Ἡ ἐπανάστασι δὲν ἦταν ταξικὴ. +Επίσκοπος Αυγουστίνος Καντιώτης.

 Posted on 25 Μαρτίου, 2026

Ἡ ἐπανάστασις τοῦ ᾿21, ἀγαπητοί μου, ὑπῆρξε μοναδικὴ στὸν κόσμο ὡς πρὸς τὸ εἶδος της. Διαφέρει ἀπὸ ὅλες τὶς ἐπαναστάσεις τῆς παγκοσμίου ἱστορίας ὡς πρὸς τὸν σκοπὸ καὶ τὰ ἐλατήριά της. Δὲν μοιάζει οὔτε μὲ τὴ Γαλλικὴ ἐπανάστασι οὔτε μὲ ἄλλες νεώτερες ἐπαναστάσεις. Εἶνε ἐπανάστασι σούι γκένερις (sui generis), ἀνήκει σὲ δικό της εἶδος· ἔχει ἕνα δικό της μοναδικὸ χαρακτῆρα. Τὰ ἐλατήριά της ἦταν ὑψηλὰ καὶ εὐγενῆ. Δὲν ἦταν ὕλη, ὅπως θέλουν νὰ λένε οἱ ἄθεοι καὶ οἱ ὑλισταί, ἀλλὰ ἦταν πνεῦμα.

Ποιά ἦταν τὰ ἐλατήρια τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ ᾿21; Ἦταν τρία· πρῶτον ἔρωτας ἐλευθερίας, δεύτερον φλογερὴ ἀγάπη πρὸς τὴν πατρίδα, τρίτον –τὸ καὶ σπουδαιότερο– ἀκράδαντη πίστι στὸ Θεό.

Τὸ τρίτο ἐλατήριο τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Γένους μας, μὲ τὸ ὁποῖο σὰν μὲ μοχλὸ ἀποκυλίστηκε τὸ βουνὸ τῆς πικρῆς δουλείας, ὑπῆρξε ὅπως εἴπαμε, ἡ πίστι στὸ Θεό. Αὐτὸ μαρτυροῦν αὐτόπτες καὶ αὐτήκοοι μάρτυρες.

Τὸ μαρτυρεῖ ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης, ὁ ὁποῖος στὴν Προκήρυξί του γράφει· Μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας, μὲ τὸν τίμιο Σταυρό, ὑψώνουμε τὸ λάβαρο τῆς ἐλευθερίας! Τὸ μαρτυροῦν οἱ 30 Ἱερολοχῖται, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν στὴ μάχη κραυγάζοντας «Ὑπεραγία Θεοτόκε, βοήθησον ἡμᾶς».

Τὸ μαρτυρεῖ ὁ Κολοκοτρώνης, ὁ ὁποῖος, ὅταν κάποτε βρέθηκε σὲ δύσκολη στιγμὴ –ἐπειδὴ ὅ,τι εἶχαν κατορθώσει ὣς τότε μὲ αἵματα καὶ θυσίες ἔβλεπε νὰ χάνεται, καὶ ὁ Ἰμπραὴμ μετέβαλλε τὴν Πελοπόννησο σὲ πυρανάλωμα καὶ σὲ ῥάχι Ψαρῶν, καὶ καμμιά βοήθεια δὲν φαινόταν ἀπ᾽ ἔξω, καὶ ἡ ἀπελπισία ἔπνιγε τὶς καρδιὲς τῶν ἀγωνιστῶν–, τότε λοιπὸν ὁ Κολοκοτρώνης μόνος – ὁλομόναχος ἀποσύρθηκε σ᾽ ἕνα ἐκκλησάκι τοῦ Μοριᾶ, γονάτισε ἐμπρὸς στὴν εἰκόνα τῆς Ὑπερμάχου Στρατηγοῦ καὶ κλαίγοντας σὰν μικρὸ παιδὶ τῆς ζητοῦσε νὰ ἐνισχύσῃ ὁ Θεὸς τὸν ἀγῶνα. Κι ὅταν τέλειωσε τὴν προσευχή του καὶ βγῆκε ἔξω, τί εἶπε; (Ὦ σημερινοὶ πλαστογράφοι
τῆς ἱστορίας, ἀκοῦστε πῶς μίλησε ὁ Κολοκοτρώνης). Τί εἶπε ὁ Γέρος τοῦ Μοριᾶ;

–Ἀδέρφια μου, εἶπε, μὴ χάνετε τὸ θάρρος σας. Ἂς μᾶς ἐγκατέλειψαν οἱ μεγάλοι τοῦ κόσμου, ἂς μείναμε μόνοι μας, ἂς κυριαρχῇ ὁ Ἰμπραήμ· παρ᾽ ὅλα αὐτὰ θὰ νικήσουμε!

–Μὰ πῶς, καπετὰν Θοδωρῆ; τὸν ῥώτησαν.

–Προσευχήθηκα στὸ Θεό. Καὶ ἡ Κυρία Θεοτόκος ὑπέγραψε τὴν ἐλευθερία τῆς πατρίδας μας. Καὶ ἡ Παναγία δὲν παίρνει πίσω τὴν ὑπογραφή της!

Καὶ τί ποῦμε γιὰ τὸ Μακρυγιάννη; Συνιστῶ σὲ ὅλους, μικροὺς καὶ μεγάλους, ἀσχέτως πολιτικῶν φρονημάτων, νὰ διαβάσετε τὴν ἱστορία καὶ τὰ Ἀπομνημονεύματα τοῦ
στρατηγοῦ Μακρυγιάννη. Φλογερὸ ἐθνικὸ κήρυγμα εἶνε ἡ ἱστορία του, ἡφαίστειο πατριωτισμοῦ καὶ ἀγάπης πρὸς τὸν Θεὸ εἶνε ἡ καρδιά του. Τὸν ἐρώτησαν κάποτε·

–Ποιό εἶνε τὸ πολυτιμότερο πρᾶγμα ποὺ ἔχουμε οἱ Ἕλληνες;

Κ᾽ ἐκεῖνος, φιλελεύθερος καὶ δημοκρατικὸς στὸ φρόνημα ὅσο κανένας ἄλλος, ἥρωας τῶν ἡρώων, τὸν ὁποῖο θαύμαζαν ἀκόμα καὶ οἱ ξένοι, τί ἀπήντησε·

–Τὸ πολυτιμότερο πρᾶγμα (τὸ «τζιβαϊρικόν») ποὺ ἔχει ἡ Ἑλλάδα μας, εἶνε ἡ Πίστι τῶν Ὀρθοδόξων!

Καὶ ὅταν κάποιος ἀπὸ τοὺς νεωτεριστὰς τόλμησε μπροστά του νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀειπαρθενία τῆς Θεοτόκου, ὁ στρατηγὸς Μακρυγιάννης τὸν ἔδιωξε ἀπὸ τὸ σπίτι του.

Τέτοιοι ἦταν οἱ ἥρωες τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821.

Ἐλατήριο τῆς Ἐπαναστάσεως ἡ πίστις!

Τὸ μαρτυροῦν ἀκόμη καὶ ποιοί νομίζετε; (Ὦ κουλτουριάρηδες, ἀκοῦστε το!). Τὸ μαρτυροῦν 6.000 κληρικοί! Ἕξι χιλιάδες κληρικοί, λέει ὁ Γάλλος περιηγητὴς Πουκεβίλ, ὁ ὁποῖος σπιθαμὴ πρὸς σπιθαμὴ ἐρεύνησε τὴν Ἑλλάδα, ἔδωσαν καὶ αὐτοὶ τὸ αἷμα τους γιὰ νὰ ἐλευθερωθῇ ἡ πατρίδα μας!

Εἶνε, λοιπόν, ἀναντίρρητο ἱστορικὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ἦταν πανελλήνιο ἐθνικὸ κίνημα.

Καὶ ὅμως οἱ νέοι Προκροῦσται τῆς ἱστορίας ζητοῦν ν᾿ ἀκούγεται στὰ σχολεῖα, στὰ πανεπιστήμια, παντοῦ, ὅτι ἡ Ἐπανάστασι ἦταν ταξικὸς ἀγώνας! Ὄχι, ὄχι κύριοι! Ἡ Ἐπανάστασι δὲν ἦταν ταξικὸς ἀγώνας, ἦταν παλλαϊκὸς ἐθνικὸς ἀγώνας· ἰδιότυπος, μοναδικὸς ἀγώνας, ὁ ὁποῖος φώτισε τὴν ἀνθρωπότητα· γιατὶ στὰ στήθη τῶν Ἑλλήνων ἀγωνιστῶν ἔκαιγε ἡ ἅγια φλόγα τῆς πίστεως.

Ἑνωμένοι ἦταν τότε οἱ Ἕλληνες, ἑνωμένοι ὅσο ποτέ ἄλλοτε. Καὶ ἐκεῖνο ποὺ τοὺς ἕνωνε
πάνω ἀπὸ κόμματα ἦταν ἡ πίστι στὸ Θεό. Στὶς μεταξύ τους προσφωνήσεις οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι τοῦ ᾿21 πῶς προσφωνοῦσαν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο; Χρησιμοποιοῦσαν τὴ γαλλικὴ προσφώνησι «κύριε» ἢ τὴ μαρξιστικὴ «σύντροφε»; Ὄχι. Ὁ ἕνας φώναζε τὸν ἄλλο μὲ τὴν ὡραία εὐαγγελικὴ λέξι «ἀδελφέ», «ἀδέρφια»· λέξι ποὺ δὲν ὑπάρχει ἀνώτερη ἀπὸ αὐτήν.

Ἑνωμένοι ἦταν οἱ Ἕλληνες κατὰ τὴν ἐπανάστασι. Ἀλλὰ μετὰ τὴν Ἐπανάστασι δυστυχῶς ξένες δυνάμεις ἐπενέβησαν καὶ διαίρεσαν τὸ μικρό μας βασίλειο, διέσπασαν τὴν ἑνότητά του. Ἡ αἰσχρὴ πολιτικὴ διαίρεσε τοὺς ἐν Χριστῷ ἑνωμένους, τοὺς Ἕλληνες ποὺ ἀδελφωμένοι θαυματούργησαν, τοὺς χώρισε σὲ τρία κόμματα· τοὺς γαλλόφιλους, τοὺς ἀγγλόφιλους καὶ τοὺς ῥωσόφιλους. Καὶ διαπληκτίζονταν οἱ ἀγωνισταὶ στὰ καφφενεῖα καὶ τὶς πλατεῖες καὶ χυνόταν αἷμα – γιατί; διότι ὁ ἕνας ἦταν γαλλόφιλος, ὁ ἄλλος ἀγγλόφιλος κι ὁ ἄλλος ῥωσόφιλος.

῾Ρώτησαν κάποτε γι᾽ αὐτὰ τὸν Κολοκοτρώνη·

–Ἐσὺ τί εἶσαι;

Καὶ ὁ ἀγράμματος ἀλλὰ θυμόσοφος Γέρος τοῦ Μοριᾶ ἀπάντησε·

–Ἐγὼ δὲν εἶμαι οὔτε γαλλόφιλος, οὔτε ἀγγλόφιλος, οὔτε ῥωσόφιλος. Ἐγὼ εἶμαι Θεόφιλος!

Νά μία εὐγενὴς χριστιανικὴ καρδιά, ποὺ δὲν ντρεπόταν νὰ ὁμολογῇ τὴν εὐγνωμοσύνη καὶ τὴν ἀγάπη της στὸ Θεό. Ἐμεῖς δυστυχῶς ντρεπόμαστε. Παρατήρησα ὅτι καὶ μέσα στὴν ἐκκλησία ποὺ μπαίνετε, πολλοὶ δὲν κάνετε κανονικὰ τὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ. Ἐκεῖνος ὅμως ἔκανε μὲ εὐλάβεια τὸ σημεῖο τοῦ σταυροῦ, ὁ ἥρωας τῆς πίστεως καὶ ἡγέτης τοῦ ἀγῶνος. Δὲν ἦταν κίβδηλος ἀλλὰ γνήσιος Χριστιανός.

–Τί σημαίνει Θεόφιλος, καπετάνιε; τὸν ἐρώτησαν.

–Σημαίνει, εἶμαι μὲ τὸ Θεό· γιατὶ μόνο ὁ Θεὸς ἀγάπησε καὶ ἀγαπάει τὴν Ἑλλάδα, ἀπάντησε ὁ Κολοκοτρώνης.

Καὶ εἶχε δίκιο. Οἱ μεγάλοι τοῦ κόσμου μᾶς ἐξαπάτησαν.

Κι ὅταν ἡ Ἀθήνα ἔγινε πρωτεύουσα τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ εἶχε τότε μόνο 5.000 κατοίκους (σήμερα ἐγγίζει τὰ πέντε ἑκατομμύρια – 5.000.000, καὶ κατ᾽ ἀναλογίαν εἶνε ἡ μεγαλύτερη ἀπὸ τὶς πρωτεύουσες τοῦ κόσμου, καὶ μακάρι νὰ μὴν ἀποβῇ ὁ τάφος τῆς Ἑλλάδος), ὅταν λοιπὸν ἡ Ἀθήνα ἀπέκτησε Γυμνάσιο, τὸ πρῶτο Γυμνάσιο τῆς Ἑλλάδος μὲ ὑπέροχο διευθυντὴ τὸν διδάσκαλο τοῦ γένους Γεννάδιο, αὐτὸς κάλεσε τὸν Κολοκοτρώνη νὰ μιλήσῃ στοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου ἐπὶ τῇ ἑορτῇ τῆς 25ης Μαρτίου. Πῆγε ὁ Γέρος τοῦ Μοριᾶ. Μόλις περπατοῦσε, τελευταῖες μέρες τῆς ζωῆς του ἦταν.

–Παιδιά μου, λέει, τί νὰ σᾶς πῶ; Ἐγὼ εἶμαι ἀγράμματος. Ἕνα μόνο σᾶς λέω καὶ νὰ μὴν τὸ ξεχάσετε ποτέ· Ὅταν πήραμε τὰ ἄρματα, εἴπαμε πρῶτα «ὑπὲρ πίστεως» καὶ ἔπειτα «ὑπὲρ πατρίδος».

Σὰν νὰ προέβλεπε ὁ παλαίμαχος, ὅτι θὰ ἔρθουν καιροί, χαλεποὶ καιροί, ποὺ ὡρισμένα δυστυχῶς παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἀμφισβητήσουν τὰ μεταφυσικὰ κίνητρα τῆς Ἐπαναστάσεως.

Ὦ Προκροῦσται καὶ ἀναθεωρηταὶ καὶ πλαστογράφοι τῆς ἱστορίας, ποὺ ἔρχεστε ὕστερα ἀπὸ 150 χρόνια νὰ ἀκρωτηριάσετε τὸν ἡρωικὸ αὐτὸν ἀγῶνα! Τὸ ἔθνος αὐτὸ ἐλευθερώθηκε διὰ τῆς πίστεως, ζῇ διὰ τῆς πίστεως καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι, παρ᾿ ὅλα τὰ σφάλματα μικρῶν καὶ μεγάλων, θὰ ἐπανέλθῃ στὴν τροχιά του, τὴν χριστιανικὴ τροχιά, θὰ ζήσῃ καὶ θὰ μεγαλουργήσῃ. Διότι, ὅπως εἶπε καὶ ὁ Καποδίστριας, «τὴν Ἑλλάδα σῴζει ὁ Θεὸς διὰ θαυμάτων», καὶ διὰ θαυμάτων πάλι θὰ τὴν σώσῃ.

Εἴθε ὁ Θεός, διὰ πρεσβειῶν τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου, τῆς ὁποίας τὸν Εὐαγγελισμὸ ἑορτάζουμε, νὰ δώσῃ καὶ σ᾽ ἐμᾶς τοὺς νεώτερους Ἕλληνες ἑνότητα καὶ ὁμοψυχία, γιὰ νὰ ζοῦμε ἐλευθέρως καὶ χριστιανικῶς.

(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος