«Οι Τελευταίοι της Σμύρνης – Η Αρμενική Λεγεώνα που δεν Υποχώρησε»

 

Μια σχεδόν άγνωστη σελίδα ελληνοαρμενικής ιστορίας που αξίζει να θυμόμαστε.

Στις ταραγμένες αρχές του 20ού αιώνα, όταν η Μικρά Ασία έβραζε από πολέμους, ξεριζωμούς και ανεκπλήρωτα οράματα, γεννήθηκε μια από τις πιο συγκινητικές και ηρωικές σελίδες της ελληνοαρμενικής ιστορίας,η "Αρμενική Λεγεώνα" του Ελληνικού Στρατού.

Αποτελούμενη από εμπειροπόλεμους Αρμένιους εθελοντές άνδρες που είχαν ήδη δοκιμαστεί στη φωτιά των διωγμών, της Γενοκτονίας και της απώλειας πατρίδων και οικογενειών η Λεγεώνα δεν ήταν απλώς ένα στρατιωτικό σώμα. Ήταν μια συλλογική κραυγή δικαίωσης, μια ένοπλη μνήμη που αρνήθηκε να σιωπήσει. Από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Κιλικία, τη Νικομήδεια και άλλες πόλεις της Μικράς Ασίας, οι εθελοντές συγκεντρώθηκαν για να πολεμήσουν στο πλευρό του Ελληνικού Στρατού, όχι μόνο για μια συμμαχία όπλων, αλλά για ένα κοινό πεπρωμένο.

Υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Τορκόμ και με εμβληματική μορφή τον Αράμ Γκαϊτζάκ (Αράμ Αστραπή), η Αρμενική Λεγεώνα οργανώθηκε ως ξεχωριστό στρατιωτικό σώμα το 5ο Αρμενικό Τάγμα του Ελληνικού Στρατού. Στα πεδία ασκήσεων στα περίχωρα της Σμύρνης, οι άνδρες της προετοιμάζονταν με πειθαρχία και αποφασιστικότητα. Δεν εκπαιδεύονταν απλώς για μάχη,εκπαιδεύονταν για θυσία.

Σε κάθε σύγκρουση όπου συμμετείχαν, η παρουσία τους ήταν αποφασιστική. Η γενναιότητα, η αυταπάρνηση και η στρατιωτική τους επάρκεια προκάλεσαν τον σεβασμό και τα εύσημα της ελληνικής στρατιωτικής διοίκησης. Πολέμησαν σαν άνθρωποι που δεν είχαν πια τίποτε να χάσουν και γι’ αυτό μπορούσαν να δώσουν τα πάντα. Για αυτούς, η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική επιχείρηση ήταν η συνέχιση ενός αγώνα επιβίωσης και αξιοπρέπειας.

Και όταν ήρθε η Καταστροφή της Σμύρνης, όταν οι φλόγες τύλιξαν την κοσμοπολίτικη πολιτεία και η ιστορία άλλαξε βίαια πορεία, η Αρμενική Λεγεώνα στάθηκε στο ύψος της μοίρας της. Ήταν η τελευταία που εγκατέλειψε τη Σμύρνη. Παρέλασε στην προκυμαία, μέσα στο χάος και την απόγνωση, κρατώντας ψηλά την ελληνική και την αρμενική σημαία σύμβολα δύο λαών που μοιράστηκαν τον ίδιο πόνο, την ίδια ελπίδα και την ίδια τραγωδία.

Η αναδίπλωση στην Αθήνα και η διάλυση της Λεγεώνας τον Νοέμβριο του 1922 δεν σήμαναν το τέλος της ιστορίας της. Ο συνταγματάρχης Τορκόμ παρασημοφορήθηκε, αλλά το αληθινό παράσημο ανήκει στους άνδρες που πολέμησαν και σε όσους έπεσαν ανώνυμα, αφήνοντας πίσω τους όχι μόνο τάφους, αλλά παράδοση τιμής.

Η μνήμη της Αρμενικής Λεγεώνας ζει σήμερα ως μαρτυρία ότι, ακόμα και στις πιο σκοτεινές ώρες, υπάρχουν άνθρωποι και λαοί που στέκονται όρθιοι.Η Αρμενική Λεγεώνα δεν υπήρξε απλώς σύμμαχος του Ελληνικού Στρατού. Υπήρξε σύμμαχος της ιστορίας, της μνήμης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Και γι’ αυτό, της ανήκει μια ξεχωριστή θέση στο πάνθεον των ηρωικών αγώνων της Μικράς Ασίας εκεί όπου η θυσία γίνεται φως και η μνήμη καθήκον

Στυλ. Καβάζης

Σμύρνη, 1921–1922.

Η Αρμενική Λεγεώνα του Ελληνικού Στρατού στο πεδίο ασκήσεων, λίγο πριν η ιστορία τυλιχθεί στις φλόγες.Στο κέντρο, με τα χέρια πίσω στην πλάτη, ο διοικητής Αράμ Γκαϊτζάκ.

Γύρω του, Αρμένιοι εθελοντές άνδρες που είχαν ήδη χάσει πατρίδες, αλλά όχι την τιμή τους.

Μια φωτογραφία μαρτυρία μνήμης και αξιοπρέπειας.Από το οικογενειακό αρχείο του Κυριάκου Παλουλιάν του οποίου ο προπάππος του Μπογού Κουγιουμτζιάν πολέμησε ως ανθυπολοχαγός στην Αρμενική Λεγεώνα της Σμύρνης.

Στυλιανός Καβάζης