Ήταν τελικά το πετρέλαιο η κρυφή αιτία πίσω από την τραγωδία του 1922; Ο Αυστριακός δημοσιογράφος και ιστορικός Άντον Τσίσκα δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση στο βιβλίο του «Η μάχη για την παγκόσμια δύναμη του πετρελαίου».
Ο Τσίσκα ρίχνει μια αποκαλυπτική ματιά στη Μικρασιατική Καταστροφή, αποδεικνύοντας ότι πίσω από τα εθνικά ιδεώδη παιζόταν ένα σκληρό ενεργειακό παιχνίδι. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βρετανία είχε ξεμείνει από δυνάμεις για να ελέγξει τα κοιτάσματα της Μέσης Ανατολής, την ώρα που Γάλλοι και Αμερικανοί πλησίαζαν κρυφά τον Κεμάλ. Έτσι, οι Βρετανοί χρησιμοποίησαν την Ελλάδα σαν «πολιορκητικό κριό» και τον Βενιζέλο ως τον άνθρωπό τους.
Όταν ο Ελληνικός Στρατός έφτασε το 1921 μια ανάσα (65 χλμ.) έξω από την Άγκυρα πετυχαίνοντας έναν άθλο. Τότε ο Κεμάλ αναγκάστηκε να τα ξαναβρεί με τους «Μεγάλους». Η ελληνική προέλαση «πνίγηκε» στο Σαγγάριο ποταμό, και λίγους μήνες μετά, τον Ιούνιο του 1922, οι δυνάμεις υπέγραψαν τη μυστική συμφωνία που μοίραζε με ακρίβεια τα πετρέλαια της Μοσούλης (από 23,75% σε BP, Standard Oil, Γαλλική Εταιρεία και 5% στον μεσάζοντα Γκιουλμπενκιάν). Μόλις η μοιρασιά τελείωσε, οι σύμμαχοί μας άλλαξαν στρατόπεδο, εγκατέλειψαν την Ελλάδα και ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή και οι Έλληνες που πολέμησαν για τα συμφέροντα των Άγγλων μετρούν χιλιάδες σφαγιασθέντες, χιλιάδες πρόσφυγες, άφατο πόνο και οδυρμό, που παραμένουν στην μνήμη μας μέχρι σήμερα.
Αν μεταφερθούμε στο σήμερα, συνειδητοποιούμε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται σχεδόν αυτούσια, απλώς με διαφορετικούς πρωταγωνιστές και νέες ενεργειακές διαδρομές:
• Από το πετρέλαιο της Μοσούλης, στο φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου: Όπως τότε η Μοσούλη ήταν το «μήλον της έριδος», έτσι και σήμερα οι Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ), τα κοιτάσματα στην Κύπρο, την Κρήτη και το Ισραήλ, καθώς και οι αγωγοί ενέργειας αποτελούν την «καρδιά» των σύγχρονων ελληνοτουρκικών εντάσεων και των διεθνών παρεμβάσεων.
• Η ευκολία με την οποία οι Μεγάλες Δυνάμεις εγκατέλειψαν την Ελλάδα το 1922 μόλις υπέγραψαν για τα πετρέλαια, θυμίζει έντονα τις σημερινές γεωπολιτικές ισορροπίες. Οι σύμμαχοι «αλλάζουν στρατόπεδο» γιατί στη διεθνή πολιτική δεν υπάρχουν μόνιμοι φίλοι, παρά μόνο μόνιμα συμφέροντα.
• Η Ελλάδα το 1922 πολέμησε για τα συμφέροντα των Άγγλων και πλήρωσε το τίμημα με χιλιάδες σφαγιασθέντες και πρόσφυγες, παραμένει επίκαιρο. Στις σύγχρονες περιφερειακές συγκρούσεις, η χώρα μας καλείται συχνά να λειτουργήσει ως το «προκεχωρημένο φυλάκιο» της Δύσης. Η ανάλυση του Τσίσκα μάς προειδοποιεί: όταν οι μικρές χώρες γίνονται οι «εμπροσθοφυλακές» των ισχυρών χωρίς πραγματικές, ακλόνητες εγγυήσεις, κινδυνεύουν να θυσιαστούν μόλις κλειστεί η επόμενη μεγάλη ενεργειακή συμφωνία.
Η ιστορία λοιπόν επαναλαμβάνεται με διαφορετικά ενεργειακά προτάγματα, χθες με το πετρέλαιο, σήμερα με το φυσικό αέριο και την ηλεκτρική ενέργεια, όμως οι πόλεμοι και τα διπλωματικά παιχνίδια συνεχίζουν να απαιτούν το ίδιο βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επιφυλακτικότητα κρίνεται απαραίτητη.
Η πολιτική σκηνή χρειάζεται ηγέτες ταυτισμένους με τα συμφέροντα του έθνους, οι οποίοι θα απέχουν προσηλωμένα από τη στάση που ο πρώτος Κυβερνήτης, Ιωάννης Καποδίστριας, αποκάλεσε προδοτική, επισημαίνοντας ότι «ο φιλήκοος των ξένων είναι προδότης».
