Posted on 26 Μαρτίου, 2026
Στο σπάνιο αυτό ηχητικό ντοκουμέντο, ο αείμνηστος Θεόδωρος Τζίμας, από το χωριό Καταμάχη της Λάκκας Σουλίου Ιωαννίνων, εξιστορεί τη συγκλονιστική ιστορία της προγιαγιάς του (το όνομά της παραμένει άγνωστο), η οποία ως βρέφος ρίχτηκε από τη μάνα της με τη σαρμανίτσα στον γκρεμό του Ζαλόγγου, στις 18 Δεκεμβρίου του 1803, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των Τουρκαλβανών που τις κυνηγούσαν.
Η σαρμανίτσα, όμως, σκάλωσε στα κλαδιά ενός δέντρου και το βρέφος σώθηκε. Από την πτώση, γδάρθηκε στο κεφάλι, σε τέτοιο βαθμό που ένα μεγάλο μέρος του δέρματος του κεφαλιού έλειπε. Οι Τουρκαλβανοί εντόπισαν το τραυματισμένο βρέφος, το διέσωσαν και το έστειλαν στην Αλβανία. Εκεί τοποθέτησαν στο κεφάλι του παιδιού κομμάτι από φλοιό κολοκύθας, στο σημείο του δέρματος που έλειπε.
Μετά από κάποια χρόνια, η νεαρή πια Σουλιώτισσα που επέζησε της πτώσης από το Ζάλογγο, έγινε υπηρέτρια σε έναν αγά στο χωριό Λιβιάχοβο (σήμερα Άγιος Ανδρέας), στην περιοχή της Λάκκας Σουλίου. Στη συνέχεια, παντρεύτηκε τον Γιάννη Τζίμα στο γειτονικό χωριό Καταμάχη (τότε Γράσδενη), όπου και έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής της. Μία μέρα, καθώς η νύφη της την ξεψείριζε, αποκαλύφθηκε η μεγάλη ουλή που είχε στο κεφάλι της και έτσι η ηλικιωμένη πια Σουλιώτισσα άρχισε να εξιστορεί τη συγκλονιστική ιστορία που έζησε ως παιδί…
— Απομαγνητοφωνημένα λόγια του Θεόδωρου Τζίμα:
«Τότε είναι στον πόλεμο του Σουλίου, όταν κατέρρευσε το Σούλι και πήγαν στον χορό του Ζαλόγγου, κάτω που έριχναν τα παιδιά από κάτω, που χόρευαν και τα έριχναν κι έπεφταν κι αυτοί μαζί, την προσβάβω (προγιαγιά) μου την έριξαν εκεί (στο Ζάλογγο) και έπεσε καταγής μέσα στα κλαριά με τη σαρμανίτσα μαζί και σταμάτησε εκεί και της έφυγε εδώ η πέτσα του κεφαλιού όλη, η μισή… Οι Τούρκοι τότε έκαναν έρευνα, βρήκαν τα παιδάκια τα μικρά, όσα ήταν που ζούσαν, εκείνα που τα έριχναν κάτω, τα πήραν. Την πήραν την προσβάβω μου και την πήγαν στην Αλβανία και τη γέρεψαν (γιάτρεψαν). Της έβαλαν κολοκυθένια πέτσα.
- Σαν πλαστική είναι αυτό το πράγμα… Σαν πλαστική της κάνανε.
Και γέρεψε και έπειτα ήτανε υπηρέτρια. Την είχε ένας αγάς εδώ πέρα, στο Λιβιάχοβο, από του Τάσσιου εννοείται. Και παντρεύτηκε και ήρθε εδώ (στην Καταμάχη). Ήρθε εδώ, πήρε (παντρεύτηκε) τον προσπάππου μου, τον Γιάννη Τζίμα. Η βάβω (γιαγιά) μου η άλλη πήγε και… που την είχε νύφη αυτή τη βάβω μου, πήγε και την ψείριζε, τότε ο κόσμος είχαν ψείρες πολλές.
- Ε βέβαια, τότε ο κόσμος…
Και την ψείριζε… Τηράει (κοιτάει) εδώ:
- Μωρή μάνα, της είπε, τι είχες πάθει εδώ;
- Α παιδάκι μου, της είπε, εγώ από το Σούλι. Τότε με έριξε η μάνα μου από κάτω.
- Λέει όταν πέσανε οι Σουλιώτισσες κάτω, ε;
- Ναι, έπεσαν, τότε που έπεφταν οι Σουλιώτες, ναι κάτω».
— Το ηχητικό ντοκουμέντο ηχογραφήθηκε το 1974-1975 στην Καταμάχη Λάκκας Σουλίου Ιωαννίνων. Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Παύλο Τζίμα, εγγονό του αείμνηστου Θεόδωρου Τζίμα, για την ευγενική παραχώρηση του ηχητικού αποσπάσματος. Πηγές εικόνων:
- «Ο χορός του Ζαλόγγου» ή «Οι Σουλιώτισσες» του Claude Pinet, ελαιογραφία σε καμβά, Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη.
- Φωτογραφική σύνθεση του Ηλία Περγαντή για τον χορό του Ζαλόγγου.
- «Ο χορός του Ζαλόγγου», έργο του Ανδρέα Βρανά.
- Οι Σουλιώτισσες» του Ary Scheffer.
- Φωτογραφία του μνημείου του Ζαλόγγου από το σχετικό λήμμα της Wikipedia.
Μουσική υπόκρουση: Γιούνας Γκάρτζιος – κλαρίνο Αλέξανδρος Ριζόπουλος – κρουστά Παντελής Αγκιστριώτης – στεριανό λαούτο Στέλιος Τσόχατζης – κιθάρα Θάνος Καρανάσιος – βιολί — Επιμέλεια: Κέντρο Ερευνών Λάκκας Σουλίου Μάρτιος 2026
–https://youtu.be/-CdHaCtlkRg – Κέντρο Ερευνών Λάκκας Σουλίου (Κ.Ε.ΛΑ.Σ.)
