Χάρη στην προβολή της ταινίας του Καποδίστρια προσφάτως, διάβασα μερικά σχόλια που αναρωτιόντουσαν (και λογικώς βέβαια!) "μα γιατί δεν γίνονται σειρές για το Βυζάντιο στην Ελλάδα πχια;". Η απάντηση μου σε αυτό το εύστοχο ερώτημα.
Πρώτα από όλα: η πολυπλοκότητα του Βυζαντίου.
Το Βυζάντιο, η Ρωμανία, ο ελληνισμός του μεσαίωνα (όπως θέλετε πείτε το, είναι κουραστικά αυτά), δεν μοιάζει με οτιδήποτε άλλο γνωρίζουμε ως "μεσαιωνικό". Δεν είναι ούτε η ιπποτική φεουδαρχική Ευρώπη, ούτε η Ισλαμική Ανατολή. Δεν έχει ιππότες, έχει Καταφρακτους και Ακρίτες. Δεν έχει βαρώνους, δούκες, κόμητες. Έχει Μεγάλους Δομέστικους, Πρωτοβεστιάριους, Σεβαστοκράτορες. Δεν έχει Σουλτάνους, ούτε Χαλίφηδες, ούτε μαγικά χαλιά του Αλαντίν. Και όμως ο μέσος Έλληνας είναι πιο εξοικειωμένος με τον όρο του Βαρώνου και Γενίτσαρου παρά με τον Καίσαρα και τον Πρώτοσεβαστό. 
Γιατί υποτίθεται το Βυζάντιο είναι περίπλοκο με τρομερή γραφειοκρατία (όπως όλα τα σοβαρά κράτη με οργάνωση θα συμπληρώσω) και πολλούς τίτλους (σχετικό αυτό), οπότε που να εξηγείς όλα αυτά σε ένα απαίδευτο κοινό; Ένα κοινό που δικαίως δεν γνωρίζει την βυζαντινή ορολογία γιατί δεν του την έμαθε κανείς. 
Έχουμε παραμύθια που μιλούν για ιππότες και αρχόντισσες σαν την Ραπουνζέλ κάπου σε κάποιο πύργο της μεσαιωνικής Γερμανίας. Που είναι το παραμύθι για τον Ακρίτα και την Κουροπαλάτισσα της Φρυγίας; Τι θέλω να πω; Βλέπουμε τον μεσαίωνα πολύ δυτικό κεντρικά και βικτωριανά θα έλεγα και ακόμη χειρότερα πολύ Αραβικά. Δεν είμαστε έτοιμοι να τον δούμε Βυζαντινά, καθώς στην Ρωμανία βασίλευε ο αρχαίος ελληνορωμαϊκός πολιτισμός. Η αρχαιότητα ζούσε ακέραια έως το 1204. Ο πραγματικός μεσαίωνας στην Ελλάδα ήρθε με τούς Τούρκους. Δεύτερο: η πολυτέλεια.
Κανένας παραγωγός (εκτός και εάν είναι ιδιαίτερα κουβαρντάς και έξυπνος) δεν μπορεί να διαθέσει τα χρηματικά ποσά που χρειάζεται για να απεικονιστεί η Κωνσταντινούπολη του 1025, ακόμη και η Κωνσταντινούπολη του 1203! Γιατί; 
Το Μεγάλο Παλατιο, αυτό το Μπάκινχαμ του Ελληνισμού, ήταν φτιαγμένο από τα πιο ακριβά μάρμαρα της οικουμένης. Παντού χρυσός. Ασήμι. Υπέροχα ψηφιδωτά. Μάρμαρα του Αιγαίου. Μαργαριτάρια. Πολύτιμοι λίθοι. Χρυσά στέμματα κρέμονταν από τις οροφές.
Ποιος μπορεί να απεικονίσει το Δωμάτιο της Πορφύρας με τα πορφυρά μάρμαρα σαν αίμα που θάμπωναν κάθε επισκέπτη. Η Αυγούστα (η αυτοκράτειρα δηλαδή) φορούσε κοσμήματα πιο πλούσια από ολόκληρο το μαυσωλείο Δυτικών βασιλιάδων της εποχής. 
Στον Ιππόδρομο παντού τα πιο καλαίσθητα αγάλματα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Ακόμη και η αγορά και οι κεντρικές πλατείες της πόλης ήταν στολισμένες στο χρυσάφι με κίονες, αναπαραστάσεις και θεάματα που έκοβαν την ανάσα. 
Ας προσθέσουμε: την Αγία Σοφία (την πραγματική, όχι το θέατρο των Τούρκων), τον Ναό των Αγίων Αποστόλων (το πραγματικό μαυσωλείο των Ελλήνων βασιλέων) με τις πορφυρές σαρκοφάγους, το κτίριο της Γερουσίας, την Μονή Στουδίου, το Παλάτι των Βλαχερνών (τις Βερσαλλίες των Κομνηνών), το Παλάτι του Βουκολέοντα, τις εμπορικές σκάλες της Πόλης, η Μονή του Παντοκράτορα με το νοσοκομείο της. 
Είναι σχεδόν αδύνατο να απεικονιστεί αυτός ο πλούτος. Μιλάμε για μεγαλείο. Απόλυτα Βυζαντινό. Τρίτη Ρώμη δεν έχει. Όπως έγραψε και ένας Φράγκος χρονικογράφος, σε αυτή την πόλη υπήρχαν θαύματα που μόνο κάποιος που θα τα έβλεπε με τα μάτια του θα τα πίστευε. Ήταν 10 φορές σε έκταση όσο το Παρίσι! Εκεί υπήρχε συγκρατημένος όλος ο πλούτος της οικουμένης. 
Η τεχνολογία όμως έχει κάνει θαύματα, το ίδιο και η τεχνητή νοημοσύνη. Πολλά πράγματα μπορούν να απεικονιστούν χωρίς να είναι "πραγματικά". Υπάρχει και το green screen άλλωστε. Όμως επιτρέψτε μου να αμφιβάλλω για την ικανότητα της σύγχρονης ελληνικής τηλεόρασης να τα καταφέρει σε αυτό τον τομέα. Ότι καλύτερο κυκλοφόρησε σε period drama εποχής τα τελευταία χρόνια ήταν η σειρά Μάγισσα. Τουλάχιστον προσπάθησε να κάνει την υπέρβαση στο είδος. 
Και πάλι όμως για τα δεδομένα της Ρωμανίας ήταν πολύ λίγο. Μιλάμε για την ελληνική τηλεόραση που δυσκολεύεται να απεικονίσει με ιστορική ηθικολογική ακρίβεια την Ελλάδα της δεκαετίας του 1950, πόσο μάλλον όταν μιλάμε για τόσους αιώνες απόστασης; Συν ότι οι πεφωτισμένοι Έλληνες ηθοποιοί ίσως να νιώθουν λίγο άβολα να ασχοληθούν με κάτι τόσο θεοκρατικό (θεοκεντρικό δηλαδή). Ευτυχώς οι Τούρκοι συνάδελφοι τους τα καταφέρνουν περίφημα σε αυτά τα "σκοταδιστικά". Τρίτο: τα στερεότυπα.
Ελάτε τώρα. Λες και το βλέπω μπροστά μου. Το σίριαλ θα ήταν μέσα στα στερεότυπα. Παντού θα κυριαρχούσε η Εκκλησία. Παρόλο που στην Ρωμανία, οι αυτοκράτορες είχαν πάντα την πρωτοκαθεδρία στις αποφάσεις της αυτοκρατορίας και όχι το Πατριαρχείο. Οι μονές δεν έκαναν κουμάντο αλλά το Παλάτι και οι κατά τόπους θεσμοί του κράτους και εκπρόσωποι. 
Οι θυληπρεπείς ευνούχοι θα ήταν πανταχού παρόντες. Ενώ έχουμε πάμπολλα παραδείγματα στρατηγών ευνούχων και μάλιστα πολύ επιτυχημένων και "βαρβάτων". Βλέπε Ναρσή επί Ιουστινιανού ή στα χρόνια του Κωνσταντίνου Η' ο -σχετικά άγνωστος- Παρακοιμώνενος Νικόλαος. 
Παντού σκοταδισμός. Τα ιδιωτικά διδακτήρια της Κωνσταντινούπολης (που αφθονούσαν ιδιαίτερα στα χρόνια των Κομνηνών και έπειτα) δεν θα παίξουν. Ούτε το αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο της Μαγναύρας φτιαγμένο από τον 9ο άι ή οι κύκλοι διανοούμενων που συναθροίζονταν για να γράψουν ποίηση σε μοναστήρια. Είτε για να συζητήσουν Όμηρο γύρω από μία στρογγυλή τράπεζα μαζί με τον βασιλιά. Ένας τέτοιος ήταν και ο κύκλος της Άννας Κομνηνής στην Μονή της Κεχαριτωμένης. 
Οι γυναίκες όλες θα είναι πανούργες και full σε δολοπλοκίες. Μάλλον ξεχνούν ότι ο Ρωμαϊκός Νόμος παραχωρούσε στις γυναίκες δικαιώματα σε κλήρο, διαζύγιο, εμπόριο που η αρχαιότητα και η Δυτική Ευρώπη της εποχής δεν μπορούσαν καν να διανοηθούν. Η Βυζαντινή βασίλισσα είχε εξουσίες πραγματικές σαν αξιωματούχος και όχι βασισμένη σε επιρροή (ερωτική κτλ). Δηλαδή δεν θες να γίνει σειρά ή ταινία ρε μπρο;
Θέλω. Πιο πολύ από εσένα φίλε-η. Όμως είμαι ευγνώμων που κάποιος Έλληνας παραγωγός δεν ανακάλυψε ακόμη το Βυζάντιο. Καλύτερα να παραμείνει για πάντα σιωπηλό παρά λάθος προβεβλημένο. Μοναδική εξαίρεση αποτελούν τα υπέροχα έργα του αείμνηστου Νίκου Φώσκολου "Πορφύρα και Αίμα" και "Εν Τούτω Νίκα" που δυστυχώς δεν μας σώζονται σήμερα γιατί φρόντισαν οι "θα τον μεθύσουμε τον ήλιο σίγουρα ναι" να τα εξαφανίσουν (γνωστή η ιστορία). 
Το Hollywood έχει αρχίσει να ανακαλύπτει την Ρωμανία. Υπήρξε μια αμυδρή εντελώς λάθος απεικόνιση του Βυζαντίου υποτίθεται στα χρόνια του Ρωμανού Λεκαπηνού σε μια σειρά για τους Vikings. Επίσης η Τουρκική τηλεόραση έχει φροντίσει να απεικονίσει την Ρωμανία όχι ιδιαίτερα κολακευτικά αλλά ικανοποιητικά για να εξυμνήσει τους Οθωμανούς Τούρκους. Συνήθως το αφήγημα εκεί παρουσιάζει το Βυζάντιο ως ιδιαίτερα πλούσιο και ικανό (στα χρόνια των Παλαιολόγων ήταν φτωχό και μη λειτουργικό τουλάχιστον) έτσι ώστε να δώσει μια πένα ηρωισμού στους Τούρκους που κατάφεραν να τους υπερνικήσουν. Έχουν γίνει ντοκιμαντέρ και διάφορες σειρές για την αυτοκρατορία. 
Θεωρώ ότι στα επόμενα χρόνια θα υπάρξει ακόμη μεγαλύτερη απεικόνιση της Ρωμανίας στα πλαίσια του Hollywood ή netflix (και τα σχετικά!). Οι Βυζαντινές Σπουδές έχουν πλέον ανοδική τάση και έχουν αποκατασταθεί πολλά από τα στερεότυπα που κάποτε υπήρχαν για την αυτοκρατορία. Το Βυζάντιο είναι πλέον η Νέα Ρώμη. Ο Ιουστινιανός είναι ο νέος Ιούλιος Καίσαρας. Μία απλή ματιά στο internet δείχνει πόσο συζητιέται η αυτοκρατορία σε podcasts, YouTube videos, social media. Επίσης έχουμε καταιγισμό από βιβλία κάθε είδους για τις διάφορες περιόδους της αυτοκρατορίας. Το πόσο αξιόλογα είναι αυτό είναι άλλη υπόθεση. Το μέλλον για την Ρωμανία είναι μάλλον λαμπρό και μαντέψτε δεν χρειάζεται να μας εμπεριέχει για να αποκατασταθεί η ξεχασμένη της δόξα! 
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου