ΤΟ ΣΑΡΑΝΤΑΛΕΙΤΟΥΡΓΟ (ε)

π. Δημητρίου Μπόκου

Η Θεία Λειτουργία είναι ένα δώρο ατίμητης αξίας που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο. Ο Χριστός, παραδίδοντας το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, είπε στους μαθητές του: «Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν». Δεν εννοεί να κάνουμε την Θεία Ευχαριστία για να τον φέρουμε απλώς στη σκέψη μας, αλλά για να τον φέρουμε πραγματικά ανάμεσά μας. Η ανάμνησή του δεν είναι μια απλή συμβολική ενέργεια, αλλά μια ουσιαστική πράξη: Να παρακαθίσουμε μαζί του στο δικό του τραπέζι, όπου μας καλεί, και, ακόμη περισσότερο, το Σώμα και το Αίμα του, αυτός ο ίδιος, να είναι η τροφή μας. «Λάβετε, φάγετε…». «Γεύσασθε και ίδετε…».

Με τον τρόπο αυτό ο Χριστός, σε κάθε Θεία Λειτουργία, κάνει και εμάς κοινωνούς του Μυστικού Δείπνου του. Και μας εισάγει από τώρα στην αναμενόμενη Βασιλεία του. Ο χρόνος της Λειτουργίας γίνεται χρόνος της Βασιλείας του Θεού. Μας αναβιβάζει από το δικό μας παρόν στην άχρονη πραγματικότητα της όγδοης ημέρας, στον χωροχρόνο του μέλλοντος αιώνος. Εκεί όπου η Εκκλησία, στρατευομένη και θριαμβεύουσα, βρίσκεται από τώρα όλη συναγμένη.

Σε κάθε Λειτουργία ο Χριστός δεν είναι μόνο ο εσθιόμενος, η τροφή, αλλά και ο εστιάτορας. Αυτός που παραθέτει «εστίασιν πνευματικήν» για την πνευματική αύξηση των μελών της Εκκλησίας. «Ο εστιών εν εκατέρω των κόσμων» (Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας). Αυτός που τρέφει και τους δύο κόσμους. Και τον επίγειο, όπου ζούμε ακόμα εμείς, και τον ουράνιο, όπου έχουν ήδη μετατεθεί όσοι κοιμήθηκαν.

Η Θεία Λειτουργία είναι η πνευματική τράπεζα του θείου νυμφώνα. Τρέφονται και οι ζώντες και οι κεκοιμημένοι με αυτή. Γι’ αυτό η Εκκλησία δίνει πολύ συχνά την ευκαιρία να παρακαθίσουμε στην τράπεζα αυτή. Και το ιερό Σαρανταλείτουργο, που τελείται συνήθως κατά τη νηστεία των Χριστουγέννων, εντάσσεται στη διαρκή αυτή προσπάθεια της Εκκλησίας να μας τρέφει πνευματικά με τον ουράνιο άρτο, τον Χριστό. Όπως έχουμε τονίσει και αλλού, η Θεία Λειτουργία προσφέρεται πάντα και για τους ζώντες και για τους κεκοιμημένους (Βλ. σχετικό άρθρο μας, Το Σαρανταλείτουργο [α]). Είναι εδραιωμένη όμως η αντίληψη ότι το Σαρανταλείτουργο τελείται περισσότερο για την ανάπαυση των κεκοιμημένων.

Οι προσευχές και οι προσφορές υπέρ των ψυχών είναι αρχαία πρακτική, κάτι που συνηθιζόταν ακόμα και στην προ Χριστού εποχή. Από πολύ παλιά υπήρχε η πεποίθηση, ότι η ζωή συνεχίζεται και μετά τον θάνατο και ότι οι ζωντανοί μπορούν να επηρεάσουν προς το καλύτερο τη μεταθανάτια κατάσταση των ψυχών. Είναι πράγματι έτσι; Έχει κάποια αξία το πράγμα, ή είναι …λόγια των παπάδων, κατά το λεγόμενο, για να εκμεταλλεύονται τους αφελείς;

Αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, ότι ο βασιλιάς της Συρίας Αντίοχος Δ΄ ο Επιφανής (176-164 π. Χ.), εκ των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αθετώντας τη συνετή πολιτική των προκατόχων του, στράφηκε εναντίον των Εβραίων, λεηλάτησε τον Ναό του Σολομώντα, ερήμωσε την Ιερουσαλήμ και άλλες πόλεις και επέβαλε με τη βία τη λατρεία των ειδώλων. Τότε μαρτύρησαν πολλοί ευσεβείς Ιουδαίοι, μεταξύ των οποίων και οι θαυμάσιοι επτά παίδες οι Μακκαβαίοι με τη μητέρα τους Σολομονή και τον δάσκαλό τους Ελεάζαρο (τιμούμε τη μνήμη τους την 1η Αυγ.). Οι καταστροφές και τα φοβερά εγκλήματα του ασεβούς Αντιόχου εξώθησαν τους Ισραηλίτες στη μεγάλη μακκαβαϊκή επανάσταση. Ο ευσεβής ιερέας Ματταθίας ο Μακκαβαίος, με τους πέντε γιους του και πλήθος άλλων πιστών Ιουδαίων πέρασαν στην ένοπλη εξέγερση κατά του Αντιόχου.

Αρχηγός των επαναστατών ήταν ο ένας από τους γιούς του Ματταθία, ο γενναίος Ιούδας ο Μακκαβαίος. Η ορμή του υπήρξε φοβερή και ακατάβλητη. Αλλά και η ευσέβειά του μεγάλη. Επικαλούμενος πάντα τη βοήθεια του Θεού, κατάφερε να κατανικήσει παντού τους στρατηγούς του Αντιόχου και των διαδόχων του και να εξασφαλίσει απόλυτη θρησκευτική ελευθερία στο Ισραήλ. Κάποτε, μετά από πολλές επιχειρήσεις, στρατοπέδευσε στην πόλη Οδολλάμ. Αφού ο στρατός του αγνίσθηκε κατά την ημέρα του Σαββάτου, ο Ιούδας έδωσε εντολή να θάψουν τους στρατιώτες του που είχαν πέσει στις τελευταίες μάχες. Οι άνδρες του μάζεψαν τα πτώματα των νεκρών για να τα θάψουν κοντά στους συγγενείς τους, στους τάφους των πατέρων τους.

Ενώ όμως τους ετοίμαζαν για την ταφή, ανακάλυψαν κάτω από τα ρούχα τους μικρά χρυσά και αργυρά αφιερώματα στα είδωλα, που είχαν πάρει κρυφά οι στρατιώτες αυτοί σε κάποια μάχη στην πόλη Ιάμνεια. Αυτό ήταν μεγάλη αμαρτία, γιατί ο νόμος του Θεού απαγόρευε κάθε επαφή με τα είδωλα. Όλοι τότε κατάλαβαν την αιτία, για την οποία οι άντρες αυτοί σκοτώθηκαν, και δόξασαν τον Θεό που είναι δίκαιος κριτής και φανερώνει πράγματα κρυμμένα.

Κατόπιν επιδόθηκαν σε προσευχή, για να συγχωρήσει ο Θεός την αμαρτία που διαπράχθηκε και να μην έλθουν και άλλες συμφορές επάνω τους εξ αιτίας της. Ο γενναίος, αλλά και ευλαβής Ιούδας επωφελήθηκε από την ευκαιρία, για να συστήσει σε όλους να ζουν μακριά από κάθε αμαρτία, ώστε να αποφεύγονται παρόμοιες καταστρεπτικές συνέπειες. Εν συνεχεία ζήτησε να γίνει ένας έρανος μεταξύ των στρατιωτών του, ο οποίος και απέδωσε το ποσό των 2.000 αργυρών δραχμών της εποχής. Έστειλε τα χρήματα αυτά στα Ιεροσόλυμα, για να προσφερθεί θυσία εξιλαστήρια, για τη συγχώρηση της συγκεκριμένης αμαρτίας των νεκρών Ιουδαίων.

Η πράξη αυτή του γενναίου Ιούδα χαρακτηρίστηκε ως άκρως επαινετή και αναγκαία, διότι υπαγορεύτηκε από την πίστη που είχε στη μέλλουσα ανάσταση των νεκρών. «Υπέρ αναστάσεως διαλογιζόμενος». Αν δεν πίστευε ότι οι φονευθέντες στρατιώτες του θα αναστηθούν, θα ήταν ανώφελο και ανόητο να ζητεί προσευχές υπέρ των νεκρών. Ήξερε όμως ότι όσοι πέθαιναν με ευσέβεια, θα είχαν «κάλλιστον χαριστήριον», την καλύτερη αμοιβή. Γι’ αυτό και φρόντισε να γίνει η θυσία του εξιλασμού για τους νεκρούς εκείνους, ώστε να απαλλαγούν και αυτοί από την αμαρτία που είχαν διαπράξει (Β΄ Μακ. κεφ. 12).

Η πίστη αυτή διήκει από την αρχαιότατη εποχή της Παλαιάς Διαθήκης μέχρι τις μέρες μας. Ακολουθώντας και εμείς την πανάρχαια τακτική των πατέρων μας, προσφέρουμε όχι μια απλή, ατελή, αιματηρή θυσία εξιλασμού, αλλά την υπέρτατη, αναίμακτη και τέλεια θυσία της Θείας Ευχαριστίας, για την ανάπαυση των κεκοιμημένων μας και για την πνευματική προκοπή των ζώντων. Η προσφορά αυτή είναι απόλυτα σημαντική και ευεργετική για τις ψυχές που έχουν αποδημήσει από τα επίγεια και δεν μπορούν πλέον να φροντίσουν από μόνες τους για αυτά που χρειάζονται στην νέα κατάσταση, όπου έχουν εισέλθει. Το χρέος για τη φροντίδα τους βαρύνει πλέον απόλυτα τους δικούς μας ώμους.

Το Σαρανταλείτουργο μας δίνει την μοναδική ευκαιρία να ευφράνουμε τους αγαπημένους μας που δεν βρίσκονται πλέον μαζί μας. Σε κάθε Θεία Λειτουργία η τράπεζα του Θεού είναι γεμάτη και ανοιχτή σε όλους τους προσκεκλημένους. Προς το παρόν, για όσο θα ζούμε, τις προσκλήσεις ο Θεός τις έβαλε στα χέρια μας, να τις μοιράζουμε εμείς. Και θα ’ταν κρίμα να αδικήσουμε κάποιους και να ξεχάσουμε να τους καλέσουμε στο πανευφρόσυνο τραπέζι της Βασιλείας του Θεού.

Πώς θα αντικρύσουμε το παραπονεμένο βλέμμα τους κατά την ώρα της τελικής κρίσης;

ΚΑΛΟ ΣΑΡΑΝΤΑΗΜΕΡΟ – ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Σαρανταήμερο 2018

ΤΟ ΣΑΡΑΝΤΑΛΕΙΤΟΥΡΓΟ (δ)

π. Δημητρίου Μπόκου

Εἴθισται στὴν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ νὰ τελεῖται τὸ σαρανταλείτουργο κατὰ τὴ χρονικὴ περίοδο τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων (15 Νοεμβρίου- 24 Δεκεμβρίου). Γιατί ἄραγε; Ὠφελεῖ σὲ τίποτε αὐτό; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ἀναντίρρητα ναί. Ἡ τέλεση τῆς Θείας Λειτουργίας εἶναι ἡ πιὸ σημαντικὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὸν ἄνθρωπο, γιὰ τὸν κόσμο ὁλόκληρο. Καὶ ἡ καθημερινή της τέλεση κατὰ τὸ σαρανταήμερο εἶναι μιὰ μεγάλη εὐλογία γιὰ τοὺς Χριστιανούς.

«Ὁ κόσμος αὐτὸς ἔχει λόγο ὕπαρξης, ὑπάρχει ἀκόμα, γιατὶ τελεῖται ἡ Θεία Λειτουργία. Ἡ Θεία Λειτουργία εἶναι τὸ μεγαλύτερο γεγονὸς τοῦ κόσμου, ἡ μεγαλύτερη πράξη ποὺ μπορεῖ νὰ τελεσθεῖ εἰς τὸν κόσμο τῶν ὁρατῶν καὶ τῶν ἀοράτων. Γι' αὐτὸ μᾶς εἶπαν οἱ Ἅγιοι Πατέρες ὅτι, ὅταν θὰ παύσει νὰ τελεῖται ἡ Θεία Λειτουργία εἰς τὸν κόσμο, τότε θὰ γίνει ἀμέσως ἡ Δευτέρα Παρουσία τοῦ Κυρίου, διότι δὲν θὰ ὑπάρχει πλέον νόημα εἰς τὴν κτίση, ἀφοῦ ἡ κτίση ὑπάρχει ἐπειδὴ τελεῖται ἡ Θεία Εὐχαριστία. Τὸ μεγαλύτερο καὶ σημαντικότερο ἔργο ποὺ μπορεῖ νὰ ἐπιτελέσει ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἡ Θεία Λειτουργία» (Μητροπολίτης Λεμεσοῦ Ἀθανάσιος).

Ρωτοῦν ὅμως πολλοί: Γιὰ ποιοὺς γίνεται τὸ σαρανταλείτουργο; Γιὰ τοὺς ζῶντες ἢ γιὰ τοὺς κεκοιμημένους; Ἡ Θεία Λειτουργία γίνεται γιὰ ὅλους. Δὲν μπορεῖ νὰ τελεσθεῖ Θεία Λειτουργία χωρὶς νὰ μνημονευθοῦν καὶ οἱ ζῶντες καὶ οἱ κεκοιμημένοι. Ἡ μνημόνευση αὐτὴ ἀποτελεῖ βασικὸ στοιχεῖο τῆς δομῆς της.

Ἡ Θεία Λειτουργία ἔχει ἕνα προπαρασκευαστικὸ μέρος ποὺ λέγεται Προσκομιδὴ ἢ Πρόθεση. Ἐκεῖ ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τὶς προσφορὲς τῶν πιστῶν (τὰ πρόσφορα) βγάζει τὶς μερίδες ποὺ θὰ χρησιμοποιηθοῦν στὴ Θεία Εὐχαριστία καὶ τὶς τοποθετεῖ πάνω στὸ ἅγιο Δισκάριο. Οἱ μερίδες αὐτὲς εἶναι:

α. Μία τετράγωνη μεγάλη του Χριστοῦ ἀπὸ τὴν κεντρικὴ σφραγίδα τοῦ προσφόρου μὲ τὰ γράμματα ΙΣ ΧΡ ΝΙ ΚΑ (λέγεται καὶ Ἀμνός).

β. Μία τριγωνικὴ μικρὴ τῆς Παναγίας ἀπὸ τὸ ἀντίστοιχο μέρος τῆς σφραγίδας τοῦ προσφόρου, ποὺ τοποθετεῖται στὰ δεξιά του Ἀμνοῦ (ἀριστερὰ ὅπως βλέπουμε ἐμεῖς), κατὰ τὸ ψαλμικό-προφητικὸ λόγιο: «Παρέστη ἡ Βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη, πεποικιλμένη»(Ψαλμ. 44, 10).

γ. Ἐννέα τριγωνικὲς μικρὲς τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἁγίων, ἐπίσης ἀπὸ τὸ ἀντίστοιχο μέρος τῆς σφραγίδας, ποὺ τοποθετοῦνται ἀριστερὰ τοῦ Ἀμνοῦ (δεξιὰ ως πρὸς ἡμᾶς).

δ. Μία μικρὴ τριγωνικὴ γιὰ τὸν οἰκεῖο ἐπίσκοπο, μπροστὰ στὸν Ἀμνό.

ε. Πολλὲς μικρὲς μερίδες (ψίχουλα) μπροστὰ καὶ δεξιὰ τοῦ Ἀμνοῦ γιὰ τοὺς ζῶντες καὶ

ς. Πολλὲς μικρὲς μερίδες (ψίχουλα) μπροστὰ καὶ ἀριστερὰ τοῦ Ἀμνοῦ γιὰ τοὺς κεκοιμημένους.

Αὐτὸ γίνεται σὲ κάθε Θεία Λειτουργία, ὁποιαδήποτε μέρα καὶ ἂν τελεσθεῖ. Ἀπὸ τὴ διάταξη καὶ μόνο τῆς ἀκολουθίας τῆς Προσκομιδῆς λοιπὸν γίνεται φανερό, ὅτι ἡ Θεία Λειτουργία προσφέρεται ὑπὲρ πάντων. Καὶ ἔχουν θέση σ’ αὐτὴν καὶ οἱ ζῶντες καὶ οἱ κεκοιμημένοι. Εἶναι μία γενικὴ σύναξη τῆς Ἐκκλησίας ὅλης, ἀπὸ τὴν ὁποία δὲν ἀπουσιάζει κανένας. Ὁλόκληρο τὸ σῶμα τοῦ ζῶντος Χριστοῦ εἶναι ἐκεῖ. Totus Christus: Caput et corpus (ὁλόκληρος ὁ Χριστός: Κεφαλή αὐτός,  Σῶμα του [μέλη του] ἐμεῖς).

Ἀναφέρεται γιὰ κάποιον εὐλαβῆ ἱερέα, ὅτι κατὰ τὴν κατάλυση τῆς Θείας Κοινωνίας βίωσε τὸ συγκλονιστικὸ αὐτὸ γεγονὸς τῆς συνάθροισης ὁλόκληρης τῆς Ἐκκλησίας, τῆς θριαμβεύουσας στὸν οὐρανὸ καὶ τῆς στρατευομένης στὴ γῆ, ὅπως ἀκριβῶς αὐτὴ συμβολίζεται πάνω στὸ ἅγιο Δισκάριο. Αἰσθάνθηκε ὁλόκληρο τὸ στῆθος καὶ τὴν καρδιά του νὰ μεταβάλλονται κατὰ τρόπο ἀπερίγραπτο σὲ ἕναν ἀπέραντο οὐρανό. Στὸ κέντρο ἦταν ἐνθρονισμένος ὁ Κύριος. Δεξιά του ἡ πανάχραντη Παναγία Μητέρα του. Γύρω ἀπὸ τὸν θρόνο του ὅλοι οἱ Προφῆτες, οἱ Δίκαιοι, οἱ Προπάτορες, οἱ Ἀπόστολοι, οἱ Ἱεράρχες, οἱ Πατριάρχες, οἱ ἄξιοι ἱερεῖς καὶ μοναχοί, οἱ ἀτέλειωτες στρατιὲς τῶν Μαρτύρων, οἱ ἐν ἀσκήσει διαλάμψαντες ἅγιοι, οἱ θεοφόροι Πατέρες τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, οἱ ἅγιοι Ἀνάργυροι, οἱ ἐν τῷ κόσμῳ διαπρέψαντες ἅγιοι, οἱ ἄπειρες στρατιὲς τῶν ἀγγελικῶν ταγμάτων. Καὶ κάτω ἀπὸ ὅλους αὐτοὺς εἶδε μυριάδες μυριάδων ψυχές, ζώντων καὶ κεκοιμημένων. Εἶδε τὴν Ἐκκλησία ὁλόκληρη (π. Στεφ. Ἀναγνωστοπούλου, Ἐμπειρίες κατὰ τὴν Θεία Λειτουργία, σ. 19-20).

Ἡ σύναξη αὐτὴ τοῦ κόσμου παντὸς κατὰ τὴ Θεία Λειτουργία συνεχίζεται καὶ ὁλοκληρώνεται μὲ τὴ συστολὴ τῶν Τιμίων Δώρων. «Μετὰ τὸ μεταλαβεῖν ὁ διάκονος συστέλλει τὰ ἅγια». Μετὰ τὴ Θεία Κοινωνία δηλαδή, ὁ διάκονος ἤ, ἐλλείψει τούτου, ὁ ἱερεὺς βάζει μέσα στὸ ἅγιο Ποτήριο ὅλες τὶς μερίδες ποὺ βρίσκονται πάνω στὸ ἅγιο Δισκάριο. Ἐκεῖ ἐμβαπτίζονται καὶ γίνονται ἕνα μὲ τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Κυρίου. Ἡ Θεία Λειτουργία λοιπὸν γίνεται «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν» (Ἰω. 17, 21), γιὰ νὰ πραγματοποιεῖται ἡ μοναδική, ἀληθινὰ παγκόσμια, αὐτὴ σύναξη (βλ. καὶ παραπλήσιο ἄρθρο μας «Τὸ σαρανταλείτουργο [γ]»).

Ὑπάρχουν ὅμως καὶ κάποιες μέρες ποὺ εἶναι εἰδικὰ ἀφιερωμένες στοὺς κεκοιμημένους, ὅπως τὰ Ψυχοσάββατα. Καὶ ρωτᾶνε μερικοί: Θὰ μνημονευθοῦν στὰ Ψυχοσάββατα καὶ οἱ ζῶντες; Ναί! Ἡ Θεία Λειτουργία δὲν ἀλλάζει. Προσφέρεται πάντοτε ὑπὲρ πάντων. Καὶ στὶς μέρες ποὺ εἶναι γιὰ τοὺς νεκρούς, μνημονεύονται καὶ οἱ ζῶντες, ἀλλὰ καὶ στὶς μέρες τῶν πιὸ χαρμόσυνων ἑορτῶν (Πάσχα κ.λ.π.) θὰ μνημονευθοῦν ὁπωσδήποτε καὶ οἱ κεκοιμημένοι. Εἶναι ἐντελῶς αὐτονόητα αὐτὰ γιὰ τὸν Ὀρθόδοξο Χριστιανό!

Πόσο δίκιο ἔχουν καὶ πόσο ἀληθινὰ πνευματικὸ καὶ χριστιανικὸ βίωμα ἐκφράζουν οἱ πανέμορφες παραδόσεις τοῦ τόπου μας, ποὺ θέλουν νὰ μὴν ὑπάρχει πανηγύρι, γάμος καὶ χαρά, χωρὶς νὰ συμμετέχουν καὶ αὐτοὶ ποὺ ἔχουν φύγει ἀπὸ τὴν παροῦσα ζωή! Ἔτσι, στὴν Ἤπειρο τουλάχιστον, τὸ πρῶτο τραγούδι τοῦ γάμου ἢ τοῦ πανηγυριοῦ στὴν πλατεία τοῦ χωριοῦ, ἦταν πάντα τὸ χαρακτηριστικὸ ἠπειρώτικο μοιρολόι, ἕνα προσκλητήριο πρὸς τοὺς ἀγαπημένους ποὺ εἶχαν ἀποδημήσει στὸν οὐρανό, γιὰ νὰ ἔρθουν νὰ συνεορτάσουν μὲ αὐτοὺς ποὺ ζοῦσαν ἀκόμα. Ὅταν στὶς ρεματιὲς καὶ τὰ πλάγια τῶν βουνῶν μας ἀντηχοῦσε τὸ θρηνῶδες ἠπειρώτικο μοιρολόι, μὲ τὸ βαρὺ βογκητὸ τοῦ κλαρίνου καὶ τὸ λεπτὸ σκούξιμο τοῦ βιολιοῦ, ράγιζαν ἀκόμα καὶ οἱ πέτρες. Δὲν ἔμενε μάτι ἀδάκρυτο. Ὁ Ἠπειρώτης, μὲ τὴ βαθειὰ χριστιανικὴ ψυχή του, δὲν θεωροῦσε ὁλοκληρωμένη τὴ χαρά του, ἂν δὲν θυμοῦνταν πρῶτα καὶ δὲν καλοῦσε κοντά του καὶ αὐτοὺς ποὺ τοῦ ἔλειπαν. Γινόταν ἕνα μὲ τὴ γενιά του. Ζοῦσε κάτι σὰν χαρμολύπη.

Εἶναι μιὰ ἀπήχηση τοῦ φρονήματος τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία βιώνει δυνατὰ τὴν ἀδιάσπαστη ἑνότητα ζώντων καὶ κεκοιμημένων καὶ συγκεντρώνει συνεχῶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὅλα τὰ τέκνα της. Κάθε μέρα ποὺ τελεῖ τὴ Θεία Λειτουργία, φέρνει σὲ ἄμεση ἐπαφὴ τοὺς ἐδῶ μὲ τοὺς ἐκεῖ. Εἶναι ἡ χώρα τῶν ζώντων. Εἰδικώτερα, μᾶς ἑνώνει ὅλους πάνω στὸν Χριστό, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐνσωματώνει ἐν ἑαυτῷ, μᾶς βαστάζει πάνω του, γι’ αὐτὸ χώρα τῶν ζώντων εἶναι καὶ λέγεται κυρίως ὁ Χριστός.

Στὴν περίφημη Μονὴ τῆς Χώρας (Καχριὲ Τζαμί) τῆς Κωνσταντινούπολης ὑπάρχει καὶ μία εἰκόνα Χριστοῦ μὲ τὸν ὀνομασία «ΙΣ ΧΡ Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ». «Ἡ χώρα τῶν ζώντων εἶναι o Χριστός. Αὐτὸς εἶναι ἡ αἰώνια ζωὴ καὶ σωτηρία μας, τὸ αἰώνιο φῶς εἰς τὴν ἐπουράνια Βασιλεία,… ἡ ἐπουράνια πατρίδα ὅλων τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ, τῶν σεσωσμένων διὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐν τῷ Χριστῷ, χάρις εἰς τὴν πίστιν καὶ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν θείαν χάριν Του, διὰ τῆς ὁποίας ἐδέχθη καὶ ἀνέλαβε καὶ ἐχώρησε ἐν Ἐαυτῷ ὅλους ἐμᾶς» (Ἀθανάσιος Γιέφτιτς).

Ὅποιος ἀποθνήσκει δὲν χάνεται οὔτε γιὰ τὸν Θεό, «Θεῶ γὰρ πάντες ζῶσι» (ἅγ. Γρηγόριος Θεολόγος), ἀλλὰ οὔτε καὶ γιὰ τὴν οἰκογένειά του. Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ σχετικὴ ἀναφορὰ τῆς Ἁγίας Γραφῆς γιὰ κάθε ἄνθρωπο ποὺ ἀποθνήσκει: «Ἀπέθανεν Ἀβραὰμ καὶ προσετέθη πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ. …ἀπέθανεν Ἰσαὰκ καὶ προσετέθη πρὸς τὸ γένος αὐτοῦ» (Γεν. 25, 8· 35, 29). Μὲ τὴν κοίμησή του ὁ καθένας ἑνώνεται μὲ τὴ γενιά του. Σμίγει μὲ τὴν οἰκογένειά του, μὲ τὸ γένος του, μὲ τὸν λαό του. Στὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ βρίσκει πραγματικὰ ὁ καθένας τοὺς δικούς του καὶ τοὺς χαίρεται αἰώνια, ἐνῶ στὴ γῆ, λόγω ποικίλων αἰτιῶν καὶ δυσκολιῶν, σπάνια βρίσκονται συνέχεια μαζὶ ὅλα τὰ μέλη μιᾶς οἰκογένειας.

Πῶς θὰ ἦταν δυνατὸν ἡ Θεία Λειτουργία, ἡ κατ’ ἐξοχὴν ἑνοποιητικὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας, νὰ ἀφήνει ἔξω ἀπὸ τὴ σύναξή της μερικὰ ἀπὸ τὰ μέλη της; Ποιὰ μάνα θὰ ἄφηνε ἔξω ἀπὸ τὴν εὐωχία τοῦ οἰκογενειακοῦ τραπεζιοῦ κάποιο ἀπ΄ τὰ παιδιά της; Καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ Θεοῦ εἶναι μία. Ὁ Θεὸς καὶ ἡ Παναγία, ἀσυγκρίτως ἀνώτεροι ἀπὸ τὸν πατέρα καὶ τὴ μάνα μας, θέλουν ὅλα τὰ τέκνα τους κοντά τους, ἰδιαίτερα κατὰ τὴν ὥρα τῆς Θείας Λειτουργίας, ὅπου «κοινὴ τῶν ἐπουρανίων καὶ τῶν ἐπιγείων συγκροτεῖται πανήγυρις, μία εὐχαριστία, ἓν ἀγαλλίαμα, μία εὐφρόσυνος χοροστασία» (Χρυσόστομος).

Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ προτροπὲς καὶ οἱ δεήσεις ὑπὲρ πάντων εἶναι πάμπολλες μέσα στὴ Θεία Λειτουργία. Καὶ ὑπὲρ τῶν ζώντων θεωρεῖται βέβαια κάπως φυσικὸ καὶ αὐτονόητο νὰ ὑπάρχουν, ἐφ’ ὅσον αὐτοὶ ἀγωνίζονται ἀκόμη καὶ ἔχουν ἀνάγκη βοήθειας πολλῆς. Δὲν λείπουν ὅμως καὶ ἱκανὲς ἀναφορὲς γιὰ τοὺς κεκοιμημένους, καὶ μάλιστα στὶς ἱερώτερες στιγμὲς τῆς Θείας Λειτουργίας. Ἐπειδὴ ἀκριβῶς αὐτοὶ ἔχουν ἀπέλθει ἀπὸ τὸν παρόντα κόσμο, δὲν μποροῦν νὰ βοηθήσουν ἀπὸ μόνοι τους τὸν ἑαυτό τους. Ἀπομένει σὲ μᾶς τὸ χρέος νὰ φροντίσουμε γι’ αὐτούς.

Στὴ Θεία λειτουργία λοιπὸν γίνονται στὰ ἑξῆς κυρίως σημεῖα δεήσεις ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων:

α. Στὴν Προσκομιδή, ὅπως ἤδη ἀναφέρθηκε, ἐξάγονται ἀπαραιτήτως μερίδες καὶ ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων.

β. Στὴ Μεγάλη Εἴσοδο, ὅταν λειτουργεῖ ἀρχιερεύς, μνημονεύονται οἱ κεκοιμημένοι.

γ. Στὴν εὐχὴ τοῦ καθαγιασμοῦ τῶν Τιμίων Δώρων (στὰ «σὰ ἐκ τῶν σῶν»), ἀναφέρεται ὅτι «προσφέρομεν… τὴν λογικὴν ταύτην λατρείαν ὑπὲρ τῶν ἐν πίστει ἀναπαυσαμένων, προπατόρων, πατέρων, πατριαρχῶν, …καὶ παντὸς πνεύματος δικαίου ἐν πίστει τετελειωμένου». Γιὰ κάθε πιστὸ ἄνθρωπο ποὺ ἀποδήμησε ἀπὸ τὰ ἐγκόσμια.

δ. Ἀμέσως μετά, στὸ «Ἐξαιρέτως τῆς Παναγίας…», ζητοῦμε ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ θυμηθεῖ ξανὰ τοὺς νεκρούς μας. «Καὶ μνήσθητι πάντων τῶν κεκοιμημένων ἐπ’ ἐλπίδι ἀναστάσεως ζωῆς αἰωνίου», ἀναφέροντας τὰ ὀνόματά τους, ὅσα μποροῦμε νὰ θυμηθοῦμε. Καὶ κλείνουμε τὴν εὐχὴ ὑπὲρ αὐτῶν μὲ τὰ λόγια: «Καὶ ἀνάπαυσον αὐτοὺς ὅπου ἐπισκοπεῖ τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου».

ε. Ἐπίσης καὶ σὲ ἄλλα σημεῖα μπορεῖ νὰ γίνεται προσευχὴ ὑπὲρ τῶν κεκοιμημένων, ὅπως στὶς ἐκτενεῖς δεήσεις, στὴν ἐκφώνηση «Καὶ ὧν ἕκαστος κατὰ διάνοιαν ἔχει…» κ.λ.π.

Ἡ Θεία Λειτουργία λοιπὸν εἶναι ὑψίστης σημασίας γιὰ τοὺς προσφιλεῖς μας νεκρούς. Ἡ ἐκκλησιαστική μας παράδοση, μὲ τὸ στόμα τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου, μᾶς προτρέπει νὰ τιμοῦμε τοὺς ἀπελθόντας, ὄχι μὲ θρήνους καὶ κοπετούς, ἀλλὰ μὲ ἐλεημοσύνες, εὐεργεσίες, Λειτουργίες.

Τὸ σαρανταλείτουργο εἶναι ὅ,τι καλύτερο γιὰ ὁλόκληρο τὸ πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Θεῖο δῶρο γιὰ ζῶντες καὶ κεκοιμημένους.

ΚΑΛΟ ΣΑΡΑΝΤΑΗΜΕΡΟ – ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Σαρανταήμερο 2017

Ἀ ν τ ι ύ λ η

Ἱ. Ναὸς Ἁγ. Βασιλείου, 481 00 Πρέβεζα

Τηλ. 26820 25861/23075/6980 898 504

e-mail: antiyli.gr@gmail.com