1. Ιστορική εμφάνισι και εξέλιξι του όρου «Ορθοδοξία»
Ο όρος «ορθοδοξία», όπως και ο αντίστοιχος του «αίρεσις», Ως νόημα εμφανίζεται ήδη Από ΤΗΝ Εποχή Των αποστόλων. Διότι το πρόβλημα της διακρίσεως ορθής ή μη ορθής διδασκαλίας απαντά ήδη στα πρώτα βήματα της Εκκλησίας1. Ο Παύλος π.χ. κάνει παράπονα για γρήγορη μετάθεση των Γαλατών εις «έτερον ευαγγέλιον», 2 για «μεταστροφή» 3 δηλαδή διαστροφή του ευαγγελίου του Χριστού, για «απείθεια» των Γαλατών στην αλήθεια του ευαγγελίου4, για υποκρισία των άλλων αποστόλων οι οποίοι «ουκ ορθοποδούσι προς την αλήθεια του ευαγγελίου »5 κ.ο.κ. Ως Τεχνικός Όρος όμως παρουσιάζεται ΤΟΝ Δ 'αιώνα5α, επικρατεί δε οριστικά από τον Θ αιώνα και εξής, διαδεχθείς τους μέχρι τότε υπάρχοντας όρους «καθολική διδασκαλία» ή «καθολική εκκλησία» 6, οι οποίοι εχρησιμοποιούντο συν τοις άλλοις και προς δήλωσι του ορθοδόξου φρονήματος. Γι 'αυτό ο δογματολόγος Καρμίρης, βασιζόμενος στις αρχαίες πατερικές πηγές, δίδει τον εξής ορισμό της Καθολικής Εκκλησίας · «Καθολική πρώτον μεν ως άνευ τοπικών και χρονικών περιορισμών πανταχού του κόσμου και του χρόνου διαδεδομένη και αριθμούσα οπαδούς ... Δεύτερον δε ... και εν τη έννοια της ορθοδόξου - έναντι των διαφόρων αιρετικών και σχισματικών Εκκλησιών ... ». Και τελειώνοντας τον ορισμό του, προσθέτοντας ως τρίτο γνώρισμα της καθολικότητας την ενότητα και την ολότητα της Εκκλησίας του Χριστού, γράφει χαρακτηριστικά · «Εκ των ανωτέρω γίνεται δήλον ότι η καθολικότης δεν είναι μόνον ποσοτικόν, αλλ 'άμα και ποιοτικόν γνώρισμα της Εκκλησίας ...». Ο δε ιστορικός αρχιμ. Βασίλειος Στεφανίδης, όταν συναντά για πρώτη φορά στο περί «αιρετικής κακομυθίας» σύγγραμα του Θεοδωρήτου (393 έως 460), τη φράση «της κατά την Κωνσταντινούπολιν των ορθοδόξων καθολικής Εκκλησίας» σχολιάζει · «Είναι δε παράδοξος και ο συνδυασμός των δύο ονομάτων» 8. Γιατί ακριβώς καθολική και ορθόδοξη Εκκλησία ήταν ταυτολογία για τους πρώτους αιώνας. Διαδεχθείς λοιπόν τον όρο «καθολική διδασκαλία» ο όρος «ορθοδοξία», επεκράτησε έκτοτε στη θεολογική ορολογία προς δήλωσιν της ανοθεύτου αρχικής πίστεως. Μάλιστα μετά την Ζ 'Οικουμενική σύνοδο (786-7 μ.Χ.) και την τελική επικράτησι της ορθοδόξου διδασκαλίας έναντι όλων των αιρέσεων, συνήλθε στις 11 Μαρτίου του 843, η εν Κω / πόλη ενδημούσα σύνοδος, η οποία και εθέσπισε την εορτή της Ορθοδοξίας9. Κατ 'αυτήν εορτάζουμε μέχρι και σήμερα την επικράτησι της Ορθοδοξίας σ' όλο τον τότε χριστιανικό κόσμο. Δυστυχώς μετά το σχίσμα του δυτικού χριστιανισμού τον Θ αιώνα «ειδικώς ο όρος« Ορθοδοξία », φέροντας ανάχρωσι ομολογιακή, αποδίδεται στην αγία Εκκλησία μας» 10 μόνο , η οποία έκτοτε απέμεινε η μόνη ενσαρκώνουσα την μίαν, αγίαν, καθολικήν, και αποστολική Εκκλησίαν του Χριστού. Αυτή υπήρξε η ιστορική εμφάνισι και εξέλιξι του όρου Ορθοδοξία. 2. Οι δύο σημασίες του όρου «Ορθοδοξία» Ως γνωστόν ορθοδοξία σημαίνει ορθή πίστι. Η πίστι όμως είναι μια έννοια η οποία στη ΚΔ τουλάχιστον έχει πολλές σημασίες. Έτσι πρώτον˙ πίστι σημαίνει την εγγύησι που χορηγεί ο Θεός για να φανή το αληθές των υποσχέσεών του, η αξιοπιστία του. Γράφει ο Λουκάς στις πράξεις ότι ο Θεός «έστησεν ημέραν εν η μέλλει κρίνειν την οικουμένην εν δικαιοσύνη, εν ανδρί ω ώρισε, πίστιν παρασχών πάσιν αναστήσας αυτόν εκ νεκρών» 11. Το ότι ανέστησε τον Χριστό είναι η εγγύησι για την πραγματοποίησι των επαγγελιών Του. Δεύτερον˙ πίστι σημαίνει την ακλόνητη εμπιστοσύνη στο θεό. Πολύ συχνά απαντά μ 'αυτή την έννοια η λέξι πίστι στην ΚΔ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το 11ον κεφ. της προς Εβραίους επιστολής και οι φράσεις «ουδέ εν τω Ισραήλ τοσαύτην πίστιν εύρον» ή εάν έχω πάσαν την πίστιν, ώστε όρη μεθιστάνειν »12. Τρίτον˙ πίστι σημαίνει την διδασκαλία του Χριστού, το χριστιανικό δόγμα, αυτό που λέμε σήμερα το «πιστεύω μου». Έτσι γράφει ο Παύλος στις επιστολές του: «το ρήμα της πίστεως ο κηρύσσομεν» ή «εις Κύριος, μία πίστις, εν βάπτισμα» 13. Τέταρτον˙ Πίστι σημαίνει την Εκκλησία. Γράφει πάλι ο Παύλος · «Άρα ουν ως καιρόν έχομεν, εργαζόμεθα το αγαθόν προς πάντας, μάλιστα δε προς τους οικείους της πίστεως». Επίσης «συμπαραμενώ πάσιν υμίν εις την υμών προκοπήν και χαράν της πίστεως» 14. Όταν λοιπόν λέμε ορθοδοξία εννοούμε την ορθή πίστι με τις δύο τελευταίες έννοιες · την πίστι ως Χριστιανικό δόγμα και την πίστι ως Εκκλησία. Οι δύο αυτές έννοιες είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένες και υπάρχει τέτοια αλληλοπερυχώρησι μεταξύ τους, που πολλές φορές στην Κ.Δ. συνυπάρχουν. Αναφέρουμε δύο χαρακτηριστικά χωρία: «εν υστέροις καιροίς αποστήσονται τινές της πίστεως», δηλαδή της αληθινής διδασκαλίας και της αληθινής Εκκλησίας. Επίσης το χωρίο: «αύτη εστίν η νίκη η νικήσασα τον κόσμον, η πίστις ημών» 15.Αυτές οι δύο έννοιες συνυπάρχουν και στη φράσι · «το Σύμβολο της πίστεως». Λόγω αυτής της αλληλοπεριχωρή- σεως των δύο εννοιών ο Χριστιανισμός λέγεται Χριστιανική Πίστις, ή Εκκλησία16 ή καλύτερα Ορθόδοξος Εκκλησία. Αυτά που αναφέραμε αναλυτικά παρουσιάζονται περιληπτικά σε δύο ορισμούς που μας δίνουν για την «Ορθοδοξία» οι καθηγητές της Θεολ. Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Κων / νος Μουρατίδης και Ανδρέας Θεοδώρου. Γράφει ο πρώτος · «Η Ορθοδοξία δεν είναι απλά και μόνο εν σύστημα αρχών και δογμάτων, την επέτειον της επικρατήσεως των οποίων εις μίαν ωρισμένην ιστορικήν εποχήν εορτάζομεν, αλλ 'αυτή αύτη η εν τω κόσμω στρατευομένη μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία». 17 Και ο δεύτερος μας λέγει · «Ορθοδοξία είναι το μυστικό σώμα του Σωτήρος, όπως το συνέπηξε η θεοδυναμία του Αγίου Πνεύματος στην άφθαρτη μήτρα της Παρθένου, το εστερέωσε στο σύλλογο των Αποστόλων, το εκάθηρε με το άγιο αίμα του στο Σταυρό, το ελάμπρυνε με τη ζωηφόρο Του ανάστασι, το σφράγισε με την πορίμορφο θεοποιό ακτίνα στην Πεντηκοστή και με τη Θεοδυναμία της Θείας χάριτος το απέστειλε στα πέρα της οικουμένης να συνεχίσει το λυτρωτικό έργο Του, τη σωτηρία του ανθρώπου και την ανακαίνισι του σύμπαντος »18. 3. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ α) Η ΠΑΡΑΔΟΣΙ. Γράφει ο αείμνηστος Π. Μπρατσιώτης σε σχετική μελέτη του · «Η πρωτίστη και θεμελιωδεστάτη αρχή, άμα δε και το ουσιωδέστατον της Ορθοδόξου Εκκλησίας γνώρισμα, είναι η σταθερά εμμονή αυτής είς την από της παλαιάς Καθολικής Εκκλησίας κληροδοτηθείσαν αυτή Ιεράν Παράδοσιν. Η ημετέρα Εκκλησία είναι πράγματι Εκκλησία της Παραδόσεως »19. Στο ερώτημα δε «εάν υπάρχη θεμελιώδης αρχή ή ουσιώδες γνώρισμα ή κεντρική ιδέα επί τη βάσει της οποίας θα ηδύνατο να κατανοηθή η ουσία της Ορθοδοξίας» απαντά ο αείμνηστος, ότι ως τοιαύτη κεντρική αρχή «είναι δυνατόν να θεωρηθεί η ιδέα, ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία εμμένει είς τας αρχάς και είς την ευσέβειαν της παλαιάς αδιαιρέτου Καθολικής Εκκλησίας »20. Πράγματι κατά την «Κυριακήν της Ορθοδοξίας», την «Ονομα- στικήν εορτήν της Ορθοδοξίας και την εορτήν της βαθυτέρας αυτοσυνειδησίας αυτής », όπως προσφυώς ωνομάσθηκε21, δίδεται εξαιρετική έμφασι στη θριαμβευτική επικύρωσι της Ιεράς Παραδόσεως. Στο περίφημο Συνοδικό22 της Ζ 'οικουμενικής συνόδου διαβάζουμε · «Οι προφήται ως είδον, οι απόστολοι ως εδίδαξαν, η Εκκλησία ως παρέλαβεν ...» Στον δε «όρον της πίστεως» 23 της ίδιας συνόδου οι πατέρες προσδιορίζουν το έργο της Ζ' Οικ. Συνόδου ως εξής · «... Όπως η ένθεος παράδοσις της Καθολικής Εκκλησίας κοινή ψήφω απελάβη το κύρος. Μετά πάσης τοίνων ακριβείας ερευνήσαντές τε και διασκεψάμενοι, και τω σκοπώ της αληθείας ακολουθήσαντες, ουδέν αφαιρούμεν, ουδέν προστίθεμεν, αλλά πάντα τα της Καθολικής Εκκλησίας αμείωτα διαφυλάττομεν ... ». Επίσης στην δ συνεδρίασι της ιδίας συνόδου διατυπούνται τα εξής · «Ημείς δε κατά πάντα των αυτών Θεοφόρων πατέρων υμών τα δόγματα και πράγματα κρατούντες, κηρύσσομεν εν ενί στόματι και μια καρδιά μηδέν προστιθέντες, μηδέν αφαιρούντες των εξ αυτών παραδοθέντων ημίν˙ αλλά τούτοις βεβαιούμεθα τούτοις στηριζόμεθα˙ ούτως ομολογούμεν, ούτως διδάσκομεν καθώς αι άγιαι και οικουμενικαί εξ σύνοδοι ώρισαν και εβεβαίωσαν »24. Και η υμνογραφία της εορτής συμπληρώνει:. «Θεσμούς Εκκλησίας πατρικούς διαφυλάττοντες, εικόνας γράφομεν και ασπαζόμεθα στόμασι και καρδία και θελήματι ...» 25 Γιατί όμως τόση εμμονή στην παράδοσι? Γιατί εν τελευταία αναλύσει Ορθοδοξία είναι η αρχική παράδοσις. Ορθοδοξία θα πη ορθόδοξη πίστι. Αυτή όμως η ορθή πίστι παρεδόθη από το Θεό στους προφήτες και τους αποστόλους. Λέγει χαρακτηριστικά ο Παύλος · «Εγώ παρέλαβον από του Κυρίου ό και παρέδωκα υμίν» 26. Και άλλού πάλι λέγει «παρέδωκα γαρ υμίν εν πρώτοις ό και παρέλαβον» 27. Και μετά οι απόστολοι την «άπαξ παραδοθείσαν πίστιν» 28 όπως την ονομάζει ο Ιούδας ο αδελφόθεος, την παρέδωσαν στους μαθητές τους. Έτσι ο Λουκάς στο προοίμιο του ευαγγελίου του λέγει ότι φροντίδα αυτών που γράφουν τα ευαγγέλια ήταν να γράφουν «καθώς παρέδοσαν υμίν οι απ 'αρχής αυτόπται και υπηρέται γενόμενοι του λόγου» 29. Και οι μαθητές στους αποστολικούς πατέρες κ.ο.κ. Γι 'αυτό ο Μ. Αθανάσιος προσδιορίζει ως ορθή πίστι, «ήν μεν Κύριος έδωκεν, οι δε απόστολοι εκήρυξαν, και οι πατέρες εφύλαξαν» 30. Έτσι αυτός που μένει πιστός στην παράδοσι παραμένει εντός της Ορθοδοξίας˙ αυτός όμως που απομακρύνεται από την παράδοσι καθίσταται αυτόχρημα αιρετικός. Ο Πέτρος γράφει ότι το θανάσιμο παράπτωμα των αιρετικών ήταν ότι απεμακρύνθησαν «εκ της παραδοθείσης αυτοίς αγίας εντολής» 31. Ορθόδοξο, λοιπόν, αυτό που παραδόθηκε αρχικά άπαξ δια παντός. Οι μετέπειτα αιώνες δεν προσέθεσαν τίποτα στην αρχική πίστι της Εκκλησίας. Αύτη υπήρξε αυτάρκης εξ αρχής. Τέλεια και αιώνια. Κι αυτές οι οικουμενικές σύνοδοι και οι μεγάλοι πατέρες δεν εδημιουργησαν, αλλ 'ηρμήνευσαν την ιεράν παράδοσιν. Γι 'αυτό ο δογματολόγος Καρμίρης σε σχετική μελέτη του αναφέρει τα εξής · «Γενικώς δύναται να λεχθή, ότι Ορθοδοξία και παράδοσις συμπίπτωσιν. Ορθοδοξία σημαίνει, κυρίως ειπείν, παράδοσιν, ως μάρτυρες και ερμηνείς είναι οι ιεροί πατέρες, σημαίνει εμμονήν και πιστότητα είς τας πηγάς του χριστιανισμού, δήλα δή είς την Αγίαν Γραφήν και είς την Αποστολικήν και την Πατερικήν παράδοσιν »32. Επειδή όλες αυτές οι σκέψεις κυριάρχησαν στη θεολογία μας, πριν από καιρό είχε διαδοθή το σύνθημα «επιστροφή στους πατέρες». Αυτό όμως δεν θεωρήθηκε από άλλους απόλυτα ικανοποιητικό, γιατί μπορούσε να ερμηνευθή και ως οπισθο- δρομικό. Γι 'αυτό μερικοί είπαν «μπροστά με τους Πατέρες». Σχολιάζοντας τα συνθήματα αυτά ο καθηγητής της θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. Γεώργιος Μαντζαρίδης γράφει τα εξής σπουδαία για το θέμα μας · «Με τα συνθήματα αυτά δε διατυπώνεται σωστά η θέσι της Ορθοδοξίας. Η θέσι της Ορθοδοξίας είναι · «Επόμενοι τοις αγίοις Πατράσιν». Με τη φράσι αυτή εισάγεται ο όρος της Συνόδου της Χαλκηδόνος. Έπομαι δεν σημαίνει ούτε επιστρέφω ούτε βαδίζω μπροστά. Έπομαι σημαίνει ακολουθώ. Και όποιος ακολουθεί δεν προσδιορίζει μόνος του την πορεία του, αλλά εντάσσεται στην πορεία αυτού ή αυτών που ακολουθεί »33. Ας ακολουθήσουμε λοιπόν τους πατέρες μας παντού και πάντοτε. Οδηγό στη πορεία μας άς έχουμε τη ζωή τους, την διδασκαλία τους, το ήθος και το φρόνημά τους. Αυτό είναι το μόνιμο χρέος των Ορθοδόξων. Το δένδρο όσο βαθύτερα ριζώνει στο χώμα του τόσο ψηλότερο γίνεται. Και η Ορθοδοξία είναι το δένδρο «το πεφυτευμένον παρά τας διεξόδους των υδάτων ...» 34. Θα θάλλη και θα δίδη καρπό εφ 'όσον είναι ριζωμένο βαθειά στο έδαφος της παραδόσεως35. β) ΠΙΣΤΙ. Γράφει ο αείμνηστος Κ. Καλλίνικος · «Η Ορθόδοξος Ανατολική ΕΚΚΛΗΣΙΑ περί πολλού ποιείται την ορθήν και ακαπήλευτον πίστιν, ήτις είνε ο πηδαλιούχος της ορθής πράξεως˙ διότι εκ του ορθώς σκέπτεσθαι ακολουθεί και το ορθώς πράττειν. Εντεύθεν και το άλλο σύνηθες όνομά της, το δηλούν την ασάλευτόν της προσκόλλησιν προς των ορθών δογμάτων και αποστολοπαραδότων διατάξεων παρακατα- θήκην »36. Η Παπικοί στο διάβα των αιώνων προσέθεσαν νέα δόγματα όπως του Παπικού πρωτείου και αλαθήτου, του Filioque, της ασπίλου συλλήψεως της Θεοτόκου, τα οποία δεν έχουν κανένα έρεισμα στην αρχαία παράδοσι. Οι προτεστάντες μη δεχόμενοι καμμία ανωτέρα αυθεντία εκτός από τον ορθό λόγο, έφθασαν ν 'αρνηθούν αρχαία δόγματα όπως της αειπαρθενίας της Θεοτόκου και μερικοί Θεολόγοι τους καταντήσαν να κηρύττουν το ψευδές δήθεν της αναστάσεως του Χριστού ή ακόμη και τον θάνατο του Θεού. Ενώ η ορθοδοξία καυχάται ότι εκράτησε αμετάβλητο το δόγμα. Όχι μόνο δεν έχει συγκρότημα απέναντι στον ορθολογισμό, αλλ 'αντιθέτως σεμνύνεται γιατί η πίστι της αναπληρώνει το χώρο εκείνο στον οποίο ο ορθός λόγος δεν μπορεί να εισχωρήση. Η πίστι της αγγίζει τα μυστήρια και τα θαυμάσια του Θεού που δεν μπορεί η ανθρώπινη γνώσι να πλησιάση. Αυτά «εσφράγισται τοις ερευνώσι˙ πεφανέρωται δε τα θαύματα τοις προσκυνούσιν εν πίστει το μυστήριον» 37. Η Ορθοδοξία τονίζει τον καταφατικό αλλά και τον αποφατικό χαρακτήρα του δόγματος. Ξεχωρίζει το «τι» από το «πως». Ξέρουμε τις θείες πραγματικότητες. Αγνοούμε όμως τον τρόπο υπάρξεως και φανερώσεώς τους. Λέγει ο Ι. Χρυσόστομος · «ότι μεν γαρ πανταχού έστιν ο Θεός οίδα ... το δε πως ούκ οίδα˙ ότι άναρχός έστι και αγέννητος και αίδιος, το δε πως ούκ οίδα ... Οίδα ότι εγέννησεν Υιόν, το δε πως αγνοώ · οίδα ότι το Πνεύμα εξ αυτού, το δε πως εξ αυτού ούκ επίσταμαι »38. Σ 'αυτό το «πως» δεν χωράει περιέργεια και αδολεσχία ή πολυπραγμοσύνη νοητική. Αλλά θαυμασμός συγκατάθεσι, προσκύνησι. «Όταν γαρ ο Θεός εργάζηται, πίστεως χρεία μόνης και συγκαταθέσεως και ομολογίας» 39. Αυτή τη στάσι κρατώντας η Ορθοδοξία είναι κολλημένη σαν στρείδι πάνω στην «άπαξ παδαδοθείσαν τοίς αγίοις πίστιν». Λέγει ξένος Θεολόγος · «Εάν επιθυμώμεν να ανεύρωμεν δογματικήν πίστιν και συντηρητικήν παράδοσιν εν τη πληρεστέρα των εκφράσει, οφείλομεν να μεταβώμεν όχι είς την εκκλησίαν, την αυτοκαλουμένην καθολικήν, αλλ 'είς την ΕΚΚΛΗΣΙΑΝ ήτις θα προετίμα να αποθάνη μάλλον, παρά να υποχωρήση ποτέ είς το ελάχιστον σημείον όπερ Σύνοδος ή Πατήρ τη εκληροδότησαν »40. Και συμπληρώνει ο Κ. Καλλίνικος στο γνωστό γλαφυρό του ύφος · «Επιθυμείτε να ενοήσετε την στοργήν, μεθ 'ής είνε προσκεκολλημένη αύτη είς την άπαξ παραδοθείσαν τοίς αγίοις πίστιν? Ο Τούρκος έκρουσε τας πύλας της βασιλίδος των πόλεων. Ο Πάπας αγέρωχος προσεκάλει από την Δύσιν είς υποταγήν τους ημετέρους. Ας συλλειτουργηθούν Λατίνοι και Ανατολικοί εν τη αγία Σοφία, ας μνημονευθή ο Πάπας ως υπέρτατος ποντίφηξ και απόλυτος του Χριστού βικάριος, ας γείνουν δεκταί υπό της Ανατολής, όλαι αι καινοτιμίαι της καταστρηνιασάσης Ρώμης, και τότε ο Πάπας θα συγκατανεύση να πέμψη στρατιωτικήν βοήθειαν, διά να μη υποδουλωθή από την ημισέληνον ο Σταυρός. Αλλά τι πανταχόθεν των ρυμών της λιποψυχούσης πόλεως ακούεται? «Κρειττότερον φακιόλιον τουρκικόν παρά τιάρα λατινική». Τόσον απηχθάνοντο οι προπάτορές μας την νόθευσιν της Ορθοδοξίας ως και του Τουρκικού ζυγού απαισιωτέραν! »41. Πριν τελειώσουμε την ενότητα περί πίστεως θα πρέπει να τονισθή μια λεπτομέρεια η οποία συνήθως μας διαφεύγει. Η πίστι είναι έννοια εκκλησιολογική. Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα όταν δείξαμε προηγουμένως την αλληλοπεριχώρησι των εννοιών πίστι και εκκλησία και την εν πολλοίς ταύτησί τους. Συνεπώς «η ορθή πίστι δεν δύναται ν 'αποτελέση αυτάρκη τρόπον σωτηρίας, αλλ' είναι εξάρτημα της γενικωτέρας αφοσιώσεως του πιστού εις την Καθολικήν Εκκλησί- αν» 42. Λέγει ο άγιος Κυπριανός, ότι έξω της Καθολικής Εκκλησίας δεν υπάρχει βάπτισμα, ούτε ευχαριστία, ούτε επίσκοπος, ούτε και καθέδρα ορθής διδασκαλίας. Δεν μπορεί κάποιος να ισχυρισθή ότι έχει ορθή πίστι, εάν δεν είναι συνδεδεμένος με την καθέδρα του Πέτρου, την οποίαν σε κάθε τοπική Εκκλησία κατέχει ο επίσκοπος. Στο ερώτημα εάν όχι μόνο οι αιρετικοί αλλά και οι σχισματικοί δεν έχουν δικαίωμα να βαπτίζουν, ο Κυπριανός απαντά θετικά. Ναι, δεν έχουν δικαίωμα να βαπτίζουν, διότι ευρίσκονται έξω της Καθολικής Εκκλησίας. Οι σχισμα- τικοί φαίνεται ότι έχουν την ίδια πίστι με την Καθολική Εκκλησία. Κι όμως το Σύμβολό τους δεν είναι το αυτό με το δικό μας · διότι στο δικό μας Σύμβολο αναφέρεται πίστι στην Εκκλησία, ενώ οι σχισματικοί δεν έχουν Εκκλησία. Μα πιστεύουν στην Αγία Τριάδα στο όνομα της οποίας βαπτίζονται, λέγανε μερικοί φέροντας αντιρρήσεις στα λεγόμενα του αγίου. Και κείνος απαντούσε · Μήπως και οι Κορέ, Δαθάν και Αβειρών δεν είχαν την αυτή πίστι με το Μωϋσή? Κι όμως τιμωρήθηκαν με πλήρη καταστροφή από τον Θεό43. Είναι δε τόσο απόλυτος ο άγιος Κυπριανός στις θέσεις του, ώστε γράφοντας προς τους ομολογητάς της Ρώμης που υποστήριζαν τον Ναβατιανό, τους υπενθυμίζει ότι η ομολογία στους διωγμούς δεν φθάνει · χρειάζεται και η προσήλωσι στην ενότητα της Εκκλησίας44. Ο δε ι. Χρυσόστομος τονίζει πιο από- λυτα, ότι ούτε αίμα μαρτυρίου δεν σώζει αυτόν που τραυματίζει την Εκκλησία διά του σχίσματος 45. Βέβαια το κανονικό δίκαιο της Εκκλησίας μας δέχεται εγκυρότητα μυστηρίων των σχισματικών ή και αιρετικών ακόμη. Αυτό όμως γίνεται όταν μετανοήσουν και ζητήσουν επανένταξι στο Σώμα της Εκκλησίας. Πάντως και αυτό γίνεται διά της οδού της οικονομίας και όχι της ακριβείας. Η πίστι λοιπόν έννοια εκκλησιολογική. Ας το προσέξουμε αυτό, γιατί πολλές φορές για θέματα δευτερεύοντα μη έχοντα σχέσι με την αποστολική παράδοσι, μερικοί κοπτόμενοι δήθεν για την Ορθοδοξία, με ζήλο «ού κατ 'επίγνωσι», καταστρέφουν αυτή ταύτη την Ορθόδοξη Εκκλησία με τα σχίσματα που προκαλούν. γ) Η ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ. Γράφει ο καθηγητής Ανδρέας Θεοδώρου · «Ο όρος« Ορθοδοξία »(εκ του ορθώς δοξάζω = δοξολογώ), εφαρμοζόμενος στην Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία, έχει δύο σημαινόμενα · την ορθή δοξασία (πίστι) και την ορθή δοξολογία (ανύμνησι) του Θεού. Παράλληλα προς την έννοια της Ορθοδοξίας ως ορθής πίστεως και δοξασίας, που εκφράζει την ομολογιακή της αντιπαράθεσι προς τις πλανεμένες χριστιανικές κοινότητες, η δεύτερη της έννοια, ως ορθής δοξολογίας, εκφράζει σε ίσο μέτρο την ταυτότητα της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας »46. Και ο Γ. Φλωρόφσκυ συμπληρώνει · «Η Εκκλησία είναι πάνω απ 'όλα λατρεύουσα κοινότητα». Η λατρεία της όμως και η πίστι της ταυτίζονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε «η χριστιανική λατρεία είναι καθ 'εαυτήν σε μεγάλη έκτασι δογματική λατρευτική μαρτυρία στην αλήθεια της Αποκαλύψεως. Το λυρικό στοιχείο στη λατρεία κατέχει δευτερεύουσα θέσι »47. Τη σημασία της θείας λατρείας για την ορθή διατύπωσι του δόγματος την αντιλαμβανόμεθα, εάν σκεφθούμε ότι ο αγών των εικονομάχων κέντρο της επιθέσεως του είχε τη λατρεία και τα όσα σχετίζονται μ 'αυτήν. Στο συνοδικό της ορθοδοξίας βλέπουμε, ότι εικόνες και θεία λατρεία δείχνουν και αναπαριστάνουν τα ίδια πράγματα · «Τα υπέρ ημών του δεσπότου πάθη, τον σταυρόν, τον τάφον, τον άδην νεκρούμενον και σκυλωόμενον, των μαρτύρων τους άθλους, τους στεφάνους, αυτήν την σωτηρίαν, ήν ο πρώτος ημών αθλοθέτης και αθλοδότης και στεφανίτης εν μέσω της γης κατειργάσατο »48. Ύστερα από πέντε αιώνες, πιστός στο «επόμενοι τοίς αγίοις πατράσιν», στην «Ερμηνεία της θείας λειτουργίας» ο Νικόλαος Καβάσιλας θα προσδιορίσει το συνοπτικό νόημα της ιερουργίας με παρόμοιες λέξεις49. Έτσι στη θεία λατρεία οι αλήθειες της πίστεως ομολογούνται «έργω και λόγω» με τις εικόνες δηλαδή και τον λόγο των ύμνων και των ευχών. Στη θεία λατρεία επίσης ζούμε τον λεγόμενο «λειτουργικό χρόνο» ο οποίος είναι ταύτισι παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Στη θεία λατρεία έχουμε εξεικόνισι της εσχατολογικής πραγματικότητας της Βασιλείας του Θεού. Εξεικόνισι δεν είναι συμβολισμός, αλλά φανέρωσι κάποιος πραγματικότητας. Η εικόνα π.χ. δεν συμβολίζει ένα πρόσωπο, αλλά το φανερώνει το αποκαλύπτει50. Γι 'αυτό στη θεία λατρεία ζούμε την φανέρωσι του μέλλοντος αιώνος και προγευώμεθα την αλήθεια της Βασιλείας του Θεού. Εάν αναλογισθούμε όλα αυτά, αντιλαμβανόμεθα γιατί στην ορθόδοξη παράδοσι «Εκκλησία» «και Ναός» όπου λαμβάνει χώρα η λατρεία ταυτίστηκαν. Όταν ο ορθόδοξος πηγαίνει στο ναό, λέει «πάω στην Εκκλησία» 51. Και είναι φοβερά χαρακτηριστικό το γεγονός που διασώζει ξένος ιστορικός, ότι όταν Έλληνας των χρόνων της επαναστάσεως του '21 ρωτήθηκε τι πιστεύει, δείχνοντας τον ναό απάντησε · «ό, τι πιστεύει αυτή». Να λοιπόν ότι κύριο στοιχείο της ταυτότητας της Ορθοδοξίας είναι η ορθόδοξη λατρεία. δ) Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ. Βασικό χαρακτηριστικό, «εκ των ών ούκ άνευ» θα λέγαμε της Ορθοδοξίας, είναι ο συνδυασμός της Θείας Χάριτος και της δικής μας προσπαθείας. Είναι αυτό που αλλιώς λέγεται ορθοπραξία ή ορθή ζωή. Το χριστιανικό δόγμα δεν είναι «θεωρητική αρχή για την αλήθεια» 52, ούτε μια ιδεολογία ή φιλοσοφία ώστε ν 'αρκή ή θεωρητική πίστι σ' αυτό, χωρίς την ανάλογη πράξι στη καθημερινή ζωή. Η Ορθοδοξία », λέγει ο Κ. Καλλίνικος, «δεν είνε η ακριβής ανατύπωσις του αρχαίου ειδωλολατρικού Ελληνισμού, του επιδιώκοντος την αλήθειαν διά την αλήθειαν και την θεωρίαν διά την θεωρίαν, χωρίς περαιτέρω βλέψιν. Όχι. Η Ορθοδοξία είνε συγχρόνως και ορθοπραξία »53. Και ο επίσκοπος Σερβίων και Κοζάνης Διονύσιος συμπληρώνει · «Αξίωμα των ιερών Πατέρων της Ορθοδοξίας είναι το« πράξις θεωρίας επίβασις ». Αυτό θα πη ότι στην Εκκλησία ο λόγος στηρίζεται πάνω στη πράξι. Τίποτε θεωρητικό, τίποτε φτιαγμένο, πρώτα στη σκέψι του ανθρώπου, τίποτε έξω από τα πράγματα και τη ζωή δεν υπάρχει στην Εκκλησία. Η πίστι, η Θεολογία, το Ευαγγέλιο, όλα είναι κήρυγμα γεγονότων. Η Ορθοδοξία είναι ένα γεγονός, μια ζωή και μία παράδοσι στο πέρασμα των αιώνων. Η Ορθοδοξία είναι η ορθή και σωστή δοξολογία του Θεού, η λογική λατρεία, και στη λατρευτική σύναξι της Εκκλησίας και στη βιοτή των πιστών »54. Μα θα πή κάποιος · αυτά που μας λες είναι το «δέον» · ανταποκρίνονται όμως στο «είναι» , στην πραγματικότητα της ιστορίας. Θ 'αφήσω και πάλι τον Κ. Καλλίνικο ν 'απαντήση · «Ποία ποτέ άλλη Εκκλησία παρουσίασε τοσούτον νέφος μαρτύρων όσον η ημετέρα? Ποία προσανεπλήρωσε γενναιότερον τα παθήματα του Χριστού εν εαυτή? Ποία ωμοιώθη πιστότερον κατά την κοσμικήν πτωχείαν και ταπείνωσιν προς τον Αρχηγόν της? Είς ποίαν δε άλλην επαλήθευσεν είς βαθμόν τόσον το αποστολικόν «όταν ασθενώ, τότε δυνατός είμι» όσον είς ταύτην την Εκκλησίαν? Ας λέγουν οι μηδαμώς γνωρίσαντές την, ότι είνε άπνους, κρύος, αποπετρωμένος και νεκρός τάριχος ... Τι απέγινεν η Εκκλησία του Τερτυλλιανού και Κυπριανού είς την εμφάνισιν της σκοτομήνης? Ουδέ τα ίχνη της πλέον σώζονται. Κι όμως η Ορθόδοξος και όντως ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (διότι καθολική είνε η αλήθεια και κλήρον έχει την αθανασίαν) όχι μόνον δεν υπέκυψεν είς παρομοίαν πανωλεθρίαν, αλλά και επέπλευσεν επί του κατακλυσμού εγκυμωνούσα εν εαυτή σπέρματα νέας ζωής »55. Εχαρακτήρισα στην αρχή την ορθοπραξία ή ορθή ζωή ως πνευματική ζωή. Κι αυτό, για να τονισθή ότι είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος. Λέγει ο Παύλος · «ο δε καρπός του Πνεύματός έστιν αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, αγαθωσύνη, πίστις, πραότης, εγκράτεια» 56. Μεταξύ των ορθοδόξων βέβαια γίνεται λόγος όχι μόνο για πνευματική ζωή αλλά και για ορθόδοξη πνευματικότητα. Ο όρος πνευματικότητα όμως είναι άγνωστος στη βιβλική και πατερική παράδοσι και είναι δάνειο από τη Δυτική Θεολογία. Η πνευματικότητα είναι μια αφηρημένη έννοια. Το πνεύμα όμως δεν είναι καμμία ιδέα. Στην ορθόδοξη παράδοσι το πνεύμα είναι γνωστό ως πρόσωπο και ως χάρι προσωπική. Πνευματικός άνθρωπος στην Ορθοδοξία δεν είναι αυτός που ασχολείται με ιδέες, ιδεολογίες, λογοτεχνίες, φιλοσοφίες, αλλά όπως παρατηρεί ο Ι. Χρυσόστομος · «ο έχων την ενέργειαν του Πνεύματος» 57. ε) ΤΟ ΑΣΚΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΦΡΟΝΗΜΑ. Η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι Εκκλησία της ασκήσεως. Το ασκητικό στοιχείο είναι πολύ έντονο στη παράδοσί της. Αρχιμ. Βασ. Βασ. σελ. Κ. Καθ. σελ. Μ. Ι. Ι. Π. Π. Ι. σελ. Ιω. σελ. 156 49. Φιλοκαλία, εκδ. Ε.Π.Ε. , Τόμ. 22,40 50.Πρβλ. Μητροπολίτου Περγάμου, Ι. Ζηζιούλα, καθηγητού πανεπιστημίου, θέματα Εκκλησιολογίας, Θεσ / νίκη 1991, κεφ. «Εικονική οντολογία, σελ. 47 εξ. 51. Ενθ. ανωτ. σελ.6 52. Μέγα Φαράντου, Δογματική και ηθική, Αθήναι 1973, σελ. 69 53. Κ. Καλλινίκου, μνημ. εργ., σελ. 327 54. Επισκόπου Διονυσίου Ψαριανού, μνημ. έργ., σελ. 92 55. Κ. Καλλινίκου, μνημ. έργ., σελ. 328-327 56. Γαλ. 5,22 57. Ι. Χρυσοστόμου έργα, Ε.Π.Ε. 1,358 58. Ιωάννου Κλίμακος, Λόγος Δ κεφ. ζ 59. Ενθ. ανωτ., Λόγος ΚΣΤ, Κεφ. Κγ 60. Αρχιμ. Γεωργίου Καψάνη, Θέματα Εκκλησιολογίας και ποιμαντικής εκδ. «Ορθόδοξος Κυψέλη», Θεσ / νίκη 1975, σελ. 85 61. Αποστολικοί πατέρες, εκδ. Αστέρος, σελ. 256 62. Πραξ. 1, 15-26 63. Πραξ. 15,4 - 22 65. Ι. Καρμίρη, Μνημεία, σελ. 905 εξ. 66. Ευεργεντινός, Α τόμος, σελ. 647 67. Ι. Ζηζιούλα, Η ενότης ... σελ. 159 68. Περισσότερα για το θέμα «Δημοκρατικός χαρακτήρ Ορθοδοξίας, βλέπε είς Ν.Θ. Μπουγάτσου, Η Δημοκρατική Εκκλησία και η ένωσις των Εκκλησιών, Αθήναι 1964 69. Πηδάλιον, εκδ. Αστέρος, Αθήναι 1976, σελ. 36 70. Πλήρη ανάπτυξι του θέματος βλέπε Ι. Ζηζιούλα, θέματα Εκκλησιολογίας, σελ. 69-80 71. Περιοδικό Πορευθέντες, τεύχος 10, Απρίλιος - Ιούνιος 1961, σελ. 23 72. Αποκ. 2,24 73. Παν. Μπρατσιώτου, Η αποκάλυψις του Ιωάννου, Αθήναι 1950, σελ. 99
ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ
|
ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. ΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ -αυστηρώς ακατάλληλο για ελληνόφοβους και αχρίστους. Για του Χριστού την πίστη την Αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία. ΠΑΛΙ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΚΑΙΡΟΥΣ ΠΑΛΙ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΘΑΝΑΙ - ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ
Κυριακή 1 Μαρτίου 2015
Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Α΄. Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟ ΘΕΟ
Το πρώτο γνώρισμα της Ορθοδοξίας, το πρώτο βασικό χαρακτηριστικό της είναι η πίστη στο Θεό.Ποιο Θεό όμως; Το θεό του Ισλάμ, το θεό του Ισραήλ, το θεό των Μασόνων, το θεό των διαφόρων θρησκειών, το θεό όπως τον φαντάζεται ο κάθε άνθρωπος και λέγει υπάρχει το θείο, υπάρχει κάτι, υπάρχει μια ανώτερη δύναμη; Όχι.
Ο Θεός της Ορθοδοξίας είναι ο Τριαδικός Θεός, ο αληθινός Θεός, ο μόνος που λυτρώνει τον άνθρωπο. Πατήρ-Υιός-Άγιο Πνεύμα. Και ο Υιός, ο ένας της Τριάδος, μας αποκαλύπτει η Γραφή και μας παραδίδει η ιστορία, ενσαρκώθηκε, προσέλαβε το ημέτερο φύραμα, το θεράπευσε και το ζωοποίησε εις τον αιώνα, αφού «το απρόσληπτον αθεράπευτον» λένε οι πατέρες της Εκκλησίας μας. Ο Υιός είναι ο Μεσσίας ή Χριστός, αυτός δηλαδή που έχει το χρίσμα και την αποστολή να ενανθρωπήσει, να καταστεί Θεάνθρωπος και να σώσει τον άνθρωπο. Είναι με την ενανθρώπησή του ο απόγονος της Εύας, που θα συντρίψει τον σατανά. Είναι, ως άνθρωπος, ο νέος Αδάμ, που με την υπακοή του θα ξαναδείξει το δρόμο της σωτηρίας προς τον άνθρωπο.
«Και ουκ έστιν εν άλλω ουδενί η σωτηρία· ουδέ γαρ όνομα έστιν έτερον υπό τον ουρανόν το δεδομένον εν ανθρώποις εν ω δει σωθήναι ημάς» (Πραξ.4,12) μας αποκαλύπτει ο θεόπνευστος απόστολος Πέτρος. Κανείς άλλος εκτός του Χριστού δεν μπορεί να οδηγήσει στη θεογνωσία, στην αληθινή ένωση του ανθρώπου με το Θεό, του κτιστού μετά του Ακτίστου.
Καμμία λοιπόν σχέση δεν έχει ο Θεός της Ορθοδοξίας με το θεό των άλλων θρησκειών, ακόμη και αυτών των μονοθεϊστικών. Κανένα κοινό σημείο, κανένα σημείο επαφής. Οι άλλες θρησκείες αρνούνται την Τριαδικότητα του Θεού, την ενανθρώπηση του Υιού, το Θεανθρώπινο πρόσωπο του Σωτήρος μας. Ματαιοπονούν όσοι κάνουν συνέδρια με τις άλλες μονοθεϊστικές και άλλες θρησκείες. Τα είδωλα των εθνών και των διαφόρων ανθρώπων είναι δαιμόνια σύμφωνα με τη Γραφή ή δημιουργήματα του πεπτωκότος ανθρώπου.
Η πίστη η αληθινή είναι αποκάλυψη του αληθινού Θεού στον άνθρωπο και όχι ανακάλυψη του πεπτωκότος ανθρώπου. Ο ίδιος ο Θεός αποκάλυψε τον εαυτό του και το θέλημά του μέσω των εμφανίσεών του σε εκλεκτούς ανθρώπους και μέσω των θείων Γραφών. Ήταν αδύνατο ο άνθρωπος ν’ ανακαλύψει το Θεό· ν’ ανακαλύψει το κτίσμα τον Κτίστη του. Τώρα οι άνθρωποι, που δεν δέχθηκαν την αποκάλυψη του Θεού, ούτε τους απεσταλμένους του, ούτε τις Γραφές του, δημιούργησαν τις διάφορες θρησκείες. Τι σχέση μπορεί να έχει η πίστη μας μ’ αυτές;
Λοιπόν ο Θεός παρέδωσε την αλήθεια του στους ανθρώπους και αυτή η παράδοση είναι ορθή δόξα περί του Θεού. «Οι προφήται ως είδον, οι απόστολοι ως εδίδαξαν, η Εκκλησία ως παρέλαβεν…» λέγει το Συνοδικό της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Γι’ αυτό Ορθοδοξία και Παράδοση αλληλοπεριχωρούνται και αλληλοεξαρτώνται. Ορθοδοξία είναι η Εκκλησία της Παραδόσεως. Έτσι η παράδοση είναι το βασικό και πρωταρχικό και θεμελιώδες γνώρισμα της Ορθοδοξίας.
Β΄. Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Ορθοδοξία είναι η αρχική παράδοση. Ορθοδοξία θα πη ορθόδοξη πίστη. Αυτή όμως η ορθή πίστη παρεδόθη, όπως προαναφέραμε, από το Θεό στους προφήτες και τους αποστόλους. Λέγει χαρακτηριστικά ο Παύλος· «Εγώ παρέλαβον από του Κυρίου ό και παρέδωκα υμίν» (Α΄ Κορ.11,23). Και άλλού πάλι λέγει «παρέδωκα γαρ υμίν εν πρώτοις ό και παρέλαβον» (Α΄ Κορ.15,3). Και μετά οι απόστολοι την «άπαξ παραδοθείσαν πίστιν» (Ιουδ. 3) όπως την ονομάζει ο Ιούδας ο αδελφόθεος, την παρέδωσαν στους μαθητές τους.
Έτσι ο Λουκάς στο προοίμιο του ευαγγελίου του λέγει ότι φροντίδα αυτών που γράφουν τα ευαγγέλια ήταν να γράφουν «καθώς παρέδοσαν υμίν οι απ’ αρχής αυτόπται και υπηρέται γενόμενοι του λόγου» (Λκ. 1,2). Και οι μαθητές στους αποστολικούς πατέρες κ.ο.κ. Γι’ αυτό ο Μ. Αθανάσιος προσδιορίζει ως ορθή πίστη, «ήν μεν Κύριος έδωκεν, οι δε απόστολοι εκήρυξαν, και οι πατέρες εφύλαξαν»1. Έτσι αυτός που μένει πιστός στην παράδοση παραμένει εντός της Ορθοδοξίας· αυτός όμως που απομακρύνεται από την παράδοση καθίσταται αυτόχρημα αιρετικός. Ο Πέτρος γράφει ότι το θανάσιμο παράπτωμα των αιρετικών ήταν ότι απομακρύνθηκαν «εκ της παραδοθείσης αυτοίς αγίας εντολής» (Α΄ Πετρ. 2,21).
Ορθόδοξο, λοιπόν, αυτό που παραδόθηκε αρχικά άπαξ δια παντός. Οι μετέπειτα αιώνες δεν προσέθεσαν τίποτα στην αρχική πίστι της Εκκλησίας. Αύτη υπήρξε αυτάρκης εξ αρχής. Τέλεια και αιώνια. Κι αυτές οι οικουμενικές σύνοδοι και οι μεγάλοι πατέρες δεν δημιούργησαν, αλλ’ ερμήνευσαν την ιερά παράδοση.
Γι’ αυτό στο περίφημο Συνοδικό2 της Ζ΄ οικουμενικής συνόδου διαβάζουμε· «Οι προφήται ως είδον, οι απόστολοι ως εδίδαξαν, η Εκκλησία ως παρέλαβεν…». Στον δε «όρον της πίστεως»3 της ίδιας συνόδου οι πατέρες προσδιορίζουν το έργο της Ζ΄ Οικ. Συνόδου ως εξής· «… Όπως η ένθεος παράδοσις της Καθολικής Εκκλησίας κοινή ψήφω απελάβη το κύρος. Μετά πάσης τοίνων ακριβείας ερευνήσαντές τε και διασκεψάμενοι, και τω σκοπώ της αληθείας ακολουθήσαντες, ουδέν αφαιρούμεν, ουδέν προστίθεμεν, αλλά πάντα τα της Καθολικής Εκκλησίας αμείωτα διαφυλάττομεν…». Επίσης στην δ΄ συνεδρίαση της ιδίας συνόδου διατυπούνται τα εξής· «Ημείς δε κατά πάντα των αυτών Θεοφόρων πατέρων υμών τα δόγματα και πράγματα κρατούντες, κηρύσσομεν εν ενί στόματι και μια καρδιά μηδέν προστιθέντες, μηδέν αφαιρούντες των εξ αυτών παραδοθέντων ημίν· αλλά τούτοις βεβαιούμεθα τούτοις στηριζόμεθα· ούτως ομολογούμεν, ούτως διδάσκομεν καθώς αι άγιαι και οικουμενικαί εξ σύνοδοι ώρισαν και εβεβαίωσαν»4. Και η υμνογραφία της εορτής συμπληρώνει: «θεσμούς Εκκλησίας πατρικούς διαφυλάττοντες, εικόνας γράφομεν και ασπαζόμεθα στόμασι και καρδία και θελήματι…»5.
Οι παπικοί στο διάβα των αιώνων προσέθεσαν νέα δόγματα όπως του παπικού πρωτείου και αλαθήτου, του Filioque, της ασπίλου συλλήψεως της Θεοτόκου, τα οποία δεν έχουν κανένα έρεισμα στην αρχαία παράδοση.
Οι προτεστάντες μη δεχόμενοι καμμία ανωτέρα αυθεντία εκτός από τον ορθό λόγο, έφθασαν ν’ αρνηθούν αρχαία δόγματα όπως της αειπαρθενίας της Θεοτόκου και μερικοί θεολόγοι τους καταντήσαν να κηρύττουν το ψευδές δήθεν της αναστάσεως του Χριστού ή ακόμη και το θάνατο του Θεού.
Ενώ η ορθοδοξία καυχάται ότι κράτησε αμετάβλητο το δόγμα. Όχι μόνο δεν έχει complex απέναντι στον ορθολογισμό, αλλ’ αντιθέτως σεμνύνεται γιατί η πίστη της αναπληρώνει το χώρο εκείνο στον οποίο ο ορθός λόγος δεν μπορεί να εισχωρήσει. Η πίστη της αγγίζει τα μυστήρια και τα θαυμάσια του Θεού που δεν μπορεί η ανθρώπινη γνώση να πλησιάσει. Αυτά «εσφράγισται τοις ερευνώσι· πεφανέρωται δε τα θαύματα τοις προσκυνούσιν εν πίστει το μυστήριον»6.
Αυτή τη στάση κρατώντας η Ορθοδοξία είναι κολλημένη σαν στρείδι πάνω στην «άπαξ παραδοθείσαν τοίς αγίοις πίστιν». Λέγει ξένος θεολόγος· «Εάν επιθυμούμε να βρούμε δογματική πίστη και συντηρητική παράδοση στην πιο τέλεια έκφραση, οφείλουμε να μεταβούμε όχι στην εκκλησία που αυτοκαλείται καθολική χωρίς να είναι, αλλ’ στην Εκκλησία που θα προτιμούσε να πεθάνει μάλλον, παρά να υποχωρήσει ποτέ, ακόμη και στο ελάχιστο σημείο που παράλαβε από τη Γραφή και τις συνόδους7.
Και συμπληρώνει ο πολυγραφώτατος και γλαφυρώτατος πρωτοπρεσβύτερος Κ. Καλλίνικος στο γνωστό του ύφος· «Επιθυμείτε να ενοήσετε την στοργήν, μεθ’ ής είνε προσκεκολλημένη αύτη είς την άπαξ παραδοθείσαν τοίς αγίοις πίστιν; Ο Τούρκος έκρουσε τας πύλας της βασιλίδος των πόλεων. Ο Πάπας αγέρωχος προσεκάλει από την Δύσιν είς υποταγήν τους ημετέρους. Ας συλλειτουργηθούν Λατίνοι και Ανατολικοί εν τη αγία Σοφία, ας μνημονευθή ο Πάπας ως υπέρτατος ποντίφηξ και απόλυτος του Χριστού βικάριος, ας γείνουν δεκταί υπό της Ανατολής, όλαι αι καινοτομίαι της καταστρηνιασάσης Ρώμης, και τότε ο Πάπας θα συγκατανεύση να πέμψη στρατιωτικήν βοήθειαν, διά να μη υποδουλωθή από την ημισέληνον ο Σταυρός. Αλλά τι πανταχόθεν των ρυμών της λιποψυχούσης πόλεως ακούεται; «Κρειττότερον φακιόλιον τουρκικόν παρά τιάρα λατινική».Τόσον απηχθάνοντο οι προπάτορές μας την νόθευσιν της Ορθοδοξίας ως και του Τουρκικού ζυγού απαισιωτέραν!»8.
Γ΄. Η ΥΠΑΚΟΗ ΣΤΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟ ΘΕΟ
Γνώρισμα λοιπόν της Ορθοδοξίας ο αληθινός Θεός, ο μόνος Θεός. Αλλά δεν αρκεί η θεωρητική μόνο παραδοχή και πίστη σ’ αυτόν, «αφού και τα δαιμόνια πιστεύουσιν και φρίσσουσιν» (Ιακ. 2,19), αλλά χρειάζεται και η υποταγή στο θέλημά του, στο φρόνημά του, σ’ ό,τι αυτός αποκαλύπτει στον άνθρωπο. Θα δούμε σε τι συνίσταται το θέλημα του Θεού σε τρεις ενότητες.
α΄. Δεν είναι «εθελοθρησκεία».
Ο απόστολος Παύλος μας μιλά για κάποιους ανθρώπους, που έχουν μία εντελώς προσωπική θρησκεία, την εθελοθρησκεία (Κολ. 2,23). Είναι η θρησκεία του θελήματός τους, του πιστεύω τους, των προσωπικών δοξασιών τους και παθών τους. Αυτή η θρησκεία είναι τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος. Ο Αδάμ και η Εύα σ’ αυτή τη θρησκεία πίστευαν. Τους είπε ο Θεός· «Από όλα τα δένδρα του παραδείσου μπορείτε να φάτε. Από το δένδρο της γνώσεως όμως απαγορεύεται. Εάν φάτε να ξέρετε θα πεθάνετε». Τους έβαλε ένα γύμνασμα ο Θεός, για να τους εξασκήσει στην υπακοή, την εγκράτεια, την πίστη. Γιατί το έκανε αυτό, αφού προγνώριζε ότι θα ήταν η αιτία της πτώσεως τους; Λένε οι πατέρες της Εκκλησίας ότι, αν ο Θεός δεν έβαζε κάποια άσκηση στον άνθρωπο, αυτός θα σάπιζε· θα εξαχρειωνόταν. Δεν θα έφθανε στη θέωση. Συνεπώς ορθά έπραξε ο Θεός πού έθεσε την εντολή. Εκείνοι που δεν έπραξαν σωστά ήταν οι πρωτόπλαστοι, ο Αδάμ και η Εύα. Να λοιπόν η αξία της υπακοής στο θέλημα του αληθινού Θεού. Να τι ζητά ο αληθινός Θεός από εμάς.
Μετά την πτώση, ο Θεός, θέλοντας να χτυπήσει το φαινόμενο της εθελοθρησκείας -τη τάση δηλαδή του ανθρώπου να νομίζει ότι θα βρει την ευτυχία μόνος του, κάνοντας του κεφαλιού του-, τους εξορίζει από τον παράδεισο, τους αφήνει να γευθούν το θάνατο και το ποικίλο φυσικό κακό και θέτει αμέτρητες εντολές, ζητώντας πολύ περισσότερη υπακοή. Το κάνει αυτό για ν’ αντιληφθούμε·
1. Ότι πρέπει να δρούμε θεοκεντρικά και όχι ανθρωποκεντρικά.
2. Για να εκτιμήσουμε τι μεγάλος θησαυρός είναι η θέωση, η κατά Θεό και αιώνια ευτυχία, την οποία δεν προσέξαμε καθόλου, όταν βρισκόμασταν στον παράδεισο.
3. Ότι τώρα, μετά την έξοδο από τον παράδεισο, χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη άσκηση, για να μη σαπίσει εντελώς και αιωνίως ο άνθρωπος από την αμαρτία.
Οι εντολές λοιπόν είναι ό,τι το πιο σπουδαίο και πολύτιμο για τον άνθρωπο. Είναι ό,τι οι φτερούγες για τα πουλιά, το έρμα για τα πλοία, οι σιδηροτροχιές για τα τρένα, τα φανάρια της τροχαίας για την κυκλοφορία. Χρειάζονται και για να ξανακερδίσουμε τον χαμένο παράδεισο, αλλά και για να μη γίνει η επίγεια ζωή μας πέρα για πέρα κόλαση. Αν σήμερα οι κοινωνία μας κοντεύει να διαλυθεί εντελώς, είναι, διότι επικρατεί η άποψη για μια εντελώς άναρχη προσωπική ελευθερία. Για μια ασυδοσία, θα λέγαμε, χωρίς κανένα φραγμό, όπου ο καθένας κάνει ό,τι του κατέβει.
Το πόσο σπουδαίες είναι οι εντολές και πόσο μεγάλο πράγμα η υπακοή σ’ αυτές, φαίνεται στο ότι ο Θεός την υπακοή στις εντολές του τη θεωρεί ως τη μεγαλύτερη και ανώτερη θυσία προς αυτόν. Ως το καλύτερο είδος λατρείας.
* * *
Δυστυχώς το φαινόμενο της «εθελοθρησκείας» παρατηρείται και σε πολλούς Χριστιανούς.
Τους ακούς να λένε·
«Εγώ δεν πάω στην Εκκλησία, αλλά πάω και ανάβω το κεράκι μου σ’ ένα εκκλησάκι»· ή «περνώ ανάβω το κερί μου και φεύγω».
«Εκκλησιάζομαι αλλά δεν κοινωνώ».
«Δεν χρειάζεται να εξομολογηθώ. Θα τα πω στην εικόνα».
«Για μένα δεν έχει καμμιά αξία η νηστεία. Το φαγητό δεν είναι αμαρτία».
«Είναι θέμα δικό μου αν θα κάνω πολιτικό ή θρησκευτικό γάμο».
Και άλλα παρόμοια που καταργούν ό,τι πιο πολύτιμο έχει η Ορθοδοξία.
Κι όμως ο Θεός απαιτεί απόλυτη και τυφλή υποταγή σε όλα.
1. Ζητά να του αφιερώσουμε τους πιο ωραίους και ακατηγόρητους πόθους μας.
Ας θυμηθούμε τη θυσία του Αβραάμ όπου ο Θεός ζητά να του θυσιάσει ό,τι πιο πολύτιμο είχε. Το μονογενή του υιό, που τον απόκτησε μετά από 25 χρόνια προσευχής και αναμονής!
2. Απαιτεί υπακοή στις οδηγίες του και στις οδηγίες των ανθρώπων του, άσχετα αν λογικά εμείς θεωρούμε κάτι άλλο ως σωστό.
Ας θυμηθούμε τον Μωυσή, που τον εξέλεξε για αρχηγό του Ισραήλ, ενώ ήταν ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος (Εξ. 4,10).
Ας θυμηθούμε τον Σύρο αρχιστράτηγο Ναιμάν που ήταν λεπρός και ο Ελισαίος του ζήτησε να λουσθεί επτά φορές στον Ιορδάνη για να θεραπευθεί, ενώ η Συρία είχε τα ποτάμια Αβανά και Φαρφάρ, που ήταν μεγαλύτερα και πιο σπουδαία (Δ΄ Βασ. Ε΄ κεφ.).
3. Λέγει· χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα.
Αν δεν φυλάξει ο Κύριος τη πόλη μάταια αγρυπνούν οι φύλακες. Αν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο μάταια κοπιάζουν αυτοί που οικοδομούν. Όλα που θέλετε να τα πραγματοποιήσετε στη ζωή σας θα τα κάνετε με την ευλογία μου και την βοήθειά μου. Μη ξανακάνετε το λάθος του Αδάμ και της Εύας, που θέλησαν να ευτυχίσουν και να φθάσουν στη θέωση μόνοι τους.
Θέλετε π.χ. να παντρευτείτε; Τότε θα έρθετε στην Εκκλησία, να πάρετε την ευλογία μου και να ζητήσετε τη συνδρομή μου, για να πετύχετε στο δύσκολο άθλημα της δια βίου εγγάμου συμβιώσεως.Είναι άθλημα ο γάμος, για να γίνετε άγιοι. Δεν είναι για να ικανοποιήσουμε απλώς το γενετήσιο ένστικτο· δεν είναι μόνο για ν’ αποκτήσουμε απογόνους· δεν είναι απλώς για να έχουμε παρέα. Είναι ένα μαρτύριο, μη φοβηθείτε τη λέξη, μέσα από το οποίο φθάνετε στο Θαβώρ. Ας θυμηθούμε την εικόνα της μεταμορφώσεως. Ο Χριστός βρίσκεται ανάμεσα στον Μωυσή που είναι έγγαμος και τον Ηλία που είναι άγαμος. Και οι δύο υπήρξαν θεόπτες, θαυματουργοί, μεγάλοι νηστευτές, άνθρωποι του Θεού με όλη τη σημασία της λέξεως. Να τι είναι η αγαμία και ο γάμος εν Χριστώ. Είναι δύο δρόμοι που οδηγούν στο Θαβώρ. Γι’ αυτό ο Χριστιανός δεν μπορεί να καταφεύγει στον πολιτικό γάμο ή στον συμβολαιογραφικό, που πάει να θεσπισθεί τελευταία. Αυτά είναι ανθρωποκεντρικά τερτίπια, γι’ αυτούς που δεν έχουν καμμία σχέση με την Εκκλησία. Αν προχωρήσετε σε πολιτικό ή συμβολαιογραφικό γάμο τότε δεν μπορείτε να μετέχετε του μυστηρίου της Εκκλησίας, τη θεία κοινωνία.
Θέλετε να έχετε ενότητα και ομόνοια; Δεν θα τη βρείτε μέσα στην παγκοσμιοποίηση, που επιδιώκουν τα διεθνή συμφέροντα, ούτε στη σχετικοποίηση και στο μινιμαλισμό του δόγματος που επιδιώκει ο οικουμενισμός. Η ενότητα είναι δώρο του Αγίου Πνεύματος (πρβλ Γαλ. 5,22), δώρο της ορθοδοξίας και της ορθοπραξίας των πιστών. Δεν είναι κάτι το ανθρωποκεντρικό αλλά κάτι απόλυτα θεοκεντρικό. Αληθινός δε Θεός είναι ένας και όχι πολλοί· και αληθινή πίστη είναι μία ενώ οι άλλες είναι ψεύτικες.
Φωνάζετε για ισότητα και αδελφωσύνη και για να το πετύχετε μιλάτε όλο για τα δικαιώματά σας και προσπαθείτε με κάθε μέσο, ακόμη και το πιο απάνθρωπο και τρομοκρατικό, να τα ικανοποιήσετε. Και ξεχνάτε, ότι για να έχουμε αδελφωσύνη, πρέπει να υποβαθμίζουμε και να σχετικοποιούμε τα δικαιώματά μας, διότι η αγάπη «ου ζητεί τα εαυτής». Έπειτα η Γραφή μας λέγει· «Ευλογητός ει Κύριε δίδαξόν με τα δικαιώματά σου» και όχι τα δικαιώματά μου. Τις μέρες που γιορτάζει η Εκκλησία μας τη μνήμη του αγίου Διονυσίου Αιγίνης (17 Δεκεμβρίου), ο οποίος συγχώρησε, έκρυψε και φυγάδευσε το φονιά του αδελφού του, εμείς κοντέψαμε (το 2008) να καταστρέψουμε ολόκληρη την πατρίδα μας για τον άδικο φόνο ενός νεαρού παιδιού. Και, ενώ είμαστε Χριστιανοί και υποσχεθήκαμε στο βάπτισμα ότι συντασσόμαστε με τον Χριστό, δεν συγχωρούμε τους εχθρούς μας όπως Εκείνος.
β΄. Η ορθή λατρεία.
Ρώτησε κάποτε ο Νικόλαος Λούβαρις (1885-1961), καθηγητής της θεολογίας στο πανεπιστήμιο Αθηνών και υπουργός παιδείας (1936 και 1943-1944), ένα μοναχό αγιορείτη -τον Αβακούμ τον ανυπόδητο- ο οποίος ήξερε όλη την αγία Γραφή απέξω, που η Βίβλος μιλά για πρώτη φορά για την ορθοδοξία και φυσικά για την ορθοπραξία. Και ο Αβακούμ τον απάντησε· «στη θυσία του Κάιν, όταν ο Θεός του λέγει «εάν δεν προσφέρεις ορθά στο Θεό τότε αμαρτάνεις» (Γεν. 4,7).
Από την πρώτη στιγμή, λοιπόν, της ανθρώπινης μεταπτωτικής ιστορίας εμφανίζεται το νόημα της λέξεως ορθοδοξία. Συνδέεται με την λατρεία του ανθρώπου. Εάν δεν προσφέρεις σωστά τα δώρα σου, εάν δεν έχεις ορθή λατρεία όπως τη θέλει ο Θεός, δεν σε δέχεται ο Θεός και σένα και τη λατρεία σου. Ο Θεός ζητά να του δώσουμε όλη τη καρδιά μας, τη σκέψη μας, τη θέλησή μας. Δεν αρκείται στο κεράκι μας και στη τυχόν επίσκεψη σε εκκλησάκι. Ο Θεός ζητά συμμετοχή στο κύριο μυστήριο της Εκκλησίας, στη Θεία Κοινωνία. Αν δε το κάνουμε αυτό δεν σωζόμαστε.
Ο Θεός προσέχει και ζητά πλήρη συμμόρφωση ακόμη και σε λεπτομέρειες της λατρείας.Στην Παλαιά Διαθήκη καθορίζει τη συνταγή που θα κάνουν το μύρο και το θυμίαμα (Εξ. 30,22-38). Απαιτεί πλήρη συμμόρφωση με τις οδηγίες του και απαγορεύει να χρησιμοποιήσουν οι Ιουδαίοι το μύρο αυτό και το θυμίαμα για προσωπική τους χρήση.
Να η σημασία του ορθού δόγματος και της ορθής λατρείας. Να, το ότι όλες θρησκείες δεν οδηγούν στο Θεό ούτε ότι ο Θεός δέχεται τη λατρεία όλων των θρησκειών. Κι αυτό, διότι οι άλλες θρησκείες είναι επινοήσεις του ανθρώπου, κατά τα γούστα του και τα καπρίτσια του· κατά τις φαντασίες του ή τις δαιμονικές επιδράσεις που υφίσταται.
Υπήρχαν έτσι οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων που έτρωγαν, έπιναν, παντρευόταν, εξαπατούσαν ο ένας τον άλλον, τσακωνόταν, μοίχευαν, ζηλοτυπούσαν και γενικά είχαν όλα τα πάθη των ανθρώπων και ήταν κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή τους.
Υπήρχαν οι ανθρωποθυσίες, οι οποίες διασώζονται και σήμερα στη σατανολατρεία και αποτελούν καθαρά δαιμονική επίδραση. Όλα αυτά αντί να εξυψώνουν τον άνθρωπο τον εξαθλίωναν και τον αποκτηνώνανε όλο και περισσότερο. Συνεπώς, όλα αυτά που λέγονται στις μέρες μας περί ορθότητας και αποδοχής όλων των θρησκειών a priori είναι ατόπημα και δεν προσφέρει τίποτα στην πρόοδο του πολιτισμού μας και της ευημερίας μας.
γ΄. Η ορθή ζωή.
Ορθοδοξία λοιπόν η ορθή λατρεία του αληθινού Θεού αλλά και η ορθή ζωή, ή πνευματική ζωή όπως λένε οι πατέρες. Είναι αλληλένδετα και αλληλοπεριχωρούμενα αυτά τα δύο. Αν τα χωρίσεις και κρατήσεις μόνο το ένα, τότε οδηγείσαι στην αίρεση και ο Θεός σε απορρίπτει.
«Ίδε αληθώς Ισραηλίτης, εν ω δόλος ουκ έστι» (Ιω. 1,48) είπε ο Χριστός για τον Ναθαναήλ. Δηλαδή αληθινός και σωστός Ισραηλίτης δεν είναι μόνο αυτός που πιστεύει κατά τον Μωυσή και τους προφήτες, αλλά κι αυτός που δεν έχει δόλο. Αυτός που είναι άκακος, απονήρευτος, αγαθός και χαριτωμένος. Μόνο αυτός μπορεί να έχει εμπειρία του αληθινού Θεού.
Λέγει ο Ησαΐας· «Ακούστε το λόγο του Κυρίου οι άρχοντες των Σοδόμων· προσέξτε το νόμο του Θεού ο λαός της Γομμόρας. Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι γεμάτος από τα ολοκαυτώματα κριαριών και δεν θέλω το λίπος των αρνιών ούτε το αίμα των ταύρων και των τράγων. Ούτε θέλω να έρχεσθε και να με βλέπετε. Ποιος σας ζήτησε τέτοια πράγματα; Δεν θα σας επιτρέψω να έρχεσθε στο ναό μου. Μάταιο είναι να μου προσφέρετε, για τον τύπο μόνο, θυσία σεμιγδαλιού· σιχαίνομαι δε το θυμίαμά σας. Δεν θα ανεχθώ πλέον τις πρωτομηνιές σας, ούτε τα Σάββατά σας, ούτε τις άλλες γιορτές σας. Τις νηστείες σας και τις αργίες σας και τις πρωτομηνιές σας και τις εορτές σας τα μισεί η ψυχή μου. Σας μπούχτισα· δεν θ’ ανεχθώ πλέον τις αμαρτίες σας. Όταν σηκώνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα πάρω τα μάτια μου από σας και εάν πληθύνετε την προσευχή σας δεν πρόκειται να σας ακούσω· διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα από αίμα (Ησ. 1, 10-15).
Ας θυμηθούμε και τον Φαρισαίο της γνωστής περικοπής που κι αυτός προσεύχεται στο Θεό μέσα στο ναό των Ιεροσολύμων και αντί να δικαιωθεί και να ευλογηθεί κατακρίνεται και πάει στη κόλαση, γιατί ακριβώς δεν κάνει τη σωστή προσευχή, δεν έχει επίγνωση της αδυναμίας του και είναι γεμάτος εμπάθεια απέναντι στον τελώνη. Αντί να υμνεί το Θεό και να ζητά το έλεος του γι’ αυτόν και για όλους τους ανθρώπους, ακόμη και για τον τελώνη που παρευρίσκεται εκεί, αυτός υμνεί τον εαυτό του, κομπάζει, και επιτίθεται με κακία και περιφρόνηση προς τον τελώνη. Ο τελώνης, χωρίς ν’ αγανακτήσει για τη συμπεριφορά του Φαρισαίου, με υπομονή και ταπείνωση δέεται να τον λυπηθεί ο Θεός. Και ο Θεός δικαιώνει τον αμαρτωλό τελώνη και καταδικάζει τον ενάρετο Φαρισαίο. Να τι σημαίνει ορθό δόγμα αλλά και ορθή ζωή· ορθοδοξία και ορθοπραξία.
δ΄. Η ορθή θεραπεία.
Η Ορθοδοξία επίσης είναι η σωστή θεραπεία. Ο άνθρωπος, λόγω των αμαρτιών των προγόνων του και των προσωπικών του αμαρτιών, είναι άρρωστος. Η Ορθοδοξία του αποκαλύπτει την αρρώστια του και του υποδεικνύει θεραπεία. Είναι ιατρείο η Εκκλησία· δεν διώχνει κανένα, δεν μισεί κανένα, αλλά αποκαλύπτει τα νοσήματα που μας κατατρύχουν και μας δίνει τα φάρμακα.
Τελευταία όμως, ο άνθρωπος, αντί να αξιολογεί τα πάντα με βάση το λόγο του Θεού, εν ονόματι της ελευθερίας και εν ονόματι δήθεν της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της καταργήσεως των περιθωριοποιήσεων, αρχίζει να θεωρεί ως υγεία ότι είναι αρρώστια και θέλει να το προβάλλει ως κάτι το κοινωνικά, πολιτικά και λογικά ορθό. Κι όποιος δεν συμφωνεί μ’ αυτές τις ιδέες θεωρείται ρατσιστής.
Έτσι ζητούν κάποιοι να μη θεωρεί κανείς ότι η ομοφυλοφιλία, π.χ., δεν είναι κάτι το μη σωστό· αντίθετα πιστεύουν ότι είναι μία προσωπική επιλογή και ιδιαιτερότητα και οφείλει το κράτος να προχωρήσει στη νομοθέτηση του «γάμου» των ομοφυλοφίλων και τη δυνατότητα υιοθεσίας παιδιών απ’ αυτούς. Οι πολιτικοί, δια λόγους λαϊκισμού και ψηφοθηρίας, το θεωρούν πολιτικά ορθό το αίτημα και αρχίζουν να το στηρίζουν, για να γίνει και κοινωνικά αποδεκτό. Αυτό όμως είναι τόσο παράλογο όσο αν το κράτος έδινε πιστοποιητικό υγείας σ’ ένα καρκινοπαθή ή σ’ ένα που πάσχει από ανίατη νόσο. Αν συνεχίσει αυτή η μόδα το κράτος πρέπει να θεωρήσει σωστό τη νεκροφιλία, την παιδοφιλία, την αιμομιξία, την κλεπτομανία, τη χρήση ναρκωτικών κ.ο.κ.
Επιτέλους ας συνέλθουμε. Ας δούμε τα θέματα αυτά με νηφαλιότητα αλλά και ευθύνη. Με σύνεση αλλά και ορθότητα. Ας πούμε με παρρησία, χωρίς φόβο ή πάθος, αλλά με «ήρεμο θάρρος» τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη.
Δ΄. Η ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ, Η ΑΥΤΟΜΕΜΨΙΑ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΝΟΙΑ.
Γνωρίζοντας τα χαρακτηριστικά της Ορθοδοξίας μας, θα πρέπει ν’ αναρωτηθούμε, εμείς οι σημερινοί απόγονοι και διάδοχοι των προ ημών αγίων και μαρτυρικών πατέρων και αδελφών μας, αν τα βιώνουμε, αν τα τηρούμε, και αν έχουμε την μέχρι θανάτου και μαρτυρίου απόφαση να υπερασπισθούμε το θησαυρό της Ορθοδοξίας μας.
Είναι εύκολο να εκφωνούμε πανηγυρικούς και να διοργανώνουμε εορταστικές εκδηλώσεις για την Ορθοδοξία, όσοι δεν απορροφηθήκαμε ακόμη στη χοάνη του οικουμενισμού και του συγκρητισμού. Είναι εύκολο να τιμούμε και να γεραίρουμε αγίους όπως ο Μάξιμος ο ομολογητής, ο Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο Μάρκος Εφέσου ο Ευγενικός, που αγωνίσθηκαν -σκληρά και επώδυνα γι’ αυτούς- εναντίον των αιρετικών, αλλά και εναντίον των εκκλησιαστικών προϊσταμένων τους, που ήταν αλληλέγγυοι ή χλιαροί έναντι των αιρετικών, φθάνοντας μέχρι και διακοπής του μνημοσύνου τους, χωρίς εμείς ν’ αγωνιζόμαστε και να διαμαρτυρόμαστε αναλόγως. Δεν μας στοιχίζει τίποτα το να διακηρύττουμε έτσι ακίνδυνα και ανώδυνα, εν πλήρη ανέσει και ησυχία και ασφαλεία, την ορθόδοξη πίστη μας.
Είναι όμως δύσκολο και μαρτυρικό να έχουμε και ορθοπραξία· να έχουμε ανένδοτο και ασταμάτητο αγώνα εναντίον αυτών που προδίδουν την Ορθοδοξία· να έχουμε απόλυτη υπακοή στο θέλημα του αληθινού Θεού· να συντασσόμαστε συνεχώς με το Χριστό και ν’ αποτασσόμαστε συνεχώς από το σατανά· να μη λησμονούμε το ασκητικό και εσχατολογικό ιδεώδες της ορθόδοξης Εκκλησίας μας· να έχουμε ιεραποστολική ανησυχία και να ενισχύουμε, και εκ του υστερήματός μας ακόμη, την εσωτερική και εξωτερική ιεραποστολή· να ποθούμε το μαρτύριο χάριν της Ορθοδοξίας μας.
Αυτά όλα ας τα σκεπτόμαστε συνεχώς· ας κάνουμε συνεχή έλεγχο αν τα βιώνουμε, ή αν αγωνιζόμαστε σκληρά και με θυσίες να τα πετύχουμε. Η αυτοκριτική, η αυτομεμψία, και η μετάνοια, για τις ελλείψεις μας και τις αδυναμίες μας, ας είναι η καθημερινή μας σπουδή και ενασχόληση.
1. Μ. Αθανασίου έργα, Ε.Π.Ε. 4,164
2. Τριώδιο, εκδ. «Φως», σελ. 157 3. Ι. Καρμίρη, Τα δογματικά και συμβολικά μνημεία της Ορθ. Καθ. Εκκλησίας, τόμος 1, Αθήναι 19602, σελ. 239 4. Ενθ. ανωτ. σελ. 242 5. α΄ τροπάριον της η΄ ωδής του όρθρου της εορτής 6. α΄ στιχηρό των αίνων, ήχος πλάγιος α΄. 7. Α. Ρ. Stanley, παρά Κ. Καλλινίκου, Τα θεμέλια της πίστεως, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσ/νίκη 1976, σσ. 330 – 331.8. Ενθ. αν. σσ. 326-327.
ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ
|
Α΄ Κυριακή των Νηστειών - της Ορθοδοξίας
| Ημερομηνία εορτής: | 01/03/2015 |  |
| Τύπος εορτής: | Με βάση το Πάσχα. Εορτάζει 42 ημέρες πριν το Άγιο Πάσχα. | |
| Άγιοι που εορτάζουν: Α΄ Κυριακη Των Νηστειων - Της Ορθοδοξιας | ||
Βιογραφία
Η αγία αυτή ημέρα είναι ξεχωριστή, διότι παρά το κατανυκτικό κλίμα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εορτάζει λαμπρά η Ορθοδοξία μας, η αληθινή Εκκλησία του Χριστού. Ποιούμε ανάμνηση του κορυφαίου γεγονότος της εκκλησιαστικής μας ιστορίας, της αναστηλώσεως των ιερών εικόνων, το οποίο επισυνέβη το 843 μ.Χ. στο Βυζάντιο, χάρις στην αποφασιστική συμβολή της βασιλίσσης και μετέπειτα αγίας Θεοδώρας, συζύγου του αυτοκράτορα Θεοφίλου (840 - 843 μ.Χ.). Αναφερόμαστε στη μεγάλη εικονομαχική έριδα, η οποία συντάραξε κυριολεκτικά την Εκκλησία μας για περισσότερα από εκατό χρόνια. Το 726 μ.Χ. ο αυτοκράτωρ Λέων ο Γ' ο Ίσαυρος (717 - 741 μ.Χ.) αποφάσισε να επιφέρει στο κράτος ριζικές μεταρρυθμίσεις. Μια από αυτές ήταν η απαγόρευση προσκύνησης των ιερών εικόνων, επειδή, παίρνοντας αφορμή από ορισμένα ακραία φαινόμενα εικονολατρίας, πίστευε πως η χριστιανική πίστη παρέκλινε στην ειδωλολατρία. Στην ουσία όμως εξέφραζε δικές του ανεικονικές απόψεις, οι οποίες ήταν βαθύτατα επηρεασμένες από την ανεικονική ιουδαϊκή και ισλαμική πίστη. Η αναταραχή ήταν αφάνταστη. Η αυτοκρατορία χωρίστηκε σε δύο φοβερά αντιμαχόμενες ομάδες, τους εικονομάχους και τους εικονολάτρες. Οι διώξεις φοβερές. Μεγάλες πατερικές μορφές ανάλαβαν να υπερασπίσουν την ορθόδοξη πίστη. Στα 787 μ.Χ. συγκλήθηκε η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος, η οποία διατύπωσε με ακρίβεια την οφειλόμενη τιμή στις ιερές εικόνες. Σε αυτή επίσης διευκρινίστηκαν και άλλα δυσνόητα σημεία της χριστιανικής πίστεως, έτσι ώστε να έχουμε πλήρη αποκρυστάλλωση του ορθοδόξου δόγματος και να ομιλούμε για θρίαμβο της Ορθοδοξίας μας. Η εικόνα στην Ορθοδοξία μας δεν αποτελεί αντικείμενο λατρείας, αλλά λειτουργεί αποκλειστικά ως μέσον τιμής του εικονιζόμενου προσώπου. Ακόμα και ο Χριστός μπορεί να εικονισθεί, διότι έγινε άνθρωπος. Μάλιστα όποιος αρνείται τον εικονισμό του Χριστού αρνείται ουσιαστικά την ανθρώπινη φύση Του! Οι μεγάλοι Πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας, που αναδείχθηκαν μέσα από τη λαίλαπα της εικονομαχίας, διατύπωσαν το ορθόδοξο δόγμα με προσοχή και ευλάβεια. Η προσκύνηση της ιερής εικόνας του Χριστού και των άλλων ιερών προσώπων του Χριστιανισμού δεν είναι ειδωλολατρία, όπως κατηγορούνταν από τους εικονομάχους, διότι η τιμή δεν απευθύνεται στην ύλη, αλλά στο εικονιζόμενο πρόσωπο, καθότι «η της εικόνος τιμή επί το πρωτότυπον διαβαίνει» (Μ.Βασίλειος P . G . 32,149) και «Προσκυνούμεν δε ταις εικόσιν ου τη ύλη προσφέροντες την προσκύνησιν, αλλά δι΄αυτών τοις εν αυταίς εικονιζομένοις» (Ι. Δαμασκ. P . G .94 1356). Η ευλογία και η χάρη που λαμβάνει ο πιστός από την προσκύνηση των ιερών εικόνων δίνεται από το ζωντανό ιερό πρόσωπο και όχι από την ύλη της εικόνας. Η εικόνα έχει τεράστια ποιμαντική χρησιμότητα. Μια εικόνα, σύμφωνα με γλωσσική έκφραση, αξίζει περισσότερο από χίλιες λέξεις. Αυτό σημαίνει ότι μέσω της εκκλησιαστικής εικονογραφίας οι πιστοί βοηθούνται να αναχθούν στις υψηλές πνευματικές θεωρίες και στο θείον. Βεβαίως η ηρεμία δεν αποκαταστάθηκε, διότι εξακολουθούσαν να βασιλεύουν εικονομάχοι αυτοκράτορες. Στα 843 η ευσεβής αυτοκράτειρα Θεοδώρα, επίτροπος του ανήλικου γιου της Μιχαήλ του Γ΄, έθεσε τέρμα στην εικονομαχική έριδα και συνετέλεσε στο θρίαμβο της Ορθοδοξίας. Οι Πατέρες όρισαν να εορτάζεται ο θρίαμβος του ορθοδόξου δόγματος την πρώτη Κυριακή των Νηστειών για να δείξει στους πιστούς πως ο πνευματικός μας αγώνας θα πρέπει να συνδυάζεται με την ορθή πίστη για να είναι πραγματικά αποτελεσματικός. Νηστεία και ασκητική ζωή έχουν και άλλες αιρέσεις ή θρησκείες, και μάλιστα με πολύ αυστηρότερους κανόνες άσκησης. Όμως αυτό δε σημαίνει ότι μπορούν αυτοί οι άνθρωποι να σωθούν και να ενωθούν με το Θεό. Η σωτηρία είναι συνώνυμη με την αλήθεια, αντίθετα η πλάνη και το ψεύδος οδηγούν σε αδιέξοδα και εν τέλει στην απώλεια. |
Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα) Ήχος β'. Την άχραντον εικόνα σου προσκυνούμεν αγαθέ, Αιτούμενοι συγχώρεσιν των πταισμάτων ημών βουλήσει γαρ ηυδόκησας ανελθείν εν τω Σταυρώ ίνα ρύση ους έπλασες εκ της δουλείας του εχθρού όθεν ευχαρίστως βοώμεν χαράς επλήρωσας τα πάντα ο σωτήρ ημών ο παραγενόμενος εις το σώσαι τον κόσμον. |
 Ακούστε το απολυτίκιο! |
Άγιος Παρασκευάς ο Τραπεζούντιος ο νεομάρτυρας
| Ημερομηνία εορτής: | 01/03/2015 |  |
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 1 Μαρτίου εκάστου έτους. | |
| Άγιοι που εορτάζουν: Αγιος Παρασκευας Ο Τραπεζουντιος Ο Νεομαρτυρας (; - 1659) | ||
Βιογραφία
Ο Άγιος Νεομάρτυς Παρασκευάς καταγόταν από την Τραπεζούντα και ήταν ένας από τους προύχοντες της πόλεως. Μαρτύρησε το έτος 1659 μ.Χ. στην Τραπεζούντα δι' απαγχονισμού. Το ιερό λείψανο αυτού ενταφιάσθηκε στο ναό του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης και από εκεί ανακομίσθηκε στη Μονή Θεοσκεπάστου Τραπεζούντος. |
 Άγιος Παρασκευάς ο Τραπεζούντιος ο νεομάρτυρας |
Αγία Αναστασία η Νεομάρτυς
| Ημερομηνία εορτής: | 01/03/2015 |
Δεν βρέθηκε αγιογραφία. Παρακαλούμεεπικοινωνήστεμαζί μας, αν έχετε να μας προτείνετε κάποια.
|
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 1 Μαρτίου εκάστου έτους. | |
| Άγιοι που εορτάζουν: Αγια Αναστασια Η Νεομαρτυς | ||
Βιογραφία
Δεν έχουμε λεπτομέρειες για τον βίο και το Μαρτύριο της Ρωσίδας Αγίας Αναστασίας (Αντρέγιεβνα) παρά μόνο ότι ήταν διά Χριστόν σαλή. |
Άγιος Μεθόδιος ο Ιερομάρτυρας εκ Ρωσίας
| Ημερομηνία εορτής: | 01/03/2015 |
Δεν βρέθηκε αγιογραφία. Παρακαλούμεεπικοινωνήστεμαζί μας, αν έχετε να μας προτείνετε κάποια.
|
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 1 Μαρτίου εκάστου έτους. | |
| Άγιοι που εορτάζουν: Αγιος Μεθοδιος Ο Ιερομαρτυρας Εκ Ρωσιας (; - 1920) | ||
Βιογραφία
Ο Άγιος Ιερομάρτυς Μεθόδιος μαρτύρησε το έτος 1920 μ.Χ. Δεν έχουμε περισσότερες λεπτομέρειες για τον βίο του Αγίου. |
Αγία Αντωνίνα η Οσιομάρτυς
| Ημερομηνία εορτής: | 01/03/2015 |
Δεν βρέθηκε αγιογραφία. Παρακαλούμεεπικοινωνήστεμαζί μας, αν έχετε να μας προτείνετε κάποια.
|
| Τύπος εορτής: | Σταθερή. Εορτάζει στις 1 Μαρτίου εκάστου έτους. | |
| Άγιοι που εορτάζουν: Αγια Αντωνινα Η Οσιομαρτυς (; - 1924) | ||
Βιογραφία
Η Αγία Οσιομάρτυς Αντωνίνα μαρτύρησε το έτος 1924 μ.Χ. Δεν έχουμε άλλες λεπτομέρειες για τον βίο της Αγίας. |
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)