Όταν οι Έλληνες προσκυνούσαν στα 4 τον Διοκλητιανό, οι Χριστιανοί στέκονταν όρθιοι μπροστά του.
Οι Χριστιανοί δεν προσκυνούν, οχι οι Έλληνες.Η Ιστορική Αλήθεια για την «Προσκύνησιν»: Από τους Αρχαίους Έλληνες στον ΔιοκλητιανόΚείμενο του Tempus Invictus
Στον σύγχρονο Ελληνικό νεοπαγανιστικό ειδωλολατρικό και αθεϊστικό λόγο επαναλαμβάνεται ως δήθεν αυταπόδεικτο το αφήγημα ότι «οι αρχαίοι Έλληνες δεν προσκυνούσαν ποτέ και κανέναν, αλλά στέκονταν όρθιοι κοιτώντας τους θεούς στα μάτια». Ο ισχυρισμός αυτός, αν και ελκυστικός, είναι ιστορικά ανακριβής και καταρρίπτεται από τις ίδιες τις πρωτογενείς πηγές.
Η ιστορική πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και πιο ενδιαφέρουσα: οι Έλληνες προσκυνούσαν κανονικά, αλλά διέκριναν αυστηρά την προσκύνηση προς τους θεούς από την προσκύνηση προς θνητούς.
1. Η Προσκύνηση στην Αρχαία Ελλάδα: Τι λένε οι πηγές
Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν την προσκύνηση καθημερινά στη λατρεία τους. Αυτό που απέρριπταν με οργή δεν ήταν η πράξη, αλλά η απόδοσή της σε άνθρωπο.
Α. Προσκύνηση προς τους Θεούς - Γονυκλινία και Χαμαιπετία
Ήταν η κατεξοχήν στάση ικεσίας, φόβου, ευλάβειας και ευγνωμοσύνης.
Όμηρος, Ιλιάς Ζ 305-310:
Η ιέρεια Θεανώ και οι Τρωάδες ικέτιδες αποθέτουν το πέπλο στα γόνατα του αγάλματος της Αθηνάς και την ικετεύουν γονατιστές.
Θεόφραστος, Χαρακτήρες XVI
- Ο Δεισιδαίμων: Η πιο ζωντανή περιγραφή.
«καὶ τῶν λιπαρῶν λίθων τῶν ἐν ταῖς τριόδοις παριὼν ἐκ τῆς ληκύθου ἔλαιον καταχεῖν καὶ ἐπὶ γόνατα πεσὼν καὶ προσκυνήσας ἀπαλλάττεσθαι».
Περνώντας από τους ιερούς λίθους, χύνει λάδι, πέφτει στα γόνατα, προσκυνά και φεύγει.
Σοφοκλής, Φιλοκτήτης 1408: «προσκύσας γαῖαν» - προσκύνησε τη γη.
Ευριπίδης, Ικέτιδες 32-35 & Βάκχες 185: Οι μητέρες των Αργείων πέφτουν ικέτιδες στα γόνατα του Θησέα μπροστά στους βωμούς. Ο Κάδμος προτρέπει: «προσκυνήσωμεν Διόνυσον».
Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι: Αναφέρει την ελληνική συνήθεια να προσκυνούν στρεφόμενοι προς τα δεξιά.
Β. Η άρνηση της προσκύνησης σε άνθρωπο
Εδώ βρίσκεται η παρεξήγηση. Οι Έλληνες θεωρούσαν Ύβρη να προσκυνηθεί θνητός σαν θεός. Η λέξη για αυτό ήταν η περσική προσκύνησις - το να πέφτεις μπρούμυτα.
Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος, μετά την κατάκτηση της Περσίας, προσπάθησε να την εισαγάγει στην αυλή του, αντέδρασαν σφοδρά οι Έλληνες αξιωματικοί του με επικεφαλής τον ιστορικό Καλλισθένη. Όχι επειδή δεν ήξεραν τι είναι η προσκύνηση, αλλά ακριβώς επειδή ήξεραν πολύ καλά τι σήμαινε: θεοποίηση θνητού. [Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις Δ, 10-12 & Πλούταρχος, Αλέξανδρος 54].
2. Η Ρώμη: Από την απόπειρα στην θεσμοθέτηση
Στη Ρώμη, για τρεις αιώνες, ο αυτοκράτορας ήταν ο Princeps, ο πρώτος μεταξύ ίσων. Η διατήρηση των δημοκρατικών προσχημάτων απαγόρευε την προσκύνηση.
Προσπάθειες να επιβληθεί η θεϊκή προσκύνηση έγιναν νωρίτερα, από τον Καλιγούλα και κυρίως από τον Δομιτιανό, ο οποίος απαίτησε να αποκαλείται Dominus et Deus [Κύριος και Θεός] - Σουητώνιος, Δομιτιανός 13. Οι προσπάθειες αυτές προκάλεσαν το μίσος της Συγκλήτου και απορρίφθηκαν ως ανατολίτικη τυραννία.
Αυτό που άλλαξε οριστικά το 284 μ.Χ. με τον Διοκλητιανό ήταν η θεσμοθέτηση.
Ο Διοκλητιανός, ένας σκληρός και φανατικός παγανιστής μεταρρυθμιστής, κατήργησε το Principatus και ίδρυσε το Dominatus - τη Δεσποτεία. Για να προστατευθεί από τις αλλεπάλληλες στρατιωτικές δολοφονίες αυτοκρατόρων, ανύψωσε τον εαυτό του στη σφαίρα του θείου.
Υιοθέτησε επίσημα την περσική αυλική εθιμοτυπία της adoratio purpurae.
Επέβαλε με νόμο σε όλους - στρατό, λαό και Σύγκλητο - να πέφτουν στο έδαφος και να φιλούν την άκρη της πορφύρας του.
Υιοθέτησε το διάδημα, τα χρυσοκέντητα μεταξωτά και τον τίτλο Iovius - ο εκλεκτός του Δία.
Οι πηγές είναι σαφείς:
Αυρήλιος Βίκτωρ, De Caesaribus 39.2:
«...primus ex auro veste quaesita... adorari se ut deum voluit»
- Πρώτος αυτός θέλησε να τον προσκυνούν σαν θεό, ενώ πριν οι αυτοκράτορες χαιρετιούνταν όπως οι δικαστές.
Ευτρόπιος, Breviarium IX, 26:
Καθιέρωσε εθιμοτυπία ξένη προς τη ρωμαϊκή ελευθερία, αναγκάζοντας τους πάντες να πέφτουν στο έδαφος.
Ο Διοκλητιανός δεν την εφηύρε. Την έκανε νόμο του κράτους.
3. Η Μεγάλη Αντίφαση: Ποιοι προσκύνησαν και ποιοι αρνήθηκαν;
Εδώ καταρρέει πλήρως το σύγχρονο αφήγημα.
Όταν ο παγανιστής Διοκλητιανός επέβαλε την υποχρεωτική προσκύνηση του εαυτού του ως θεού και την καθολική θυσία στα είδωλα, οι εθνικοί συγκλητικοί, οι φιλόσοφοι, οι στρατηγοί και ο λαός συμμορφώθηκαν αμέσως. Δεν έχουμε ούτε μία ιστορική μαρτυρία για παγανιστή που εκτελέστηκε επειδή αρνήθηκε να προσκυνήσει τον Διοκλητιανό για λόγους «Ελληνικής υπερηφάνειας».
Οι μόνοι που αρνήθηκαν συστηματικά και πεισματικά ήταν οι Χριστιανοί.
Για τη χριστιανική συνείδηση, η προσκύνηση ανθρώπου ως θεού ήταν η κορυφαία ειδωλολατρία και άρνηση του ενός Θεού. Η άρνηση αυτή, για το ρωμαϊκό δίκαιο, ισοδυναμούσε με εσχάτη προδοσία.
Αυτή η άρνηση πυροδότησε τον Μεγάλο Διωγμό (303-311 μ.Χ.), τον σκληρότερο διωγμό στην ιστορία της Αυτοκρατορίας.
Λακτάντιος, De Mortibus Persecutorum 10-12: Περιγράφει πώς η άρνηση των Χριστιανών αξιωματικών της αυλής και των στρατιωτών να συμμετάσχουν στις θυσίες και να προσκυνήσουν εξόργισε τον Διοκλητιανό και τον Γαλέριο και οδήγησε στα διατάγματα του διωγμού.
Χιλιάδες Χριστιανοί βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν επειδή αρνήθηκαν να κάνουν αυτό που σήμερα παρουσιάζεται ως «ελληνική περηφάνια»: να μην πέσουν στα γόνατα μπροστά σε έναν θνητό που αυτοανακηρύχθηκε θεός.
Συμπέρασμα
Οι αρχαίοι Έλληνες προσκυνούσαν κανονικά τους θεούς τους με γονυκλινία και χαμαιπετία. Αυτό είναι τεκμηριωμένο από τον Όμηρο έως τον Θεόφραστο.
Αρνούνταν να προσκυνήσουν άνθρωπο ως θεό, θεωρώντας το δουλοπρέπεια και ύβρη.
Η αυτοκρατορική προσκύνηση επιχειρήθηκε από τον 1ο αιώνα, αλλά θεσμοθετήθηκε οριστικά ως υποχρεωτικός νόμος από τον παγανιστή Διοκλητιανό το 284 μ.Χ. για πολιτικούς λόγους.
Όταν επιβλήθηκε, οι παγανιστές προσκύνησαν. Οι μόνοι που αρνήθηκαν και πλήρωσαν με το αίμα τους ήταν οι Χριστιανοί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου