Πρέπει να προσφεύγουν οι χριστιανοί για τις μεταξύ τους διαφορές στα δικαστήρια του κόσμου;

 Ένας επίσκοπος διώκεται και δηλώνει ότι θα προσφύγει στα πολιτικά και στα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Ο άλλος, θίγεται και απειλεί με δικαστικές προσφυγές. Χωρίς να θέλω να θίξω κανέναν, πολύ περισσότερο ότι δεν έχω εγώ προσωπικά κάτι καλό να για μένα να αναδείξω, απορώ όμως, αν έτσι πρέπει να λειτουργούν οι πιστοί και μάλιστα οι ποιμένες; τί λέει επί του προκειμένου το Ευαγγέλιο; 

1 Τολμᾷ τις ὑμῶν πρᾶγμα ἔχων πρὸς τὸν ἕτερον κρίνεσθαι ἐπὶ τῶν ἀδίκων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων;

2 ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι οἱ ἅγιοι τὸν κόσμον κρινοῦσιν; καὶ εἰ ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος, ἀνάξιοί ἐστε κριτηρίων ἐλαχίστων;
3 οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; μήτι γε βιωτικά;
4 βιωτικὰ μὲν οὖν κριτήρια ἐὰν ἔχητε, τοὺς ἐξουθενημένους ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τούτους καθίζετε;
5 πρὸς ἐντροπὴν ὑμῖν λέγω· οὕτως οὐκ ἔνι ἐν ὑμῖν σοφὸς οὐδὲ εἷς, ὃς δυνήσεται διακρῖναι ἀνὰ μέσον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ;
6 ἀλλὰ ἀδελφὸς μετὰ ἀδελφοῦ κρίνεται, καὶ τοῦτο ἐπὶ ἀπίστων;
7 ἤδη μὲν οὖν ὅλως ἥττημα ὑμῖν ἐστιν ὅτι κρίματα ἔχετε μεθ’ ἑαυτῶν· διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀδικεῖσθε; διὰ τί οὐχὶ μᾶλλον ἀποστερεῖσθε;
8 ἀλλὰ ὑμεῖς ἀδικεῖτε καὶ ἀποστερεῖτε, καὶ ταῦτα ἀδελφούς.

 Α΄ προς Κορινθίους 6:1–8

 Νεοελληνική απόδοση

1 Τολμά κανείς από εσάς, όταν έχει διαφορά με άλλον, να πηγαίνει για κρίση μπροστά στους άδικους και όχι στους αγίους;
2 Δεν ξέρετε ότι οι άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο; Και αν ο κόσμος κρίνεται από εσάς, είστε ανάξιοι για τα πιο μικρά δικαστήρια;
3 Δεν ξέρετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον για τα καθημερινά ζητήματα!
4 Αν λοιπόν έχετε τέτοιες υποθέσεις, βάζετε για κριτές αυτούς που είναι περιφρονημένοι μέσα στην εκκλησία;
5 Για ντροπή σας το λέω: δεν υπάρχει ανάμεσά σας ούτε ένας σοφός που να μπορεί να κρίνει ανάμεσα σε αδελφούς;
6 Αλλά αδελφός πηγαίνει σε δίκη με αδελφό, και μάλιστα μπροστά σε απίστους!
7 Είναι ήδη ήττα για εσάς ότι έχετε τέτοιες διαφορές μεταξύ σας. Γιατί δεν προτιμάτε να αδικηθείτε; Γιατί δεν προτιμάτε να ζημιωθείτε;
8 Αντίθετα, εσείς αδικείτε και ζημιώνετε, και μάλιστα αδελφούς.

 

Αυτό είναι το πλήρες σημείο όπου ο Απόστολος Παύλος: 

απορρίπτει την προσφυγή σε «κοσμικά» δικαστήρια

καλεί σε ενδοεκκλησιαστική επίλυση των διαφορών και φτάνει στο σημείο να πει ότι 

καλύτερα να αδικηθεί κάποιος παρά να διασύρεται η χριστιανική κοινότητα

Ο Παύλος δεν ασχολείται απλώς με τα δικαστήρια ως θεσμό, αλλά με το γεγονός ότι:

οι χριστιανοί στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου και μάλιστα μπροστά σε «απίστους» (κοσμικούς δικαστές). Αυτό, για εκείνον, είναι πλήγμα για την ενότητα και τη μαρτυρία της Εκκλησίας.

Γιατί ο Παύλος θεωρεί αυτό το θέμα, την προσφυγή στα κοσμικά δικαστήρια, πολύ σοβαρό; Ο ίδιος δίνει τρία βασικά επιχειρήματα:

Λέει ότι οι «άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο» (και ακόμη και «αγγέλους»).  Άρα είναι παράλογο να μην μπορούν να λύσουν απλές καθημερινές διαφορές.

Είναι ντροπή για την χριστιανική κοινότητα. Το βλέπει ως ηθική αποτυχία. Με το ερώτημα "δεν υπάρχει ούτε ένας σοφός;" δείχνει έλλειψη πνευματικής ωριμότητας και, το χειρότερο από όλα, είναι το ότι εκτίθεται η Εκκλησία. 

Το να πηγαίνουν στα κοσμικά δικαστήρια εκτίθεται η Εκκλησία προς τους "εκτός", και αναδεικνύει ένα εσωτερικό πρόβλημα που ανέκαθεν υπήρχε και υπάρχει στην Εκκλησία: η έλλειψη αγάπης. Χωρίς αγάπη και συμφιλίωση μεταξύ των χριστιανών, απλώς συμμετέχουμε στα εκκλησιαστικά δρώμενα, αλλά δεν είμαστε ουσιαστικά μέλη αυτής. 

Τι προτείνει; αφού δεν υπάρχει πρόθεση αγάπης, συγγνώμης και συμφιλίωσης, προτείνει τους "εξουθενημένους" τους πιό απλούς να γίνουν οι κριτές μεταξύ των δύο ανθρώπων. Αυτοί δεν είναι οι ανίκανοι, αλλά οι πιό ταπεινοί, οι πιο ολιγογράμματοι, αλλά πιστοί. Αυτοί είναι προτιμότεροι να κρίνουν τις διαφορές παρά οι εκτός της Εκκλησίας, οι κοσμικοί κριτές. Αυτό φαίνεται υπερβολικό, αλλά "η αγάπη κρίνει τον κόσμο". 

Στην συνέχεια δίνει και το πιό εντυπωσιακό, αλλά απολύτως χριστιανικό 

«Γιατί δεν προτιμάτε να αδικηθείτε;»

Αυτό μας παραπέμπει σε δυο χριστιανικές αξίες: ότι η αγάπη και η ενότητα είναι πιο σημαντικές από το «δίκιο» και, πως η σύγκρουση μεταξύ πιστών είναι ήδη ήττα, ανεξάρτητα από την οποιαδήποτε δικαστική απόφαση.

Εδώ ο απόστολος Παύλος προτείνει κάτι το εντελώς έξω από τον κόσμο, που σχετίζεται με τις αληθινά προσωπικές σχέσεις, το χριστιανικό ήθος: οι διαφορές να επιλύονται εντός της Εκκλησίας, δηλαδή μεταξύ των χριστιανών. Να υπάρχει στον κάθε πιστό πνευματική ωριμότητα και διάκριση. Να δίνεται προτεραιότητα στη συμφιλίωση και, το ανώτατο σημείο που έχουν επανειλειμμένα δείξει οι χριστιανοί, που είναι η προθυμία για θυσία και ταπείνωση.

Ο απόστολος Παύλος με αυτά που λέει ζητά από τους χριστιανούς να ζήσουν ως χριστιανοί. Είναι σαν να τους προτρέπει: «Ζήστε με τέτοιο τρόπο ώστε οι διαφορές σας να λύνονται με σοφία, αγάπη και ταπείνωση μέσα στην χριστιανική κοινότητα — ακόμη κι αν αυτό σημαίνει να χάσετε το δίκιο σας.»

Οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας, τί έλεγαν για την προσφυγή των χριστιανών στα κοσμικά δικαστήρια:

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος δίνει μεγάλη έμφαση στο σκάνδαλο προς τους έξω:

• θεωρεί ντροπή οι χριστιανοί να δικάζονται μπροστά σε απίστους
• λέει ότι έτσι «εξευτελίζεται» η Εκκλησία στα μάτια του κόσμου
• υπογραμμίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό αλλά πνευματικό και ηθικό
• Τονίζει επίσης ότι η προθυμία να αδικηθεί κανείς είναι ένδειξη ανώτερης αρετής.

Ο Μέγας Βασίλειος, που ήταν και νομικός, βλέπει το θέμα πιο πρακτικά:

• προτείνει την εσωτερική διαιτησία μέσα στην Εκκλησία
• θεωρεί ότι οι διαφορές πρέπει να λύνονται από πρόσωπα με πνευματικό κύρος
• δίνει έμφαση στη διατήρηση της ειρήνης

Ο άγιος Αυγουστίνος Ιππώνος εστιάζει:

• στην αγάπη ως υπέρτατο κριτήριο
• στο ότι η προσκόλληση στο «δίκιο» μπορεί να γίνει μορφή εγωισμού
• θεωρεί ότι η αδικία που υπομένεται για χάρη της ειρήνης έχει μεγάλη πνευματική αξία

Τόσο ο απ. Παύλος, όσο και οι Πατέρες συμφωνούν ότι το κέντρο της διδασκαλίας της Εκκλησίας δεν είναι μόνο η αποφυγή των δικαστηρίων, αλλά η καλλιέργεια αγάπης, ταπείνωσης και ενότητας. 

Παράλληλα κείμενα από το Ευαγγέλιο:

Στο Κατά Ματθαίον 5:23–24 Ο Ιησούς Χριστός λέει:

«Αν λοιπόν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο και θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου,
άφησε εκεί το δώρο σου… και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου.»

Αυτό σημαίνει πώς πάνω ακόμη και από τη τυπική λατρεία προς τον Θεό βρίσκεται η συμφιλίωση των ανθρώπων

 Τακτοποίηση της διαφοράς πριν φτάσει σε δίκη (Κατά Ματθαίον 5:25–26)

«Συμφιλιώσου γρήγορα με τον αντίδικό σου… μήπως σε παραδώσει στον κριτή…»

Εδώ φαίνεται καθαρά η προτροπή:

• λύσε τη διαφορά πριν φτάσει στο δικαστήριο

 Διαδικασία επίλυσης μέσα στην κοινότητα (Κατά Ματθαίον 18:15–17)

«Αν αμαρτήσει ο αδελφός σου… πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ σας…
αν δεν σε ακούσει, πάρε μαζί σου έναν ή δύο…
αν δεν ακούσει, πες το στην εκκλησία…»

Αυτό είναι σχεδόν παράλληλο με τον Παύλο:

• πρώτα προσωπικά
• μετά με λίγους
• τέλος μέσα στην κοινότητα

Επίσης στον Ματθαίο βρίσκεται η μή ανταπόδοση κακού με κακό (Κατά Ματθαίον 5:38–39)

«Όποιος σε ραπίσει στο δεξί μάγουλο, στρέψε του και το άλλο.»

Το ίδιο δεν έγραψε ο απ. Παύλος με το: «γιατί δεν προτιμάτε να αδικηθείτε;»

Επίσης, η Αγάπη προς τον εχθρό είναι εντολή του Ιησού Χριστού (Κατά Ματθαίον 5:44)

«Αγαπάτε τους εχθρούς σας…»

Αν ισχύει για εχθρούς, πόσο μάλλον για «αδελφούς» μέσα στην Εκκλησία.

Σε γενικές γραμμές θα λέγαμε ότι ο Ιησούς Χριστός δίνει την ερμηνεία της αληθινής αγάπης με την προτροπή για:

• συμφιλίωση
• συγχώρεση
• αποφυγή σύγκρουσης

και ο Απόστολος Παύλος εφαρμόζει αυτές τις αρχές πρακτικά μέσα στην Εκκλησία. 

Σε γενικές γραμμές η διδασκαλία του απ. Παύλου, η οποία στηρίζεται απόλυτα στην διδασκαλία του Ιησού Χριστού, καλεί τον άνθρωπο σε πνευματική αλλαγή, η οποία προϋποθέτει αγάπη, μετάνοια και ταπείνωση.

Συμπερασματικά, όλα αυτά τα χωρία οδηγούν στην ίδια κατεύθυνση: η δικαιοσύνη του Ευαγγελίου δεν είναι νομική, αλλά αποκατάσταση σχέσεων μεταξύ ανθρώπων, όπου προτεραιότητα δεν έχει το «να κερδίσω» ή να λυθεί η διαφορά, αλλά το να αποκατασταθεί και να διατηρηθεί η σχέση των κατ' εικόνα Θεού ανθρώπων, η σχέση του ανθρώπου με τον άνθρωπο.