄχι μόνο ὡς πρός τήν ἐξωτερική τους έμφάνιση, ἀλλά καί ὡς πρός τήν "πνευματική τους ἐμφάνιση" καί μάλιστα μέσα στό ἐξομολογητήριο καί ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ Πνευματικοῦ!

-Πῶς λειτουργεῖ τό "πνευματικό μέηκ-άπ" ἐνώπιον τοῦ Πνευματικοῦ μέσα στό ἐξομολογητήριο;

1. -Δέν λέγεται ἡ πᾶσα ἀλήθεια γιά γεγονότα καί πρόσωπα.
   
2. Παρουσιάζονται τά γεγονότα μέ τρόπο ὡραιοποιημένο ὑπέρ τῆς ἐξομολογουμένης καί εἰς βάρος ἄλλων προσώπων (ἄν ἐμπλέκονται).
3. Βολιδοσκοπεῖται ἡ γνώμη τοῦ Πνευματικοῦ πρῶτα καί μετά γίνεται ἐξαγόρευση κατά τό βούλεσθαι (ὅπου πνέει ὁ ἄνεμος...).
4. Ἀποκρύπτεται τελείως ἡ ἀλήθεια γιά συγκεκριμένα γεγονότα καί πρόσωπα.
5. Ἀκόμη χειρότερα, παρουσιάζονται ψευδῆ στοιχεῖα γιά γεγονότα καί πρόσωπα.
6. Γίνεται ἐντέχνως παρουσίαση καί προβολή καλῶν ἔργων καί επιτευγμάτων στόν Πνευματικό, ὄχι πρός εἰλικρινή ἔλεγχο καί ἐκζήτηση ὁδηγιῶν, ἀλλά πρός ἀπόσπασιν τῶν καλῶν του έντυπώσεων.
7. Ἐπιτηδευμένη συναισθηματική συμπεριφορά μέ κορκοδείλια δάκρυα, ψευδοταπείνωση, ὑπερπροβολή ἀδυναμίας, ὥστε νά κάμψουν τό ἀνθρώπινο (ἴσως καί τό ἀντρικό) συναίσθημα τοῦ Πνευματικοῦ.
8. Κολακεία καί ὑπερχειλίζουσα ἐκδήλωση συναισθημάτων ἀγάπης πρός τόν Πνευματικό, μέχρι νά τοῦ ἀνεβεῖ τό σάχαρο καί νά χρειαστεῖ ἐξετάσεις...
9. Ὑπερβολή στήν προθυμία γιά διακονία, ἡ ὁποία, ὅμως, δέν πηγάζει ἀπό ἔνθερμο ζῆλο καί θεῖο ἔρωτα πρός τόν Νυμφίο Χριστό, ἀλλά ἀποβλέπει στήν ἀπόσπαση τῆς ἐπιδοκιμασίας τοῦ Πνευματικοῦ καί στήν αἰχμαλωσίαν τῆς ἐμπιστοσύνης του. Μέ ἄλλα λόγια, τό ὄργανο τοῦ Θεοῦ, πᾶμε νά τό κάνουμε ὄργανο τῶν χειρῶν μας καί τῆς οἰήσεώς μας.

Ἀγαπητές μου ἐν Χριστῷ ἀδελφές, τό ἐξομολογητήριο δέν εἶναι καμαρίνι, δέν εἶναι πνευματικά καλλιστεῖα πού θά ἀπονείμουν τήν κορδέλα τῆς "ὡραιοτέρας" ἐξομολογουμένης-καλύτερης πνευματικῆς θυγατέρας, ἀλλά κολυμβῆθρα βαπτίσματος. Ὁ Πνευματικός δέν εἶναι ὁ Νυμφίος τῆς καρδιᾶς μας, ἀλλά τό νυστέρι Του στήν ψυχή μας. Ἡ ἐξομολόγηση δέν  εἶναι παράσταση καί ταινία "μυστηρίου", ἀλλά παράσταση ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, Ἱερό Μυστήριο καί πνευματική ἐγχείριση τῆς ψυχῆς μας. Ἡ μετάνοια δέν εἶναι σενάριο, ἀλλά ἡ κλωστή πού κρέμεται ἡ σωτηρία ἤ ἡ ἀπώλειά μας. Τά λόγια μας καί ἠ συμπεριφορά μας καί ὅλη μας ἡ ἐξαγόρευση δέν εἶναι ρόλος γιά νά μᾶς χειροκροτήσουν, νά μᾶς ποῦνε "μπράβο", νά γίνουμε "οἱ διασημότητες" τῆς ἀδελφότητος καί νά μοιράζουμε αὐτόγραφα, ἀλλά γιά αὐτομεμψία καί κατάθεση τῆς ἁμαρτωλότητας καί τῆς κατάντειας μας. Τά πρόσωπα καί τά γεγονότα τῆς ζωῆς μας δέν εἶναι καμβάς γιά καλλιτεχνικό "μουτζούρωμα" καί αὐτοσχεδιασμό, ἀλλά φάρμακα γιά νά τά διαχειριστοῦμε ὅσα πιό τέλεια ἐν Χριστῷ γίνεται καί πρός θεραπείαν καί ὄφελος ὅλων, μέ τήν βοήθεια τοῦ Πνευματικοῦ!

Ἔχουμε συναίσθηση ὅτι στεκόμαστε ἐνώπιον τοῦ ἰδίου τοῦ Θεοῦ, ὅτι μᾶς βλέπει σάν διάφανο τούλι κι ὅτι ἀπό τήν ἐξομολόγηση ἐξαρτᾶται ἡ ἀπόπλυση ἤ ὄχι τῶν ἁμαρτιῶν μας καί ἡ αἰωνία σωτηρία ἤ καταδίκη μας; Τί πιό τραγικό, ἀπό τό νά πηγαίνουμε γιά ἐξομολόγηση γιά νά καθαρισθοῦμε καί νά σωθοῦμε καί ἀντ' αὐτῶν νά παίρνουμε ἐπιπλέον κατάκριμα λόγῳ ὑποκρισίας, ψεύδους, "πνευματικοῦ φτιασιδώματος" κι ὅλων τῶν κακῶν παρελκομένων αὐτῶν!

Ἄν κάνουμε ὅλα τά προαναφερθέντα, μᾶλλον ρίχνουμε κάρβουνα πάνω στήν κεφαλή μας κι ἄς μπῆκε κάτω ἀπό πετραχείλι. Τό πρᾶγμα εἶναι σοβαρό!

Εἴθε, λοιπόν, νά λάβουμε σοβαρά ἀπό δῶ κι ἐμπρός τό Μυστήριο τῆς Ἐξομολόγησης. Νά ὁριοθετήσουμε σωστά τό πρόσωπο τοῦ Πνευματικοῦ, τό ὁποῖο δέν εἶναι κοριτσίστικο κουκλάκι στήν ἀγκαλιά μας. Νά πάψουμε νά περιεργαζόμαστε πρόσωπα πού μᾶς "μπαίνουν στό μάτι καί μᾶς κάθονται στό λαρύγγι". Νά ταπεινωθοῦμε καί νά συναισθανθοῦμε ὅτι εἴμαστε γιά τήν κόλαση. Καί μέ πᾶσα εἰλικρίνεια κι ἀνυποκρισία νά ἀξιοποιήσουμε τήν μεγίστη δωρεά τοῦ Χριστοῦ καί Θεοῦ ἡμῶν, καθώς καί τήν δυνατότητα πρός ἡμᾶς νά καταθέτουμε στούς Ἀχράντους πόδας Του τά ἁμαρτήματα καί τά ἐγκλήματά μας, προκειμένου νά τά διαγράψει ἀπό τό βαρύ ποινικό μας μητρῶο. Καί μόνο τότε, θά ἔχουμε κάποια ἐλπίδα εἰσόδου στήν Βασιλεία τοῦ Χριστοῦ καί Θεοῦ, οὗ ἡ δόξα καί ἡ τιμή καί ἡ προσκύνησις, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Τό κείμενο γράφτηκε ἀπό:

Μ.Σ. ἐκπ/κός-ΚΑΙΟΜΕΝΗ ΒΑΤΟΣ (http://kaiomenivatos.blogspot.gr/)