Είναι σύνηθες η μεταφορά στην Ελλάδα φυτών και πτηνών ξένων προς την χλωρίδα και την πανίδα της χώρας μας. Όμως, πόσο επικίνδυνη είναι η παρουσία
ξένων ειδών, όπως π.χ. οι παπαγάλοι ή οι κόκκινες νεροχελώνες, στην
Αθήνα για τα ενδημικά είδη;
Η παρουσία ξένων ειδών, όπως οι
παπαγάλοι (π.χ. οι πράσινοι
παπαγάλοι–δακτυλιολαίμηδες που έχουν
εγκατασταθεί στην Αθήνα),
δεν
είναι απαραίτητα καταστροφική από μόνη
της, αλλά μπορεί να δημιουργήσει
πιέσεις στα ενδημικά είδη όπως τα
σπουργίτια - το πόσο «επικίνδυνη»
είναι εξαρτάται από διάφορους παράγοντες.
Πού υπάρχει πρόβλημα
1. Ανταγωνισμός για φωλιές
Οι παπαγάλοι φωλιάζουν σε κουφάλες
δέντρων.
Αυτές είναι περιορισμένες και τις
χρειάζονται και άλλα πουλιά (π.χ.
σπουργίτια, τσαλαπετεινοί).
Οι παπαγάλοι είναι πιο μεγαλόσωμοι
και συχνά «κερδίζουν» τις θέσεις.
2. Ανταγωνισμός για τροφή
Τρώνε καρπούς, σπόρους και καλλωπιστικά
φυτά.
Σε αστικά περιβάλλοντα, αυτό μπορεί
να μειώσει διαθέσιμη τροφή για μικρότερα
πουλιά.
3. Επιθετική συμπεριφορά
Πού δεν είναι τόσο
μεγάλο το πρόβλημα
1. Δεν είναι κύριοι θηρευτές
2. Τα σπουργίτια επηρεάζονται
κυρίως από άλλα αίτια
Η μείωση
των σπουργιτιών στις πόλεις συνδέεται
περισσότερο με:
Δηλαδή, οι παπαγάλοι είναι δευτερεύων
παράγοντας, όχι ο βασικός.
Συνολική εικόνα
Σε μέτριους πληθυσμούς: χαμηλός
έως μέτριος κίνδυνος
Αν αυξηθούν πολύ: ο κίνδυνος
γίνεται πιο ουσιαστικός, κυρίως
λόγω ανταγωνισμού
Συμπέρασμα
Οι παπαγάλοι στην Αθήνα δεν αποτελούν
άμεση «απειλή εξαφάνισης» για τα
σπουργίτια, αλλά:
προσθέτουν πίεση σε ένα ήδη
στρεσαρισμένο οικοσύστημα πόλης
μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία,
ειδικά αν ο πληθυσμός τους συνεχίσει
να αυξάνεται
Γιατί υπάρχουν παπαγάλοι
στην Αθήνα;
Οι περισσότεροι είναι δακτυλιολαίμηδες
παπαγάλοι (ring-necked parakeets) και
προέρχονται αρχικά από:
Ινδία / Νότια Ασία
Υποσαχάρια Αφρική
Δεν ήρθαν μόνοι τους. Ήρθαν
μέσω:
Και επειδή: το κλίμα της Αθήνας είναι ήπιο υπάρχουν πάρκα και τροφή, κατάφεραν να εγκατασταθούν μόνιμα.
Γιατί δεν μπορούν απλά να
«γυρίσουν πίσω»;
1. Δεν ξέρεις από πού είναι ο καθένας
2. Κίνδυνος για τα οικοσυστήματα
εκεί
3. Τεράστιο πρακτικό κόστος
Πρέπει να πιαστούν εκατοντάδες/χιλιάδες
πουλιά
Μεταφορά, καραντίνα, επανένταξη →
πολύ δύσκολο και ακριβό
4. Δεν είναι πλέον “ξένοι επισκέπτες”
Τι κάνουν συνήθως οι πόλεις
αντί για «επιστροφή»
Αν υπάρξει πρόβλημα, οι διαχειριστικές
λύσεις είναι άλλες:
• Παρακολούθηση πληθυσμού να
δουν αν αυξάνονται υπερβολικά
• Έλεγχος (σε ακραίες περιπτώσεις) π.χ.
περιορισμός φωλιών ή αναπαραγωγής
• Προστασία ενδημικών ειδών
Συμπέρασμα
Η ιδέα “να τους στείλουμε πίσω”
ακούγεται λογική, αλλά: οικολογικά
και πρακτικά δεν είναι ρεαλιστική λύση
Αντί γι’ αυτό, η διαχείριση επικεντρώνεται
στο να συνυπάρχουν χωρίς να βλάπτονται
σοβαρά τα τοπικά είδη
Ας δούμε τι έχει γίνει σε πόλεις
όπως το Λονδίνο και η Μαδρίτη, που είναι
τα πιο «μπροστά» παραδείγματα στην
Ευρώπη:
🇬🇧 Λονδίνο (και γενικά
Ηνωμένο Βασίλειο)
Τι συμβαίνει εκεί
Μέτρα που έχουν παρθεί
1. Δεν υπάρχει γενική “εκστρατεία
εξόντωσης”
2. Νομικά επιτρέπεται έλεγχος (σε
ειδικές περιπτώσεις)
3. Έμφαση στην παρακολούθηση
Συλλογή δεδομένων και επιστημονική
έρευνα
Δεν υπάρχει ακόμα ξεκάθαρη απόδειξη
μεγάλης οικολογικής ζημιάς, οπότε
αποφεύγονται ακραία μέτρα
Με απλά λόγια:
“Τους
παρακολουθούμε και επεμβαίνουμε μόνο
αν χρειαστεί.”
🇪🇸 Μαδρίτη (πιο επιθετική
προσέγγιση)
Εδώ τα πράγματα πήγαν πιο μακριά:
Τι πρόβλημα είχαν
Μέτρα που πήραν
Δηλαδή: ενεργή παρέμβαση
για να μειωθούν οι αριθμοί
🇪🇺 Γενική ευρωπαϊκή
στρατηγική
Από επιστημονικές μελέτες:
Οι παπαγάλοι μπορεί να
βλάψουν βιοποικιλότητα και γεωργία,
αλλά αυτό διαφέρει πολύ από πόλη σε
πόλη
Η πιο σημαντική στρατηγική
είναι:
να μην εξαπλώνονται
σε νέες περιοχές
Τελικό συμπέρασμα
Δεν υπάρχει μία λύση για όλες τις
πόλεις:
🇬🇧 Λονδίνο → ήπια στάση
(παρακολούθηση, λίγη παρέμβαση)
🇪🇸 Μαδρίτη → ενεργός έλεγχος
πληθυσμού
🇪🇺 γενικά → πρόληψη εξάπλωσης +
τοπικές λύσεις
Και το πιο σημαντικό:
Η
“επιστροφή στις χώρες τους” δεν
εφαρμόζεται πουθενά. Όλες οι
χώρες δουλεύουν με διαχείριση εκεί που
ήδη υπάρχουν.
🇬🇷 Πιθανή στρατηγική στην
Αθήνα
Αν ο πληθυσμός των παπαγάλων στην Αθήνα αυξηθεί σημαντικά, η Ελλάδα πιθανότατα θα ακολουθήσει μια
σταδιακή και σχετικά ήπια στρατηγική, παρόμοια με άλλες ευρωπαϊκές χώρες—τουλάχιστον στην αρχή.
Ας δούμε τι είναι ρεαλιστικό:
Παρακολούθηση (το πιο
άμεσο και σίγουρο)
Καταγραφή πληθυσμού και εξάπλωσης
Συνεργασία με: πανεπιστήμια, ορνιθολογικές οργανώσεις (π.χ.
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία)
Αυτό γίνεται ήδη σε κάποιο βαθμό.
Προστασία των ενδημικών
ειδών (πολύ πιθανό)
Αντί να “κυνηγήσουν” τους παπαγάλους,
θα ενισχύσουν τα ντόπια πουλιά:
Αυτή είναι η πιο «ανώδυνη» και
πολιτικά αποδεκτή λύση.
Ήπιος έλεγχος πληθυσμού
(αν υπάρξει πρόβλημα)
Αν φανεί ότι: εκτοπίζουν άλλα είδη ή αυξάνονται υπερβολικά
τότε μπορεί να δούμε:
απομάκρυνση φωλιών σε συγκεκριμένα
σημεία
περιορισμό αναπαραγωγής (π.χ. αυγά)
παρεμβάσεις μόνο τοπικά (π.χ. σε
πάρκα)
Όχι γενικευμένα μέτρα στην αρχή.
Πιο αυστηρά μέτρα
(λιγότερο πιθανό, αλλά δυνατό)
Μόνο αν υπάρξει σοβαρό πρόβλημα (π.χ.
όπως στη Μαδρίτη):
παγίδευση
μείωση πληθυσμού
Αυτό όμως: έχει αντιδράσεις από το κοινό, αλλά είναι πολιτικά δύσκολο στην Ελλάδα
Τι ΔΕΝ θα γίνει σχεδόν
σίγουρα
Μαζική “εξόντωση” χωρίς λόγο
Μεταφορά στις χώρες προέλευσης
Άμεση δραστική παρέμβαση χωρίς
στοιχεία
Ρεαλιστικό σενάριο
Για τα επόμενα χρόνια στην Αθήνα: “Τους παρακολουθούμε και
αφήνουμε το σύστημα να ισορροπήσει,
εκτός αν δούμε σοβαρό πρόβλημα.”
Ένα ενδιαφέρον σημείο
Σε πολλές πόλεις τελικά συμβαίνει
κάτι απρόσμενο: δημιουργείται
μια νέα ισορροπία
όπου: οι παπαγάλοι συνυπάρχουν με τα
ντόπια είδη, χωρίς να τα εξαφανίζουν
Αν και συχνά τους βλέπουμε μόνο
ως «εισβολείς», οι παπαγάλοι στην πόλη
μπορούν να έχουν και ορισμένες
θετικές ή ουδέτερες επιδράσεις στο
οικοσύστημα.
Πιθανά θετικά των παπαγάλων
Διασπορά σπόρων
Σε αστικά περιβάλλοντα αυτό μπορεί
να: ενισχύσει το πράσινο και να βοηθήσει φυτά να εξαπλωθούν σε
πάρκα και άλση
«Οικολογική αντικατάσταση»
Σε κάποιες περιπτώσεις καλύπτουν
ρόλους που έχουν χαθεί:
παλιότερα υπήρχαν περισσότερα
ντόπια είδη που έτρωγαν καρπούς
οι παπαγάλοι λειτουργούν ως μερικοί
αντικαταστάτες - όχι ιδανικό, αλλά καλύτερο από το
κενό.
Δημιουργία νέων
μικρο-οικοσυστημάτων
Αυτό έχει σαν συνέπεια την έμμεση αύξηση βιοποικιλότητας σε
μικρή κλίμακα
Εκπαιδευτική & κοινωνική
αξία
Φέρνουν τον κόσμο πιο κοντά στη
φύση.
Αυξάνουν το ενδιαφέρον για: τα πουλιά και την προστασία της βιοποικιλότητας - ειδικά σε πόλεις, αυτό έχει πραγματική
σημασία
Όμως, με σημαντικές
επιφυλάξεις
Τα θετικά αυτά:
Δηλαδή:
Συνολική εικόνα
Οι παπαγάλοι στην Αθήνα δεν είναι
ούτε: «καταστροφή» ούτε «ευλογία».
Είναι ένα νέο στοιχείο στο
οικοσύστημα που: μπορεί να ενσωματωθεί, αλλά χρειάζεται παρακολούθηση.
🇬🇷 Ξενικά είδη στην Ελλάδα πολύ πιο επιβλαβή από τους παπαγάλους.
Κόκκινη νεροχελώνα
(Trachemys scripta elegans)
από τα πιο διαδεδομένα προβλήματα
Προβλήματα:
ανταγωνίζεται την ελληνική νεροχελώνα
(Emys orbicularis)
τρώει αυγά και μικρά άλλων ειδών
προσαρμόζεται πολύ εύκολα
πολύ πιο επιθετική οικολογικά
από τους παπαγάλους
Κουνουπόψαρο (Gambusia
holbrooki)
εισήχθη για να τρώει κουνούπια
Προβλήματα:
Η ειρωνεία είναι ότι δεν λύνει πάντα
το πρόβλημα των κουνουπιών, αλλά
δημιουργεί άλλα
Αμερικανικός κάβουρας
γλυκού νερού
(Procambarus clarkii)
Προβλήματα:
καταστρέφει υδρόβια φυτά
διαβρώνει όχθες
μεταφέρει ασθένειες
έχει προκαλέσει μεγάλες οικολογικές
ζημιές σε Ευρώπη
Ακακία (Acacia saligna κ.ά.)
φυτό, όχι ζώο
Προβλήματα:
εξαπλώνεται πολύ γρήγορα
«πνίγει» τα ντόπια φυτά
αλλάζει το έδαφος
ιδιαίτερα πρόβλημα σε:
νησιά
παραθαλάσσιες περιοχές
Ξενικά φίδια (σε
μικρότερη κλίμακα)
Δεν είναι τόσο διαδεδομένο πρόβλημα,
αλλά μπορεί να επηρεάσει τοπικά
οικοσυστήματα
Σύγκριση με παπαγάλους
-
Είδος
|
Επίδραση
|
🦜 Παπαγάλοι
|
Μέτρια (κυρίως ανταγωνισμός)
|
🐢 Νεροχελώνα
|
Υψηλή
|
🐟 Κουνουπόψαρο
|
Υψηλή
|
🦀 Κάβουρας
|
Πολύ υψηλή
|
🌿 Ακακία
|
Πολύ υψηλή
|
Οι παπαγάλοι είναι από τα λιγότερο
επιθετικά ξενικά είδη στην
Ελλάδα.
Το βασικό συμπέρασμα
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι απλώς
ότι ένα είδος είναι «ξένο», αλλά:
πώς
συμπεριφέρεται στο νέο περιβάλλον
Αν ανταγωνίζεται έντονα → πρόβλημα
Αν αλλάζει το οικοσύστημα → μεγάλο
πρόβλημα
Αν απλώς προσαρμόζεται → μικρότερο
θέμα
Μια σημαντική λεπτομέρεια
Σχεδόν όλα αυτά τα είδη τα έφερε
ο άνθρωπος (σκόπιμα ή κατά λάθος)
Υπάρχει επίσημη λίστα
της ΕΕ με τα λεγόμενα “Invasive Alien
Species of Union Concern” (Ξενικά Είδη
Ενωσιακού Ενδιαφέροντος), και αρκετά
από αυτά υπάρχουν και στην Ελλάδα ή την
απειλούν άμεσα.
Ας δούμε τα πιο σημαντικά (με έμφαση
σε όσα μας αφορούν):
🇪🇺 Τα πιο επικίνδυνα ξενικά
είδη (ΕΕ) που σχετίζονται με την Ελλάδα
🦝 Ρακούν (Procyon lotor) δεν είναι ευρέως εγκατεστημένο
στην Ελλάδα ακόμα, αλλά είναι απειλή
Γιατί είναι επικίνδυνο:
τρώει αυγά πουλιών
επιτίθεται σε μικρά ζώα
προσαρμόζεται παντού
έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα
σε Γερμανία & Κεντρική Ευρώπη
Κόκκινη νεροχελώνα
(Trachemys scripta)
✔ υπάρχει ήδη στην Ελλάδα
(όπως είπαμε)
Κόκκινος κάβουρας Λουιζιάνας
(Procambarus clarkii)
✔ υπάρχει στην Ελλάδα
Επιπτώσεις:
από τα χειρότερα εισβολικά
στην Ευρώπη
Ηλιόψαρο (Lepomis gibbosus)
✔ υπάρχει στην Ελλάδα
Προβλήματα:
Ταυροβάτραχος (American
bullfrog)
(Lithobates catesbeianus)
👉 δεν είναι ακόμα ευρέως εγκατεστημένος
στην Ελλάδα, αλλά υπάρχει κίνδυνος
Γιατί είναι σοβαρός:
Υδρόβια φυτά-εισβολείς
π.χ.:
Επιπτώσεις:
Και οι παπαγάλοι;
ΔΕΝ είναι στη λίστα της ΕΕ
(προς το παρόν)
Αυτό λέει πολλά:
Πώς αποφασίζει η ΕΕ ποια
είδη είναι “επικίνδυνα”
Ένα είδος μπαίνει στη λίστα αν:
✔ εξαπλώνεται γρήγορα
✔ προκαλεί
σοβαρή οικολογική ζημιά
✔ επηρεάζει
οικονομία ή υγεία
✔ είναι δύσκολο
να ελεγχθεί
Τι σημαίνει πρακτικά η
λίστα
Για αυτά τα είδη:
❌ απαγορεύεται εισαγωγή & εμπόριο
❌ απαγορεύεται εκτροφή
✔ απαιτείται διαχείριση/έλεγχος
✔ γρήγορη δράση αν εμφανιστούν
Τελικό συμπέρασμα
Οι παπαγάλοι είναι περισσότερο
ένα ορατό και “θορυβώδες”
φαινόμενο
αλλά όχι από τα πιο
επικίνδυνα.
Τα πραγματικά σοβαρά προβλήματα
στην Ελλάδα είναι κυρίως:
Ξενικά είδη που υπάρχουν
ήδη στην Αττική
Παπαγάλοι
(δακτυλιολαίμηδες)
✔ Πολύ διαδεδομένοι
Πού:
Όπως είπαμε:
Κόκκινη νεροχελώνα
✔ Πολύ κοινή
Πού:
Από τα πιο ορατά προβλήματα
Κουνουπόψαρο (Gambusia)
✔ Παντού σχεδόν
Πού:
ρέματα (π.χ. Κηφισός)
λίμνες και στάσιμα νερά
Δεν το βλέπει εύκολα ο κόσμος, αλλά:
Ηλιόψαρο
✔ Παρόν σε υδάτινα σώματα
Πού:
Ανταγωνίζεται ντόπια ψάρια
Καραβίδα Λουιζιάνας
(πιθανή παρουσία)
Δεν είναι παντού, αλλά έχει
εμφανιστεί σε περιοχές της Αττικής
Πού:
υγροβιότοποι
αρδευτικά κανάλια
Αν εξαπλωθεί:
Ακακίες και άλλα
ξενικά φυτά
✔ Πολύ διαδεδομένα
Πού:
παραλιακή ζώνη
καμένες εκτάσεις
άλση
Μεγάλο αλλά «αθόρυβο» πρόβλημα:
Είδη που ΔΕΝ είναι ακόμα
πρόβλημα στην Αττική (αλλά υπάρχει
κίνδυνος)
Αν εμφανιστούν, θα χρειαστεί άμεση
δράση
Ποιο είναι το μεγαλύτερο
πρόβλημα στην Αττική;
👉 Όχι οι παπαγάλοι.
Τα πιο σοβαρά είναι:
νεροχελώνες
ψάρια (gambusia, ηλιόψαρο)
ξενικά φυτά
γιατί επηρεάζουν ολόκληρα
οικοσυστήματα, όχι μόνο μεμονωμένα
είδη
Συνολική εικόνα
Η Αττική είναι ένα καλό παράδειγμα:
Τι μπορείς να κάνεις
(πρακτικά)
ΜΗΝ απελευθερώνεις
κατοικίδια στη φύση
το πιο σημαντικό απ’ όλα
χελώνες ενυδρείου
ψάρια
πουλιά
Ακόμα κι αν φαίνεται «καλό», δημιουργεί οικολογικό πρόβλημα
✔ Αν δεν μπορείς να τα κρατήσεις:
Μην ταΐζεις ανεξέλεγκτα
άγρια ζώα (ιδίως παπαγάλους)
ειδικά για παπαγάλους:
τους βοηθά
να πολλαπλασιαστούν περισσότερο απ’
όσο “αντέχει” το οικοσύστημα
Στήριξε τα ντόπια πουλιά
🐦
Μπορείς εύκολα να βοηθήσεις:
βάλε φωλιές για σπουργίτια
φύτεψε ντόπια φυτά (π.χ. θάμνους που
δίνουν τροφή)
άφησε λίγο «άγριο» χώρο (όχι όλα
τέλεια κουρεμένα) αυτό έχει μεγαλύτερη επίδραση από
το να “κυνηγάς” τα ξενικά είδη
Απόφυγε φυτά-εισβολείς
στον κήπο
Μην φυτεύεις:
προτίμησε ελληνικά/μεσογειακά είδη
Αν δεις κάτι ασυνήθιστο
→ ενημέρωσε
π.χ.:
μπορείς να απευθυνθείς:
Πρόσεχε τι αγοράζεις
Τι να αποφεύγεις
❌ «Απελευθερώνω για να σωθεί»
❌
Ταΐζω πολύ γιατί “είναι χαριτωμένα”
❌
Παίρνω εξωτικό ζώο χωρίς να ξέρω τις
ανάγκες του
❌ Φυτεύω ό,τι βρω χωρίς
έλεγχο
Το βασικό μήνυμα
Το πρόβλημα με τα ξενικά είδη ξεκινά
σχεδόν πάντα από τον άνθρωπο
και
λύνεται επίσης από τον άνθρωπο.
Δεν χρειάζονται δραστικά μέτρα από
όλους—αρκεί:
✔ λίγη ενημέρωση
✔
λίγη προσοχή
Αν θέλεις να βοηθήσεις
σπουργίτια και γενικά τα πουλιά στην
πόλη, η επιλογή φυτών είναι από τα πιο
αποτελεσματικά πράγματα που μπορείς
να κάνεις.
Παρακάτω είναι δοκιμασμένα
μεσογειακά/ελληνικά φυτά που
δουλεύουν πολύ καλά
Φυτά που βοηθούν τα
σπουργίτια & άλλα πουλιά
Θάμνοι για κάλυψη &
φωλιές
ίσως το πιο σημαντικό απ’ όλα
Πικροδάφνη (Nerium oleander)
Μυρτιά (Myrtus communis)
Σχίνος (Pistacia lentiscus)
Φυλλίκι (Phillyrea latifolia)
✔ Προσφέρουν:
ασφάλεια από θηρευτές
χώρους για φωλιές
Τα σπουργίτια λατρεύουν πυκνούς
θάμνους.
Φυτά που δίνουν σπόρους
(τροφή)
✔ Παρέχουν φυσική τροφή - πολύ
πιο χρήσιμο από έτοιμο τάισμα
Φυτά που φέρνουν
έντομα
(σημαντικό για νεοσσούς!)
Λεβάντα
Θυμάρι
Ρίγανη
Δεντρολίβανο
✔ Προσελκύουν:
Φυτά με καρπούς
Κουμαριά (Arbutus unedo)
Βατομουριά
Αγριοτριανταφυλλιά
✔ Τροφή για πολλά είδη πουλιών
Δέντρα χρήσιμα σε
πόλη
Ελιά
Χαρουπιά
Πεύκα (με μέτρο)
✔ Προσφέρουν:
καταφύγιο
τροφή
σημεία κουρνιάσματος
Μικρά “μυστικά” που
κάνουν μεγάλη διαφορά
Άφησε μια γωνιά λίγο «άγρια»
Μην χρησιμοποιείς φυτοφάρμακα
Βάλε νερό
Τι να αποφύγεις
❌ εξωτικά καλλωπιστικά φυτά χωρίς
οικολογική αξία
❌ πλήρως “στειρωμένους” κήπους
(μόνο γκαζόν)
❌ υπερβολικό κλάδεμα (χάνονται
φωλιές)
Συμπέρασμα
Για να βοηθήσεις τα σπουργίτια δεν
χρειάζεται κάτι περίπλοκο:
φτιάχνεις
έναν μικρό “φυσικό χώρο” μέσα στην
πόλη
Και το πιο ωραίο:
θα δεις περισσότερα πουλιά
αλλά και πεταλούδες, μέλισσες, ζωή
γενικά