Γιανναράς: «Να ξαναβρούμε τον τρόπο της ελληνικότητας. Όχι γιατί πρέπει, αλλά για να δούμε εάν μας δίνει πραγματική χαρά ζωής»

O Χρήστος Γιανναράς μιλά για την ελληνική ταυτότητα, τη σχέση του Έλληνα με το παρελθόν και τον τόπο, αλλά και τις παθογένειες που εξακολουθούν να τον κρατούν καθηλωμένο.

Εδώ και χρόνια γράφετε στα άρθρα σας αλλά και στα βιβλία σας για την ελληνική ταυτότητα, την κρίση που διέρχεται, την ανικανότητα να βρούμε τον εαυτό μας και να εκτιμήσουμε το παρελθόν μας. Είναι μάλιστα τόσο έντονη η αντίδραση, κυρίως από προοδευτικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους, όταν κάνεις μιλάει για ιστορική συνέχεια, Βυζάντιο κτλ, με κίνδυνο μάλιστα να κινδυνεύει να χαρακτηριστεί εθνικιστής και ακροδεξιός.

Υπάρχει μια φοβερή παρανόηση, είναι σύμπτωμα της παρακμής, με τις ίδιες λέξεις καταλαβαίνουμε τελείως άλλα πράγματα σήμερα. Αυτό τώρα εάν έχει γίνει μεθοδικά ή έχει γίνει συμπτωματικά, κανείς δεν μπορεί να το ξέρει. Πάντως υπάρχει η παρουσία μίας κοινωνικής ομάδας ανθρώπων, οι οποίοι δείχνουν, δεν μπορεί να το βεβαιώσει κανείς, ότι δουλεύουν μεθοδικά σε αυτόν τον τομέα. Έχουν διαστρέψει τα νοήματα: λένε Βυζάντιο και εννοούν σκοταδισμό, αυτό που εννοούσε ο 19ος αιώνας με τον Βολταίρο, τον Μοντεσκιέ και τους άλλους, λένε ελληνισμός και εννοούν εθνικισμός, περίπου Χρυσή Αυγή. Έχουν κάνει τέτοιες παραποιήσεις, οι οποίες δυστυχώς απλώνονται, πήραν την ετικέτα του προοδευτικού και εξαπλώνονται σαν αρρώστια, σαν έκζεμα.

Οι παραποιήσεις αυτές όμως υποστηρίζονται από πολλούς, που δεν έχουν και την κατάλληλη παιδεία και ιστορική γνώση για να το υποστηρίξουν. Παράλληλα υπάρχει μια νέα γενιά που δεν έχει καθόλου ιστορική γνώση και για την οποία η κα Αρβελέρ σε συνάντηση που είχα μαζί της, μου εξέφρασε την πεποίθηση ότι αυτή η γενιά των μορφωμένων νέων που δεν ξέρει ιστορία, είναι σαν τη λευκή σελίδα και μπορεί να ξεκινήσει από το μηδέν και να μας πάει αλλού.

Μου κάνει εντύπωση αυτή η φράση της κ. Αρβελέρ, μιας ακαδημαϊκού. Ακόμη και η σχολή των Annales στη Γαλλία, που ήταν μια αριστερή σχολή, ιστορικοϋλιστική κατά κάποιο τρόπο, και αυτός ο Le Golf (Jacques Le Golf) λέει πάρα πολύ ωραία το εξής (μου διαβάζει):

«Η Ευρώπη οικοδομείται. Είναι το μεγάλο όραμα. Δεν θα πραγματωθεί, εάν δεν λάβουμε υπόψη την ιστορία. Μια Ευρώπη χωρίς ιστορία θα ήταν μια Ευρώπη ορφανή και δυστυχισμένη. Γιατί το σήμερα έρχεται από το χθες, το μέλλον αναδύεται από το παρελθόν…Στις προσπάθειες ενοποίησης της η ήπειρος έζησε διενέξεις, συγκρούσεις, διαιρέσεις, εσωτερικές αντιφάσεις. Στην ευρωπαϊκή υπόθεση θα αφοσιωθούμε, μόνο αν γνωρίζουμε ολόκληρο το παρελθόν και αντικρίζουμε το μέλλον». Σοφές κουβέντες…

Βάσει αυτού που μόλις μου διαβάσατε, δεν μπορώ να μη σχολιάσω αυτό που συμβαίνει σήμερα, όπου δεν ξέρουμε τι ακριβώς είμαστε και τι θέλουμε. Είμαστε Ευρωπαίοι; Έλληνες; Από τη μια μισούμε την Ευρώπη και από την άλλη θέλουμε να είμαστε μέρος της. Παράλληλα, ουκ ολίγοι στην πατρίδα μας νιώθουν άβολα με το να δηλώσουν Έλληνες, προτιμούν να ανήκουν, όπως λένε, στην κατηγορία των ανθρώπων γενικά και αόριστα, ο εθνικός προσδιορισμός τους απωθεί.

Κοιτάξτε αυτά νομίζω, ταπεινά φρονώ, ότι είναι συμπτώματα μιας φοβερής πτώσης του επιπέδου. Οι άνθρωποι δεν προβληματίζονται, δεν σκέπτονται. Αυτό το δίλημμα, του πόσο είμαστε Έλληνες ή Ευρωπαίοι είναι ένα ψευτοδίλημμα που γεννήθηκε τους τελευταίους αιώνες, βέβαια αρκετά εγκαίρως από τον Κοραή, Αυτός είναι ο κακός δαίμων του ελληνισμού, όπως τον χαρακτηρίζει ο Ράνσιμαν, διότι έφτιαξε μια θεωρία ότι την αρχαία Ελλάδα τη διέσωσε η Δύση. Ποιά Δύση; Η Δύση των βαρβάρων, the barbarian west, που έφτασαν σε ένα πρωτόγονο επίπεδο στην Ευρώπη από τον τέταρτο στον έκτο αιώνα. Αυτοί λοιπόν μετά την πτώση της Κωνσταντινούπουλης, βέβαια είχαν αρχίσει από πιο νωρίς και το ψηλοκορτάρανε, εμφανίσθηκαν ότι διέσωσαν την αρχαία Ελλάδα. Εμείς με την τουρκοκρατία, λέει ο Κοραής, χάσαμε κάθε συνέχεια. Επομένως, εάν θέλουμε να γίνουμε Έλληνες, πρέπει να γίνουμε πρώτα Ευρωπαίοι, για να γίνει μετακένωση της ελληνικότητας. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να φτιάξουμε ένα κράτος μιμητικό, ένα κράτος μεταπρατικό. Τα πάντα είναι αντιγραφή. Εκεί είναι ο πολιτισμός, εκεί είναι τα φώτα. Ότι ήταν εδώ θεωρείτο καθυστέρηση, βαρβαρισμός. Οπότε καταλαβαίνετε ότι επάνω σε αυτή τη σχιζοφρένεια έχει οικοδομηθεί ένα κράτος.

«Αυτό το δίλημμα, του πόσο είμαστε Έλληνες ή Ευρωπαίοι είναι ένα ψευτοδίλημμα που γεννήθηκε τους τελευταίους αιώνες, βέβαια αρκετά εγκαίρως από τον Κοραή, Αυτός είναι ο κακός δαίμων του ελληνισμού, όπως τον χαρακτηρίζει ο Ράνσιμαν, διότι έφτιαξε μια θεωρία ότι την αρχαία Ελλάδα τη διέσωσε η Δύση»

Υπήρξαν όμως προσωπικότητες στην Ελλάδα οι οποίες έζησαν στην Ευρώπη και διέγνωσαν την παθογένεια, όπως για παράδειγμα η γενιά του 30.

Και πριν από τη γενιά του 30 υπήρξαν προσωπικότητες που σήκωσαν ένα ανάστημα, όπως για παράδειγμα ο Σπυρίδωνας Ζαμπέλιος, ο Παπαδιαμάντης, ο Δραγούμης. Στη συνέχεια η γενιά του 30, πλέον επεξεργασμένα, έδειξε ότι αυτός ο λαός έπαψε να παράγει πολιτισμό από τη στιγμή που έγινε αυτόνομο κράτος. Μέχρι τότε είχε ταυτότητα, η λαϊκή τέχνη είχε ταυτότητα, το ίδιο και η αρχιτεκτονική, η ζωγραφική, η μουσική, οι κοινοτικοί θεσμοί έσωζαν την ταυτότητα του ελληνισμού, την ιδιαιτερότητα, όχι για να ξεχωρίζουμε, αλλά διότι μόνο με την ετερότητα μετέχεις στο ιστορικό γίγνεσθαι. Όταν δηλαδή κομίζεις κάτι. Όταν απλώς πιθηκίζεις και τρέχεις πίσω από τους άλλους, τότε είσαι της καρπαζιάς, είσαι μια αστεία υπόθεση. Λοιπόν, αυτό χάθηκε, κυρίως τα τελευταία 50 χρόνια με ένα τρόπο που είναι σπαραχτικός. Τουλάχιστον ακόμη και μέσα σε αυτή την ξιπασιά των φώτων της Δύσης διατηρείτο μέχρι κάποια στιγμή ένα ενδιαφέρον για τη γλώσσα, πως να σωθεί η γλώσσα, υπήρχε μια περηφάνια για τη γλώσσα ή για τους αρχαίους, για τη συνέχεια. Επίσης, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα έγινε μια ανακάλυψη του Βυζαντίου, του λεγόμενου Βυζαντίου, δηλαδή του ελληνισμού στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του ελληνορωμαϊκού κόσμου όπως λέγεται σήμερα στην ιστορία. Όλα αυτά τις τελευταίες δεκαετίες μετά την μεταπολίτευση έχουν διαλυθεί, έχουν συκοφαντηθεί, έχουν βγει από τον τρόπο της ζωής μας. Βάλαμε και το μονοτονικό…

Στα γραπτά σας, αλλά και το τελευταίο σας βιβλίο «Η Ευρώπη γεννήθηκε από το Σχίσμα», δίνετε μεγάλη έμφαση σε αυτό και παρομοιάζετε την κατάργηση του πολυτονικού με την Μικρασιατική Καταστροφή.

Φυσικά, γιατί στην Μικρά Ασία χάθηκαν κοιτίδες καταγωγής, με το μονοτονικό χάθηκε η συνέχεια της ελληνικής γλώσσας. Ένας Έλληνας σήμερα κάτω των 40 ετών δεν καταλαβαίνει τι θα πει «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια», δεν καταλαβαίνει τον Παπαδιαμάντη, τον Ροϊδη.

Δίνετε μεγάλη έμφαση στη γλώσσα και το ανήκειν.

Εάν υπάρξει μια πολιτική ανάκαμψη, προϋπόθεση και της οικονομικής και της γενικότερης ανάκαμψης, να με θυμάστε, θα γίνει όταν θα βρεθεί ο πολιτικός που θα βάλει τα αρχαία ελληνικά στο δημοτικό. Βέβαια, όχι με τις μεθόδους του σήμερα ή με αυτές που τόσα χρόνια μας ταλαιπωρούσαν. Υπάρχουν παιδαγωγικές μέθοδοι συναρπαστικές, που μπορούν να κάνουν την εκμάθηση της γλώσσας παιχνίδι. Αλλά στα χίλια χρόνια ελληνισμού, στο λεγόμενο Βυζάντιο, που ξεκινούσαν τα παιδιά από έξι ετών και μάθαιναν την αλφάβητο με τον Όμηρο, κάτι ήξεραν. Μιλούσαν ένα νεότερο ιδίωμα που είχε προκύψει, όμως η μήτρα ήταν ο Όμηρος. Όταν έχεις ένα τέτοιο γλωσσικό επίτευγμα, είναι έγκλημα να το θυσιάζεις για χρηστικούς λόγους. Όταν δημιουργήθηκε το κράτος του Ισραήλ επέβαλε ως επίσημη γλώσσα το παλαιότερο γλωσσικό ιδίωμα, το μασοριτικό.

«Εάν υπάρξει μια πολιτική ανάκαμψη, προϋπόθεση και της οικονομικής και της γενικότερης ανάκαμψης, να με θυμάστε, θα γίνει όταν θα βρεθεί ο πολιτικός που θα βάλει τα αρχαία ελληνικά στο δημοτικό»

Επίσης στο Ισραήλ, εάν δεν κάνω λάθος, η έννοια του πολίτη είναι συνυφασμένη με το θρήσκευμα. Είσαι Ιουδαίος, άρα μπορείς και να είσαι και πολίτης του Ισραήλ. Στη χώρα μας ο ελληνισμός και η γλώσσα είναι συνυφασμένα με τη θρησκεία, την ορθοδοξία. Εάν υπάρξει αποκοπή από την Ορθοδοξία τότε θα μπορούμε να μιλάμε για ελληνισμό;

Νομίζω πως δεν μπορεί να υπάρξει, όμως νομίζω ότι είναι λάθος να βλέπουμε την ορθοδοξία ως θρησκεία. Διότι με τα σημερινά δεδομένα, ίσως και γενικότερα, η θρησκεία είναι μια ατομική επιλογή, ένα ψυχολογικό γεγονός. Στον ελληνισμό και σε άλλες παραδοσιακές κοινωνίες, υπήρχε μια νοηματοδότηση της ζωής, υπήρχε ένα ...

Ἐκκλησία τοῦ δήμου -Ἐκκλησία τῶν πιστῶν

Χρήστος Γιανναράς

Ἀρχίζοντας κάπως θρηνητικά, ὑπογράμμισε πώς ὁ μέσος σημερινός Ἕλληνας δέν εἶναι εἰς θέσιν να ἐξηγήσει γιατί ὁ Παρθενώνας εἶναι σημαντικώτερος ἀπό τόν πύργο τοῦ Ἄϊφελ. Κι αὐτό γιατί δέν ἔχει συνειδητοποιήσει τήν διαφορά τοῦ σημερινοῦ, χρηστικοῦ, πολιτισμοῦ (Δυτικοῦ) ἀπό τήν κοινή ἀνάγκη τῶν Ἑλλήνων νά ξεχωρίζουν τήν ἀλήθεια ἀπό τό   ψέμμα, τό κάλλος ἀπό τήν ἀσχημία, κλπ.

Ακούστε εδώ ΟΛΗ την ομιλία: 

Adobe Flash Player not installed or older than 9.0.124!

Ὁ τρόπος αὐτός τῶν Ἑλλήνων γεννήθηκε -γιά πρώτη φορά στήν ἱστορία - στόν γεωγραφικό χῶρο πού περικλείει τό Αἰγαῖο, ἀνάμεσα ἀπό Ἀνατολή καί Δύση. Τό σημαντικό του γνώρισμα ἦταν ἡ ἐμφάνιση τῆς κριτικῆς σκέψης. Ἀπό τότε ξεκίνησε ἡ ἐπιστήμη καί ἡ φιλοσοφία.   Ὅμως, ἡ ἀνάγκη τῶν Ἑλλήνων γιά τήν ἀναζήτηση τοῦ ἀληθοῦς δέν ἦταν μόνο χρηστική. Ὁ Ἀριστοτέλης τό διαβεβαιώνει: «Τό ζητεῖν ἁπανταχοῦ τό χρήσιμον, ἥκιστα ἁρμόζει τοῖς μεγαλοψύχοις καί ἐλευθερίοις». Δηλαδή: «Τό νά ἀναζητεῖς παντοῦ καί πάντα μόνο τό χρήσιμο, δέν ταιριάζει στούς μεγαλόψυχους καί ἐλεύθερους».

"κατεβάστε"  το αρχείο ΗΧΟΥ της ομιλίας με δεξί "κλίκ" & save target/link as

Ἡ ἀναζήτηση τοῦ ἀληθοῦς καί ὁ χωρισμός του ἀπό τό ψευδές ἦσαν ἀπαραίτητα στοιχεῖα, ὥστε νά ἀπαντηθοῦν τά κρίσιμα ἀνθρώπινα ἐρωτήματα περί τῆς ἀληθινῆς ὑπάρξεως καί τοῦ ὄντως ὑπαρκτοῦ.

Οἱ Ἕλληνες εἶναι πού πιστοποίησαν, ὅτι ὁ τρόπος συνυπάρξεως τῶν ὑπαρκτῶν εἶναι τέτοιος, ὥστε νά άναδεικνύεται σχέση ἑνότητας. Αὐτή ἡ σχέση ἐμφανίζεται ὡς «κόσμος».

Ὅλα λειτουργοῦν σάν σχέση ἁρμονίας καί κοσμιότητας, ὥστε οἱ Ἕλληνες νά ποῦν : -Αὐτό μᾶς ἐνδιαφέρει! Αὐτό νά μιμηθοῦμε.

Ἡ δεύτερη κινοῦσα δύναμη γιά αὐτή τήν μίμηση, ἦταν ἡ -κατά τόν Πλάτωνα- ἔμφυτη καί πανανθρώπινη ἐπιθυμία τῆς ἀθανασίας. Ἔτσι γεννήθηκε γιά πρώτη φορά ἡ ἔννοια τῆς «κοινωνίας». Μιᾶς κοινωνίας πέραν τῆς «κοινωνίας τῶν ἀγαθῶν». Ἡ κοινωνία τοῦ ἀληθοῦς εἶναι μοίρασμα μεταξύ τῶν ἀνθρώπων τοῦ τρόπου τῆς ἁρμονίας καί τῆς ἀθανασίας: Αὐτό εἶναι ἡ πόλις.

Στόχος τῆς πόλης δέν εἶναι ἡ ἀνάγκη, ἀλλά ἡ ἀλήθεια. Γι' αὐτό καί ἡ μετοχή στά τῆς πόλεως (ἡ πολιτική) εἶναι τιμή. Τό κράτος τό διαχειρίζεται ὁ δῆμος τῶν πολιτῶν. Αὐτό συνιστᾶ τήν Δημοκρατία.

Σφραγίδα τῆς πόλης εἶναι ἡ Τέχνη : ὁ Παρθενώνας, σύμβολο μιᾶς κοινωνίας, πού δέν στοχεύει στήν χρησιμότητα ἀλλά στήν ἀλήθεια.

Οἱ πολῖτες -ὅλοι- δέν ἐκλέγονται, ἀλλά κληρώνονται. Συμμετέχουν ὅλοι: ὅταν φέρεις τήν τιμή τοῦ πολίτη, ὀφείλεις νά εἶσαι ἱκανός γιά κάθε ἀποστολή, πού θά σοῦ ἀνατεθεῖ. Ἡ ὁρατή συνέπεια τῆς συμμετοχῆς εἶναι αὐτό, πού οἱ Ἕλληνες ὠνόμαζαν «ἐκκλησία τοῦ δήμου». Ἡ ἐκκλησία εἶχε σκοπό νά πραγματώσει καί νά φανερώσει τήν πόλιν∙ τό ἀληθῶς ὑπάρχειν.

Μποροῦμε, ἔτσι, νά ἐννοήσουμε γιατί οἱ Ἕλληνες (καί οἱ Ἑλληνομαθεῖς), ὅταν προσέλαβαν τόν Χριστιανισμό, ὀνόμασαν τό νέο γεγονός «Ἐκκλησία». Καί ἐδῶ, δέν ἐνδιέφερε τό χρήσιμο, ἐνδιέφερε τό ἀληθές.

Στήν Χριστιανική Ἐκκλησία οἱ Ἕλληνες βρῆκαν τό «Φῶς τό ἀληθινόν».

Οἱ ἀρχαῖες ἀναζητήσεις ἐμφάνιζαν ἕνα μεγάλο κενό:Ἡ λογικότητα τους ὁδηγοῦσε νά θεωροῦν ὅτι ὁ Θεός εἶναι ὑποχρεωμένος νά εἶναι μόνο Θεός. Γι αὐτό τό κήρυγμα τοῦ πάσχοντος, σαρκωμένου Θεοῦ ἦταν κήρυγμα μωρίας. Ἡ εἰρωνεία δέ μπροστά στό κήρυγμα τῆς Ἀναστάσεως μαρτυροῦσε τό κενό τῆς ἀρχαίας ἐκκλησίας τοῦ δήμου στήν ἀντιμετώπιση τοῦ θανάτου.

Ἡ νέα πίστη κηρύσσει, ὅτι ὁ Θεός ὑπάρχει «ἐπειδή θέλει». Μή ὑποταγμένος στήν ἀναγκαιότητα, ὑπάρχει ὡς Τριάδα ἀγαπητική (Πατήρ - Υἱός - Πνεῦμα) πραγματώνοντας τήν ἐλευθερία : «Ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί». Κορύφωμα τῆς ἐλευθερίας εἶναι ἡ Σάρκωση, δηλαδή μπορεῖ νά ὑπάρχει ἐλεύθερος ἀπό τήν Θεότητά Του! Γι' αὐτό ὠνομάσθηκαν οἱ πρῶτοι Χριστιανοί «Ἐκκλησία» : ἐπειδή συνυπάρχουν ἀγαπητικά κατά τό πρότυπο τῆς Τριάδος.

Ἡ ἠθικολογία δέν ἔχει σχέση μέ ὅ,τι ὡμολογήθηκε στήν πρώτη Ἐκκλησία. Ἡ ὁμολογία τῶν πιστῶν εἶναι ὁμολογία ἀγάπης καί ἐμπιστοσύνης. Τά καλά ἔργα συνέπεια, ἀνεπίγνωστη καί φυσική, τοῦ ἀθλήματος τῆς ἀγάπης.

Ἡ τροφή καί τό ποτό στήν Ἐκκλησία δέν εἶναι γιά νά ὑπάρξει ὁ καθένας βιολογικά, ἀλλά γιά νά ὑπάρξουμε ὅλοι, ὄντως. Ὅ,τι εἶναι κοινό, εἶναι ἀνάσταση, ζωή, ὕπαρξη. Πάνω ἀπ' ὅλα, ζωή εἶναι ἡ αὐθυπέρβαση τοῦ ἐγώ.

Καί ὁ κ.Γιανναρᾶς -συνδέοντας τήν ἐκκλησία τοῦ δήμου καί τήν Ἐκκλησία τῶν πιστῶν- κατέληξε: Ἄν ὑπάρχει συνέχεια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἄν ὑπάρχει κάποιο γεγονός πού πραγματώνει τό ἀνεπίγνωστο αἴτημα τῶν Ἑλλήνων γιά ἀθανασία, αὐτό δέν μπορεῖ νά εἶναι παρά μιά συγκεκριμένη κοινή πράξη : ἡ Ἐνορία.

* Στίς 12-7-2009 τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Ὁσίου Θεοδώρου πραγματοποιήθηκε ἡ καθιερωμένη Κληρικολαϊκή συνέλευση

πηγή: http://www.imkythiron.gr/content/view/452/2/lang,el/

το βρήκαμε εδώ