Posted on 4 Ιουνίου, 2026
Στυλιανός Καβάζης
«Ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου, η συμπερίληψη και η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν είναι διαπραγματεύσιμες αξίες». Έτσι ξεκινά η ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Κρήτης που απευθύνεται στην Γεωργία Λύρα φοιτήτρια Κοινωνιολογίας στο Ρέθυμνο επειδή τόλμησε να πει τα αυτονόητα. Με μεγάλες λέξεις, με βαρύγδουπες έννοιες, ειδικότερα την συμπερίληψη εάν έβαζα ένα ευρώ στην άκρη κάθε φορά που την άκουγα τα τελευταία χρόνια στον δημόσιο λόγο τώρα θα ήμουν εκατομμυριούχος. Αλλά και με την ηθική βεβαιότητα εκείνων που πιστεύουν ότι κατέχουν το μονοπώλιο της προόδου, της δημοκρατίας και της ευαισθησίας.
Και όμως, μέσα σε λίγες μόνο γραμμές, αποκαλύπτεται όλη η τραγική αντίφαση της εποχής μας. Διότι σε αυτόν τον ανάποδο κόσμο που πλέον ζούμε και είχε περιγράψει προφητικά ο Άλντους Χάξλεϋ σχεδόν πριν ένα αιώνα στο περίφημο δυστοπικό μυθιστόρημα του, δικαίωμα θεωρείται να προσβάλλεις την πίστη εκατομμυρίων ανθρώπων, αλλά όχι να αντιδράς στην προσβολή. Δικαίωμα θεωρείται να χλευάζονται σύμβολα, παραδόσεις και αξίες που κράτησαν όρθια μια κοινωνία επί αιώνες, αλλά όχι να εκφράζει ένας νέος άνθρωπος την αγανάκτησή του απέναντι σε αυτή την παρακμή.
Η φοιτήτρια δεν κάλεσε σε βία. Δεν ζήτησε αποκλεισμούς. Δεν αμφισβήτησε την ανθρώπινη αξία κανενός ανθρώπου. Εξέφρασε κάτι πολύ απλό,ότι αισθάνθηκε δηλαδή αποστροφή απέναντι σε βλάσφημα συνθήματα που βεβήλωναν την Παναγία (άκουσον άκουσον τέτοια βλασφημία ούτε οι πιο φανατικοί μουσουλμάνοι θα τολμούσαν), απέναντι σε μια ανίερη αισθητική πρόκλησης και απέναντι σε μια δημόσια εικόνα που, κατά τη γνώμη της, δεν εξέφραζε διεκδίκηση δικαιωμάτων αλλά άκρως επιθετική επίδειξη ιδεολογικής κυριαρχίας.
Και σαν να μην φτάνουν όλα αυτά αντί ένα Δημόσιο Πανεπιστήμιο παρακαλώ να υπερασπιστεί το δικαίωμα μιας φοιτήτριας να μιλήσει ελεύθερα, έσπευσε να τη φωτογραφίσει περίπου ως φορέα «ρητορικής μίσους».
Το συγκεκριμένο γεγονός είναι εξαιρετικά ανησυχητικό αλλά και επικίνδυνο γιατί το πανεπιστήμιο οφείλει να είναι χώρος σύγκρουσης ιδεών και όχι μηχανισμός ιδεολογικής πειθαρχίας. Οφείλει να προστατεύει ακόμη και τον λόγο που ενοχλεί την εκάστοτε κυρίαρχη αφήγηση. Αλλιώς δεν υπηρετεί τη δημοκρατία αλλά τον φόβο της διαφορετικής άποψης. Ποσώ μάλλον όταν συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο μιας και σήμερα φαίνεται πως υπάρχουν «επιτρεπόμενες» και «απαγορευμένες» ευαισθησίες.
Αν προσβληθεί μια ομάδα ακτιβιστών, κινητοποιούνται άμεσα επιτροπές, ανακοινώσεις και δημόσιες καταδίκες. Αν όμως προσβληθεί η πίστη, η ιστορική συνείδηση, η πολιτισμική αισθητική και το αξιακό υπόβαθρο της κοινωνικής πλειοψηφίας, τότε αυτό βαφτίζεται «πρόοδος», «ριζοσπαστισμός» ή «δικαίωμα στην έκφραση». Μα η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά. Δεν υπάρχουν δικαιώματα μόνο για όσους φωνάζουν πιο δυνατά χωρίς κανένα ίχνος σεβασμού στα αυτονόητα. Υπάρχουν και για εκείνους που νιώθουν ότι ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο πρόκλησης, απαξίωσης και πολιτισμικής αποδόμησης.
Νομίζω ότι αυτό εξηγεί γιατί τόσοι άνθρωποι ένιωσαν ότι η φοιτήτρια εξέφρασε κάτι βαθύτερο από μια προσωπική ενόχληση και ταυτίστηκαν μαζί της. Εξέφρασε την κόπωση μιας ολόκληρης κοινωνίας που βλέπει ολοένα και συχνότερα την κοινή λογική να αντιμετωπίζεται ως «οπισθοδρόμηση» και κάθε αντίρρηση απέναντι στον ακραίο ακτιβισμό να βαφτίζεται αυτομάτως «μισαλλοδοξία».
Ένας πραγματικά κόσμος ανάποδα, όπου η προσβολή θεωρείται ελευθερία αλλά η αντίδραση στην προσβολή θεωρείται έγκλημα σκέψης.
Ένας κόσμος ανάποδα, όπου η ανεκτικότητα απαιτεί από τους πολλούς να σιωπούν, ενώ οι λίγοι δικαιούνται να προκαλούν χωρίς όρια.
Ένας κόσμος ανάποδα, όπου τα πανεπιστήμια που κάποτε υπήρξαν κοιτίδες ελεύθερου πνεύματος κινδυνεύουν να μετατραπούν σε χώρους στρεβλής και αρρωστημένης, κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των καιρών, ιδεολογικής συμμόρφωσης. Δυστυχώς όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι μια φοιτήτρια μίλησε.
Αλλά ότι τόσοι πολλοί φοβούνται πλέον να πουν δημόσια πως συμφωνούν μαζί της.
Έφτασε η ώρα όμως να πούμε ως εδώ και μη παρέκει πριν φτάσει η κατάσταση να είναι μη αναστρέψιμη. Το χρωστάμε στα παιδιά μας να μιλάμε όταν βλέπουμε τον δημόσιο διάλογο να μετατρέπεται σε πεδίο φόβου και επιβολής. Το χρωστάμε στις επόμενες γενιές να υπερασπιστούμε το δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης, της πίστης, της πολιτισμικής ταυτότητας και της κοινής λογικής χωρίς να στιγματιζόμαστε. Γιατί μια κοινωνία που φοβάται να υπερασπιστεί τις αξίες της στο όνομα μιας δήθεν προόδου, είναι μια κοινωνία που σταδιακά παραιτείται από τον ίδιο της τον εαυτό.
Και όταν οι άνθρωποι σωπαίνουν από φόβο μήπως χαρακτηριστούν αρνητικά, τότε δεν κινδυνεύει μόνο η ελευθερία του λόγου. Κινδυνεύει η ίδια η δημοκρατία η οποία δυστυχώς στην εποχή μας έφτασε να λειτουργεί με δύο μέτρα και σταθμά σχεδόν πάντα εις βάρος αυτών που σέβονται πραγματικά την ελευθερία των άλλων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου