Κάποτε κλήθηκε ο όσιος Παϊσιος[1] να απαντήσει στο ερώτημα, πώς πρέπει κάποιος να αντιμετωπίζει όσους έχουν την κακή συνήθεια να ψάχνουν αφορμές για να κατηγορούν τους κληρικούς για μια σειρά από αμαρτήματα και κακές επιλογές, θεωρώντας προφανώς ότι επιτελούν θεάρεστο έργο. Ο όσιος, όπως συνήθιζε πάντα, επέλεξε έναν λίαν εποπτικό, εντυπωσιακό και κατανοητό τρόπο, γενικεύοντας το πρόβλημα, για να διδάξει, πώς πρέπει να σκέφτεται και να ενεργεί ο άνθρωπος του Θεού σε σχέση με όσα παρατηρεί γύρω του:
Οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Υπάρχουν εκείνοι που μοιάζουν με τη μύγα, η οποία πάντοτε συχνάζει στις βρωμιές, έστω και αν γύρω της υπάρχει πλήθος ευωδιαστών λουλουδιών. Περνά πάνω από όλα αλλά δεν στέκεται σε κανένα από αυτά. Αντίθετα, επιλέγει να σταθεί μόνο εκεί που είναι η βρωμιά, έστω και αν δεν είναι τόσο φανταχτερή και βρίσκεται στο περιθώριο του περιβολιού. Η σκέψη της είναι τόσο πολύ προσκολλημένη στη βρωμιά που αν την ρωτήσει κάποιος, αν είδε κάπου λουλούδια, θα απαντούσε πως ούτε τα συνάντησε ούτε και τα γνωρίζει. Ευχαρίστως όμως θα πληροφορούσε με κάθε λεπτομέρεια, που υπάρχουν σκουπίδια, τουαλέτες και ακαθαρσίες παντός είδους. Το ίδιο ακριβώς κάνουν και οι άνθρωποι που της μοιάζουν. Μόνιμα, έχοντας κακούς λογισμούς, ψάχνουν να βρουν ό,τι κακό υπάρχει γύρω τους όχι για να το στιγματίσουν αλλά για να κατηγορήσουν όσους το ακολουθούν, μην έχοντας ποτέ τη διάθεση ούτε να διακρίνουν τους ανθρώπους από τα λάθη τους ούτε να αναζητήσουν και να εξάρουν τα θετικά τους σημεία.
Διαφορετικά όμως σκέφτονται και ενεργούν όσοι ακολουθούν το παράδειγμα της μέλισσας, η οποία συνηθίζει να επισκέπτεται και να επικάθεται μόνο σε ό,τι είναι καλό και χρήσιμο, έστω και αν γύρω της είναι όλα ακάθαρτα και βρωμερά. Αν ρωτηθεί δε, πού υπάρχουν σκουπίδια και γενικότερα ακαθαρσίες, θα μας πληροφορούσε μόνο για την ύπαρξητων πάσης φύσεως λουλουδιών, αγνοώντας την παρουσία των ακαθαρσιών, γιατί είναι γνώστης, φίλος και ένθερμος υποστηρικτής μόνο των καλών και ποτέ των κακών. Με τον ίδιο τρόπο ενεργούν και όσοι έχουν μόνο καλούς λογισμούς και επιλέγουν τα καλά των άλλων, αγνοώντας ή σκεπάζοντας τα κακά.
Είναι αυτονόητο ότι κανείς δεν θα έκανε το λάθος να κάνει αξιολογικές κρίσεις στη συμπεριφορά των δύο αυτών εντόμων. Το καθένα από αυτά έχει τη δική του θέση και αξία στο οικοσύστημα. Οι μεν μύγες ανακυκλώνουν την οργανική ύλη, τρεφόμενες με υπολείμματα τροφών, πτωμάτων και κοπριών, επιταχύνοντας τη διάσπαση και επιστρέφοντας θρεπτικά συστατικά στο έδαφος, γίνονται δε οι ίδιες και τροφή σε άλλα ζώα, διατηρώντας τις τροφικές αλυσίδες, ενώ αποτελούν δείκτες για την κατάσταση του οικοσυστήματος. Οι δε μέλισσες χρησιμεύουν στην επικονίαση των φυτών, μεταφέροντας γύρη από άνθος σε άνθος, βοηθώντας σημαντικά στην αναπαραγωγή των φυτών και την παραγωγή πλήθους τροφίμων, και μάλιστα μεγάλης αξίας, όπως το μέλι, το κερί και ο βασιλικός πολτός, στηρίζουν την βιοποικιλότητα, ενώ συνιστούν δείκτες της υγείας του περιβάλλοντος.
Ενώ, λοιπόν, και τα δύο αυτά έντομα επιτελούν το έργο που η φύση τους ανέθεσε, και άρα δεν μπορούν να αξιολογηθούν θετικά ή αρνητικά, δεν συμβαίνει το ίδιο με τους ανθρώπους, οι οποίοι υπόκεινται σε κρίσεις, επειδή όσα σκέφτονται και πράττουνείναι προϊόντα της καλής ή κακής προαίρεσης και όχι της φύσης, η οποία πλάστηκε από το Θεό «λίαν καλή».
Αν θα ψάχναμε το πνευματικό υπόβαθρο αυτών των δύο κατηγοριών ανθρώπων θα διαπιστώναμε τα ακόλουθα:
Πίσω από το παράδειγμα της μύγας κρύβονται οι άνθρωποι που στερούνται αυτοκριτικής και δικαιοσύνης. Αποφεύγουν να ασχολούνται με τα δικά τους λάθη όχι μόνο επειδή είναι επώδυνο, λόγω των πληγμάτων κατά του εγωισμού, αλλά και επειδή επιθυμούν με κάθε τρόπο τον στιγματισμό και την απόρριψη του πλησίον. Είναι δε και άδικοι, όχι μόνο επειδή είναι πιθανόν τα φαινόμενα να μην ταυτίζονται με την αλήθεια, αλλά και επειδή σφετερίζονται το αποκλειστικό «δικαίωμα» του Θεού να κρίνει τους ανθρώπους.
Πίσω από το παράδειγμα των μυγών κρύβονται επίσης όσοι δεν μετέρχονται τις δοκιμασμένες μεθόδους αντίστασης κατά της «φυσικής» μετά την ανθρώπινη πτώση ροπής των ανθρώπων προς το κακό, η οποία προφανώς μετά την σάρκωση του Θεού Λόγου και την εγκαθίδρυση της Εκκλησίας είναι μεν υπερβάσιμη αλλά απαιτεί μεγάλο και σκληρό αγώνα. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι των ανθρώπων, μεταξύ αυτών και δήθεν ευσεβείς, αρέσκονται στην τακτική της μύγας και εξαντλούν την κοινωνικότητά τους στον έμμονο εντοπισμό και στιγματισμό των αλλότριων λαθών, και μάλιστα στο όνομα της αλήθειας και της αγάπης, δεν είναι ενδεικτικό μόνο της σύγχυσης αλλά και της συνειδητής ή ασυνείδητης διαστροφής τόσο του χριστιανικού όσο και του κοινού ανθρώπινου ήθους.
Μιμητές της μύγας είναι κυρίως οι εξοικειωμένοι με τους κακούς, τους πονηρούς, λογισμούς, οι οποίοι, όπως είναι φυσικό, βρίσκονται πίσω από όλα τα πάθη και από κάθε αρνητική ενέργεια. Έτσι είναι πολύ φυσικό ο εμπαθής να αναζητά αφορμές για αρνητικές κρίσεις, μη μπορώντας να ζήσει αλλιώς. Μου θυμίζει τον μακαριστό λαοφιλή ηθοποιό Θανάση Βέγγο που σε κάποια από τις παλαιές ελληνικές κωμωδίες,ζώντας μακριά από τα καυσαέρια της μεγαλούπολης φέρεται να αδυνατούσε να αναπνεύσει, κάτι που «κατάφερε» πίσω από τον κατάμαυρο πλούσιο καπνό της εξάτμισης ενός παλαιού λεωφορείου, αναφωνώντας, «επιτέλους ανάπνευσα» καθαρό οξυγόνο.
Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που χρησιμοποιούν τη μέθοδο των αλλότριων αρνητικών κρίσεων ως αφορμή σύγκρισης και αχρήστευσης του πλησίον με σκοπό την ανάδειξη της δικής τους υπέροχης αξίας και προπαντός της δικής τους ορθοδοξίας. Αυτή η σύγκριση αναφέρεται μόνο στα αρνητικά σημεία των άλλων και καθόλου στα θετικά.
Το παράδειγμα της μέλισσας ακολουθούν όσοι έχουν καθαρή καρδιά, η οποία είναι συνάρτηση του καθαρού νου και του καθαρού οφθαλμού. Γιατί, καθώς είπε και ο Χριστός, αν τα μάτια μας είναι απλά και καθαρά τότε όλη η ύπαρξή μας είναι φωτεινή. Αν όμως είναι σκοτεινά και πονηρά, τότε όλα είναι σκοτεινά (Ματθ. 6,22-23).Η καθαρή λοιπόν καρδιά γεννά καλούς λογισμούς. Αυτό επισημαίνει και ο Απόστολος Παύλος στους Φιλιππησίους, όταν τους έγραφε ότι ο λογισμός τους θα πρέπει να στρέφεται αποκλειστικά σε όσα είναι αληθινά, σεμνά, δίκαια και καθαρά (Φιλ. 4, 8-9).
Ο καθαρός άνθρωπος δεν μπορεί παρά να βλέπει με καθαρό μάτι τους ανθρώπους επειδή έχει μάθει να απομονώνει μόνο τα καλά τους, να δικαιολογεί με κάθε τρόπο τα αρνητικά και από αυτά ακόμη να βγάζει θετικά συμπεράσματα. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα ενός ασκητή που μπροστά σε μια άσεμνα ενδεδυμένη γυναίκα δεν στάθηκε στη γύμνια της για να την καυτηριάσει, αλλά στάθηκε μόνο στην ομορφιά της ως ευκαιρία δοξολογίας του Θεού Δημιουργού.Ο άνθρωπος βλέπει τον κόσμο μέσα από αυτό που καλλιεργεί μέσα του. Αν καλλιεργεί το καλό, θα το βρίσκει και γύρω του. Αν εστιάζει στο κακό, αυτό είναι δηλωτικό και τί κυριαρχεί και μέσα του.
Λίαν σημαντικός είναι ο ρόλος της ταπεινοφροσύνης, που επιβάλλει την απόκρυψη των οικείων αρετών και την ανάδειξη των αρετών των άλλων, έστω και αν αυτές είναι ανεπαίσθητες, με ταυτόχρονη απόκρυψη των κακιών τους και ανάδειξη των οικείων κακών, έστω και αν αυτά είναι μικρά και αξιολογούνται ως ασήμαντα.
Ίσως είναι χρήσιμο να επισημανθεί ότι η επιλογή να καλύπτει κάποιος τα λάθη των άλλων δεν σημαίνει άρνηση ή απόκρυψη της αλήθειας, αλλά ένας τρόπος συμμόρφωσης στη θεμελιώδη ηθική αρχή, ότι «το καλό για να είναι καλό πρέπει να γίνεται καλώς», που σημαίνει ότι η εκφορά της αλήθειας είναι τότε αποτελεσματική όταν συνοδεύεται από διάκριση, επιείκεια και αγάπη. Σκοπός δεν είναι αυτή καθ’ εαυτή η αλήθεια αλλά η ωφέλεια και η σωτηρία των ανθρώπων.
Ανακεφαλαιώνοντας θα λέγαμε ότι μύγα και μέλισσα κινούνται όχι σε ξεχωριστούς αλλά στον ίδιο κόσμο. Άρα η διαφορά τους δεν έγκειται στο περιβάλλον αλλά στις επιλογές τους. Η μύγα συμβολίζει τον άνθρωπο που εστιάζει στα αρνητικά: Λάθη, αδυναμίες, προβλήματα. Ακόμη κι αν υπάρχει κάτι καλό γύρω του, θα το προσπεράσει για να σταθεί σε ό,τι «βρωμάει». Η μέλισσα, αντίθετα, συμβολίζει εκείνον που αναζητά το θετικό, το όμορφο, το δημιουργικό. Μέσα στο ίδιο περιβάλλον βρίσκει κάτι χρήσιμο και ωφέλιμο – όπως το νέκταρ από τα λουλούδια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου