Η ηθική του Ζήνωνα και η αναισχυντία των πολιτισμένων!!!! Όταν ο Ζήνων ο Κιτιεύς σκέπασε με το μανδύα του το ζευγάρι των κυνικών Κράτη και Ιππαρχίας που συνουσιάζονταν δημοσίως (κυνογαμία)!!

Η ηθική του Ζήνωνα και η αναισχυντία των πολιτισμένων!!!! Όταν ο Ζήνων ο Κιτιεύς σκέπασε με το μανδύα του το ζευγάρι των κυνικών Κράτη και Ιππαρχίας που συνουσιάζονταν δημοσίως (κυνογαμία)!!

Ο Κράτης παντρεύτηκε την Ιππαρχία, αδερφή του μαθητή του Μητροκλή, και πρώτη γυναίκα μαθήτρια κυνικής σχολής. Μαζί της απέκτησε ένα γιο, τον Πασικλή και ίσως και μια κόρη. Ο Κράτης ονόμαζε τον γάμο του με την Ιππαρχία κυνογάμια, καθώς συνουσιάζονταν μαζί της δημοσίως. O Κράτης και η σύζυγός του Ιππαρχία προχώρησαν δημόσια σε ερωτική πράξη, προκαλώντας την περιέργεια των περαστικών. Ο Ζήνων τους σκέπασε με τον μανδύα του, για να μην τους παρακολουθεί ο κόσμος..Αυτά στην αρχαία Αθήνα τον 4ο αι. π.Χ όσο για τον 21ο μ.Χ..

dimpenews.com

«Εὐθύδημος»

ο Ευθύδημος συναντά τον Σωκράτη στον δρόμο:

-Πού πας –λέγει- Ευθύδημε;

–Πάω να θυσιάσω εις τους θεούς. Και πηγαίνω να προσευχηθώ (και φορούσε ένα στεφάνι στο κεφάλι).

– Και τι θα ζητήσεις;

– Να, τι άλλο, παρά να γίνω άρχοντας των Αθηνών, κυβερνήτης των Αθηνών και πλούσιος.

–Κι αν ο πλούτος -λέγει- σε εξοκείλει; Σε συμφέρει να το ζητήσεις αυτό;

–Όχι.

– Κι αν σταθείς κακός κυβερνήτης και πέσεις στην κατάρα του λαού, σε συμφέρει αυτό;

-Όχι. Τότε τι να ζητήσω;

–Δεν ξέρω, λέει ο Σωκράτης. Περίμενε. Θα έρθει Εκείνος που θα μας διδάξει πώς πρέπει να προσευχόμαστε!

     Και ήρθε ύστερα από 400 τόσα χρόνια… Βλέπετε, λοιπόν, αγαπητοί μου; Κανείς δεν είναι αυθεντία. Μόνον Αυτός που έρχεται. Ο Ιησούς Χριστός, ο Μεσσίας.

      

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΥ

 

Δεν υπήρχαν φιλόσοφοι πριν από τον Θαλή. Ο Θαλής άφησε έναν μόνο μαθητή, τον Αναξίμανδρο, για τη ζωή του οποίου δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε, πέρα από κάποιες αμφίβολες πληροφορίες του Κικέρωνα και από ένα ανέκδοτο που αναφέρει ο Διογένης Λαέρτιος: Ο Αναξίμανδρος τραγουδούσε, και με το άσμα του προκαλούσε το γέλιο των παιδιών που τον κορόιδευαν, και εκείνος έλεγε: «Πρέπει, εξαιτίας των παιδιών, να καταβάλλουμε προσπάθεια για να τραγουδάμε καλύτερα» (βέλτιον ουν ημίν αστέον δια τα παιδάρια).

 

Αναξίμανδρος (Πηγή: Περιοδικό Strange, τεύχος 63, άρθρο «Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και το αρχαίο ελληνικό κατεστημένο», Παντελής Γιαννουλάκης, σελίδα 23)

 

Ο Αναξίμανδρος ήταν ο πρώτος  Έλληνας φιλόσοφος που τόλμησε να εκδώσει ένα σύγγραμμα «Περί φύσεως» (γύρω στο 550 π.Χ., και, από τότε, σχεδόν κάθε Έλληνας φιλόσοφος, και όχι μόνο, έχει γράψει και από ένα σύγγραμμα «περί φύσεως», που έγινε το αγαπημένο θέμα των αρχαίων λογίων). Ήταν η πρώτη γνωστή συγγραφή με την οποία επιχειρούταν η εξήγηση του σύμπαντος με βάση επιστημονικές αρχές, και αποτελούσε σοβαρά επικίνδυνο τόλμημα, αν λάμβανε κανείς υπ' όψιν του τις  θεοκρατικές αντιλήψεις της εποχής, αφού οποιοδήποτε παρόμοιο εγχείρημα έπρεπε να συμβαδίζει με τη θεογονία του Ησίοδου και με τις γενεαλογίες του Δία. Το πρώτο αυτό επιστημονικό σύγγραμμα δεν πρέπει να γνώρισε καθόλου θερμή υποδοχή, αφού ήταν εξαιρετικά σπάνιο ακόμη και κατά την αρχαιότητα, και είναι αμφίβολο ακόμη και αν ο Αριστοτέλης (που ήταν μανιώδης συλλέκτης με τεράστια βιβλιοθήκη) το είχε αντικρίσει ολόκληρο ποτέ. Ο Απολλόδωρος, όπως καταθέτει ο Διογένης Λαέρτιος, θεωρούσε τον εαυτό του τον πιο τυχερό άνθρωπο του κόσμου διότι είχε επιτύχει το ανέλπιστο κατόρθωμα να αποκτήσει μία πολύ μικρή περίληψη του συγγράμματος του Αναξίμανδρου. Ο σχολιαστής του Αριστοτέλη, Σιμπλίκιος, διέσωσε μόνον μία μικρή πρόταση από το σύγγραμμα αυτό, (που κι αυτή η πρόταση είναι χαμένη κάπου μέσα στη χαοτική μάζα της αρχαίας σημειολογίας, κι έτσι δεν ήταν εύκολο να την εντοπίσω).Ήταν ένα τόσο παράτολμο εγχείρημα για την εποχή, η συγγραφή ενός τέτοιου συγγράμματος, που επιβίωσε από αυτό μόνο μια μικρή περίληψη που την είχε μόνο ένας άνθρωπος, κι έπειτα δεν έμεινε παρά μία μόνο μικρή γραμμούλα... Τόσο σημαντική ήταν για τους Έλληνες του 550 π.Χ. η επιστημονική εξήγηση του Σύμπαντος…

https://www.apologitis.com/gr/ancient/filosof-dioks.htm

"ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ" ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

[Η θρησκεία είναι ένα σύστημα φόβου...]

[...] Ο Επίκουρος δίδασκε στους μαθητές στον κήπο του ότι η παραδοσιακή θρησκεία της εποχής του λειτουργούσε ως ένας μηχανισμός που προκαλούσε στους ανθρώπους φόβο που προκύπτει από τη θεϊκή οργή και τον θάνατο.

Μας νουθετεί μετά 2300 συναπτά έτη...

[ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ...]

Η ιστορική φράση του μεγάλου Έλληνα φιλόσοφου πρότεινε την «αφάνεια» ως το απόλυτο μυστικό της ευτυχίας η οποία κατά λέξη σημαίνε «ζήσε στην αφάνεια» ή «πέρασε τη ζωή σου χωρίς να σε προσέξουν».

Για τον Επίκουρο ήταν ο πιο στοχευμένος, συνειδητός δρόμος προς την «αταραξία», δηλαδή την απόλυτη γαλήνη της ψυχής και την πραγματική ελευθερία.

Και η 4 ΦΑΡΜΑΚΟΣ του...

Ἄφοβον ὁ θεός,

ἀνύποπτον ὁ θάνατος·

καὶ τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον,

τὸ δὲ δεινὸν εὐεκκαρτέρητον.

Σε νεοελληνική απόδoση:

Ο θεός δεν είναι επίφοβος.

Ο θάνατος είναι ανύποπτος.

Και το καλό εύκολα αποκτιέται.

Το δε κακό εύκολα αντέχεται.

Ο κυρίαρχος στόχος του Επίκουρου ήταν να απαλλάξει τους ανθρώπους από αυτόν τον φόβο, διδάσκοντας ότι οι θεοί δεν παρεμβαίνουν στις ανθρώπινες υποθέσεις και ότι ο θάνατος δεν πρέπει να μας φοβίζει, καθώς όταν εμείς είμαστε, ο θάνατος δεν είναι, και όταν ο θάνατος έρθει, εμείς δεν είμαστε!

<Dim Pap...]

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Δημήτρης Παπαντωνίου

15 μαθήματα ζωής που πήραμε από την ταινία “Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών”

Κυρίες και κύριοι, παιδιά,το Φως της Γνώσεως. Πριν 100 χρόνια,το 1859,  41 αγόρια βρίσκονταν σε αυτό το δωμάτιο και αντιμετώπισαν την ίδια ερώτηση που αντιμετωπίζετε τώρα,στην αρχή της χρονιάς.

 

Κύριοι, ποιες είναι οι τέσσερις αρχές; Παράδοση. Τιμή. Πειθαρχία. Υπεροχή.

****************************************************

 

*****************************************************

Αναζητήστε τη δική σας φωνή. Όσο περισσότερο καθυστερείτε τόσο πιο δύσκολο θα’ναι να τη βρείτε.

*****************************************************

Ο Θορώ είπε. Οι πιο πολλοί ζουν ζωές ήσυχης απελπισίας. Μην απομονωθείτε. Σπάστε τα δεσμά.

Αδράξτε τη μέρα. Μαζέψτε τα ροδολούλουδα όσο είναι νωρίς.

– Γιατί το λέει αυτό ο συγγραφέας;

– Βιάζεται.

Όχι, αλλά ευχαριστώ που λάβατε μέρος.

Γιατί είμαστε φαγητό για τα σκουλήκια, λεβέντες. Είτε το πιστεύετε είτε όχι,κάποια μέρα…

****************************************************

Αλλά η ποίηση, η ομορφιά,  το ρομάντσο, η αγάπη γι’αυτά ζούμε.

Ο Γουίτμαν λέει: Ω, εγώ, ω ζωή των ερωτήσεων, χωρίς τελειωμό των ατέλειωτων τραίνων, των άπιστων πόλεων γεμάτων ανόητους. Τι το καλό έχουν αυτά,ω εγώ, ω ζωή;

Απάντηση.Το ότι είσαι εδώ, ότι υπάρχει ζωή και ταυτότητα. Το παντοδύναμο παιχνίδι συνεχίζεται κι ίσως συνεισφέρεις μια στροφή.

****************************************************

Πήγα στα δάση για να ζήσω με σκοπό,  για να ρουφήξω όλο το μεδούλι της ζωής. Επικροτώ.

****************************************************

Να αποδιώξω ό, τι δεν ήταν η ζωή. Κι όχι όταν πεθάνω ν’ανακαλύψω ότι δεν είχα ζήσει. Άλφρεντ Τέννυσον.

****************************************************

Ελάτε, φίλοι μου. Αργά δεν είναι να βρούμε έναν κόσμο πιο φρέσκο.

****************************************************

Σκοπός μου είναι να σαλπάρω πέρα απ’το ηλιοβασίλεμα. Αν και τώρα πια δεν είμαστε η δύναμη εκείνη που γη και ουρανό κινούσε. Είμαστε αυτό που είμαστε. Μια χούφτα ηρωικές καρδιές καμωμένες αδύναμες από χρόνο και μοίρα αλλά δυνατές σε θέληση. Πολεμάνε, αναζητούν, ανακαλύπτουν…

****************************************************

Δεν τους έφερα για να τους γελοιοποιήσω αλλά για να σας δείξω τον κονφορμισμό, τη δυσκολία να διατηρείς τις αρχές σου εν μέσω άλλων. Αν σκέφτεστε. Εγώ θα βάδιζα διαφορετικά γιατί χειροκροτούσατε;

Όλοι χρειαζόμαστε μια αποδοχή. Αλλά να εμπιστεύεστε τις ιδέες σας. Ακόμη κι αν οι άλλοι τις θεωρούν λοξές και λένε κακό. 

****************************************************

Ο Φροστ είπε:

Δύο δρόμοι χαραγμένοι στο δάσος κι εγώ πήρα το λιγότερο ταξιδεμένο. Κι αυτό τα άλλαξε όλα. 

Τώρα θέλω να βρείτε το δικό σας βάδισμα. Ό, τι θέλετε. Περήφανο, γελοίο, ό, τι να’ναι. Κύριοι, ο περίβολος είναι δικός σας.

****************************************************

Κολυμπήστε ενάντια στο ρεύμα.

****************************************************

Να ζήσεις βαθιά, να ρουφήξεις το μεδούλι της ζωής.

****************************************************

Άλλο να ρουφάς το μεδούλι, άλλο να πνίγεσαι με το κόκκαλο. Υπάρχει καιρός τόλμης και καιρός προσοχής. Ο έξυπνος άνθρωπος το καταλαβαίνει αυτό.

****************************************************

by Αντικλείδι , https://antikleidi.com

Στίλπων: Δεν έχασα τίποτε. Όλα είναι εδώ.

22/12/2021

Νικολαΐδου Έλσα

Μετά τον θάνατο του Σωκράτη, πολλοί μαθητές του Αθηναίου φιλοσόφου, συμπεριλαμβανομένου του Πλάτωνα, ακολούθησαν τον Ευκλείδη στη σχολή του στα Μέγαρα φοβούμενοι για τη ζωή τους (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι 2.106). Ο Στίλπων, ο οποίος τον 4ο π.Χ. αιώνα, ανέλαβε τη διεύθυνση της Μεγαρικής σχολής δεν άργησε να αποκτήσει τη φήμη ενός «εξαίρετου φιλοσόφου».

Σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο (Βίοι 2. 113) «τόσο πολύ τους ξεπέρασε όλους στην επινοητικότητα (εὑρεσιλογίᾳ) και τη σοφιστεία, ώστε λίγο έλειψε να στρέψει όλη η Ελλάδα σ’ αυτόν την προσοχή της και να σπουδάσει στα Μέγαρα». Ο Στίλπων όμως δεν δίδαξε μόνο στα Μέγαρα αλλά και στην Αθήνα, με γνωστότερο μαθητή τον ιδρυτή του Στωικισμού, Ζήνωνα Κιτιέα.

Η παραμονή του στην Αθήνα περιγράφεται εντυπωσιακά: οι Αθηναίοι τρέχουν έξω από τα εργαστήριά τους προκειμένου να τον δουν (ὥστ᾽ ἀπὸ τῶν ἐργαστηρίων συνθεῖν ἵνα αὐτὸν θεάσαιντο). Τότε κάποιος παρατηρεί: «Στίλπωνα, σε κοιτούν με θαυμασμό, σαν θηρίο», «όχι σαν θηρίο απάντησε, αλλά ως αληθινό άνθρωπο». Ο Στίλπων φαίνεται ότι δεν ακολουθούσε τις συμβάσεις όσον αφορά τη ζωή του. Αν και παντρεμένος συζούσε με μία εταίρα, τη Νικαρέτη. Ο Διογένης Λαέρτιος χαρακτηρίζει την κόρη του «ακόλαστη», γεγονός όμως που δεν πτοεί τον φιλόσοφο. Όσο υπεύθυνη είναι η κόρη του γι’ αυτόν, άλλο τόσο είναι υπεύθυνος για την ίδια. Τα παιδιά μας δεν μας ανήκουν. Ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του. Μεταφέρει ο Λαέρτιος:

«Είχε και μια υπερβολικά ατίθαση (ἀκόλαστον) κόρη, η οποία παντρεύτηκε με κάποιον φίλο του τον Σιμμία τον Συρακούσιο. Και επειδή αυτή δεν ζούσε όπως έπρεπε, κάποιος είπε στον Στίλπωνα ότι τον ντροπιάζει. Και εκείνος απάντησε: ‘όχι περισσότερο από όσο εγώ την τιμώ.’»

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι 2.114

Κατά τον Στίλπωνα εξουσιάζουμε μόνο τον εαυτό μας και ό,τι ανήκει σε εμάς, Ως εκ τούτου, δεν θεωρεί ότι ευθύνεται για τους άλλους, ούτε βέβαια για την κόρη του. Η στάση του αυτή είναι που προετοιμάζει τη διάκριση του Στωικού Επίκτητου μεταξύ αυτών που εξαρτώνται από εμάς (ἐφ᾽ ἡμῖν) και εκείνων που βρίσκονται πέρα από των έλεγχό μας (οὐκ ἐφ᾽ ἡμῖν). Το να είναι κάποιος φιλόσοφος (ή «αληθινός άνθρωπος») είναι ένας τίτλος που ανήκει στον ίδιο. Δεν μεταβιβάζεται σε επόμενες γενεές. Καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του. Μόνο οι σκέψεις και ο λόγος μας ανήκουν. Ούτε τα παιδιά μας ούτε η περιουσία μας.

Ο Στίλπων θα κληθεί να επιβεβαιώσει τη θεωρία του με τη ζωή του. Στην κατάκτηση των Μεγάρων από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, γιο του Αντιγόνου, ο Στίλπων τα χάνει «όλα», δηλαδή αυτά που δεν ανήκουν στον ίδιο. Ταυτόχρονα έχει τα πάντα που του ανήκουν, δεν έχει χάσει τίποτε. Έχει την παιδεία του:

«Αλλά και ο Δημήτριος του Αντίγονου όταν κατέλαβε τα Μέγαρα προφύλαξε την οικεία του και προνόησε να του αποδοθούν όλα όσα του είχαν λεηλατήσει και όταν ζήτησε από τον ίδιο να κάνει την απογραφή αυτών που χάθηκαν απάντησε ότι δεν έχει χάσει τίποτε από τα δικά του (μηδὲν τῶν οἰκείων ἀπολωλεκέναι)· γιατί κανείς δεν του αφαίρεσε την παιδεία του, και έχει ακόμη λογική και γνώσεις (τόν τε λόγον ἔχειν καὶ τὴν ἐπιστήμην).»

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι 2.115

Το ίδιο περιστατικό καταγράφεται με εμφανή θαυμασμό από τον Σενέκα στην 9η επιστολή προς τον Λουκίλιο (Σενέκας, Ηθικές επιστολές 9.18-20). Ο κατακτητής Δημήτριος χάνει την ιδιότητά του μπροστά στην αυτάρκεια του Στίλπωνα. Ο Σενέκας μεταφέρει την αποστομωτική απάντηση του φιλοσόφου στον βασιλιά: «Δεν έχασα τίποτε. Όλα τα δικά μου είναι εδώ. (Omnia mea mecum sunt)». Ο κατακτημένος κατακτά τον κατακτητή του.

Ο Σενέκας συνοψίζει: «Είναι πιο εύκολο να κατακτήσεις ολόκληρο γένος παρά έναν τέτοιο άνθρωπο». Η στάση ζωής του Στίλπωνα αρμόζει στον Στωικισμό, σχολιάζει. Ο Σενέκας ωστόσο βρίσκει κοινό έδαφος και με τον Επικουρισμό και παραθέτει τον Επίκουρο: «Όποιος δεν αναγνωρίζει την επάρκειά του, ακόμη και αν έχει κατακτήσει ολόκληρο τον κόσμο, είναι δυστυχισμένος.» Τα αγαθά δεν ορίζουν τον άνθρωπο. Ούτε οι άλλοι. Η μόνη απώλεια για την οποία είμαστε υπεύθυνοι είναι του εαυτού μας.

Έχοντας φτάσει σε μεγάλη ηλικία ο Στίλπων επισπεύδει το τέλος της ζωής του. Ο Έρμιππος μεταφέρει ότι κατανάλωσε κρασί για να πεθάνει γρηγορότερα (θᾶττον ἀποθάνοι). Ο Διογένης Λαέρτιος του αφιερώνει ένα ταφικό επίγραμμα κλείνοντας το κεφάλαιο με τον Στίλπωνα:

«Σίγουρα γνωρίζεις τον Στίλπωνα τον Μεγαρέα, που τα γηρατειά και μετά η αρρώστια τον κατέβαλαν, ένα ζευγάρι που δεν νικιέται σε καμία μάχη, αλλά ο ίδιος βρήκε στο κρασί τον γενναιότερο ηνίοχο απέναντι σ΄ αυτό το ζεύγος, και πίνοντας αχόρταγα οδήγησε το άρμα.»

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι 2.120

***

Έλσα Νικολαΐδου

Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο ιδιωτικό αγγλικό σχολείο Med High (Κύπρος)

nicolaidou.e@medhigh.com

by Αντικλείδι , https://antikleidi.com

Όταν ο Σωκράτης διάβασε τον Ηράκλειτο

 

Λένε ότι όταν ο Ευριπίδης έδωσε σ’ αυτόν [στον Σωκράτη] το σύγγραμμα του Ηράκλειτου τον ρώτησε «πώς σου φάνηκε;» και εκείνος απάντησε: «Όσα κατάλαβα μου φάνηκαν εξαιρετικά (γενναῖα)· το ίδιο νομίζω και όσα δεν κατάλαβα· χρειάζεται όμως ένας Δήλιος κολυμβητής.»

Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων 2.22

Τι «κατάλαβε» ο Σωκράτης από τον Ηράκλειτο; Η μαρτυρία που καταγράφει ο Λαέρτιος αναδεικνύει το βάθος της ηρακλείτειας σκέψης. Μόνο ένας έμπειρος στοχαστής θα μπορέσει να κατανοήσει τη θεωρία του. Είναι γεγονός ότι η φήμη του Ηράκλειτου προϋπήρχε της εποχής του Σωκράτη. Ο αφοριστικός λόγος, οι σύντομες και συνάμα αινιγματικές φράσεις, ο αποσπασματικός χαρακτήρας τού μοναδικού βιβλίου που συνέγραψε οδήγησαν στην ονομασία ο «Σκοτεινός φιλόσοφος». Αλλά η φιλοσοφία δεν είχε βρει ακόμη τη γλώσσα της (ο αντίπαλος τού Ηράκλειτου, Παρμενίδης, έγραψε φιλοσοφία σε μορφή ποίησης) και ο Ηράκλειτος δεν απευθύνεται στους πολλούς.

Η διάσημη θεωρία του γίγνεσθαι με την εικόνα της αέναης ροής του ποταμού αναφέρεται στον διάλογο μεταξύ του Σωκράτη και του Κρατύλου στο ομώνυμο πλατωνικό έργο. Αλλά ο Ηράκλειτος έχει πολύ περισσότερα να συνεισφέρει στη σωκρατική φιλοσοφία. Αν εμπιστευτούμε τον Στοβαίο, το εμβληματικό «γνώθι σεαυτόν» του Μαντείου των Δελφών κάνει την εμφάνισή του στη φιλοσοφία για πρώτη φορά στον Ηράκλειτο: «Όλοι οι άνθρωποι μπορούν να γνωρίσουν τον εαυτό τους και να είναι σώφρονες» (Β115) γιατί «η φρόνηση είναι κοινή σε όλους» (Β113). Την ίδια εμπιστοσύνη στον άνθρωπο θα δείξει και ο Σωκράτης. Στη φιλοσοφία του Ηράκλειτου ο Αθηναίος φιλόσοφος θα βρει αυτό που αναζητούσε και δεν βρήκε στον «νου» τού Αναξαγόρα και στις θεωρίες των Φυσικών φιλοσόφων. Ο Ηράκλειτος «ερεύνησε τον εαυτό του». Το ίδιο θα κάνει και ο Σωκράτης.

«Η μεγαλύτερη αρετή είναι να σκέφτεσαι με λογική (σωφρονεῖν), και σοφία είναι να λες την αλήθεια και να ενεργείς σύμφωνα με τη φύση αφού τη γνωρίσεις καλά.» (Ηράκλειτος Β112)

Ο Εφέσιος φιλόσοφος είναι αυτός που πρώτος αναζήτησε τη γνώση στον εαυτό του (Β101), ώστε να κατακτήσει τη σοφία: «Ένα πράγμα είναι η σοφία: να κατανοείς τη γνώση (γνώμην), που κυβερνά τα πάντα με τη βοήθεια των πάντων» (Β41). Αυτή η γνώση που με θέρμη υποστηρίζεται από τον Ηράκλειτο δεν είναι άλλη από τον Λόγο που κυβερνά τα πάντα. Ο Σωκράτης μπορεί να απορρίπτει εν τέλει τον «νου» του Αναξαγόρα ως αρχή, ωστόσο ο ηρακλείτειος Λόγος είναι πιο προσιτός στον ίδιο. Αφήνοντας έξω τις μεταβολές του πυρός (την υλική υπόσταση του Λόγου) ο Σωκράτης θα διδάξει στους πολλούς πώς να σκέφτονται.

Ο χαρακτήρας κάθε ανθρώπου είναι ο δαίμονάς του («ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων» Β119) δηλώνει εμφατικά ο Ηράκλειτος. Αυτόν τον χαρακτήρα θα διαπλάσει ο Σωκράτης. Ο Ηράκλειτος κληροδότησε στον Σωκράτη τον Λόγο και την πεποίθηση ότι μπορεί να τον γνωρίσει ξεκινώντας από τον εαυτό του. Όμως ο Λόγος που κυβερνάει το σύμπαν ενυπάρχει και στους ανθρώπους. Συνεπώς, η φιλοσοφία μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να κατανοήσει τον εαυτό του ως μέρος του όλου.

Ο Σωκράτης σαν Δήλιος κολυμβητής καταδύεται στα βαθιά νερά της ηρακλείτειας σκέψης. Ο Λόγος παύει να είναι δυσνόητος. Η κορυφαία σύλληψη του Ηράκλειτου έχει εφαρμογή στον άνθρωπο, όχι μόνο στο σύμπαν. Ο σκοτεινός φιλόσοφος έφτασε στον Λόγο ερευνώντας τον εαυτό του. Ο Σωκράτης πιάνει το νήμα από εκεί και επιχειρεί να διδάξει στους ανθρώπους τη σοφία, τη λογική κρίση και την ηθική. Ως εκ τούτου, η φιλοσοφία μετά τον Σωκράτη απομακρύνεται από τους πλανήτες και εστιάζει στον άνθρωπο, ο οποίος γίνεται τώρα το αντικείμενό της.

Ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίσει τον εαυτό του, για να εξετάσει τη ζωή του, δίνοντάς της νόημα. Γιατί, κατά τον Σωκράτη «μια ζωή που δεν εξετάζεται δεν αξίζει να τη ζει κανένας άνθρωπος» (Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a)

***

Έλσα Νικολαΐδου

Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο ιδιωτικό αγγλικό σχολείο Med High (Κύπρος)

nicolaidou.e@medhigh.com

Πίνακας: “Δημόκριτος και Ηράκλειτος” του Hendrick Terbrugghen. Αρχές 17ου αιώνα.

by Αντικλείδι , https://antikleidi.com